نوشته ها

ارگ بم

ارسال شده توسط :

ارگ بم

ارگ بم (استان کرمان)

در شمال شرقی شهر بم بر بالا و دامنه صخره ای عظیم قلعه ای مستحکم را پی افکنده اند که اهالی محل آن را ارگ نامند که در واقع این بنای سترگ ، شهر قدیم بم است.

ارگ بم و شهر آن از جمله قلعه های نظامی  بسیار مهم و تاریخی به شمار می رود. ارگ بم نمونه ی کاملی از شیوه های معماری ایران است و نمونه هایی از قرن ها معماری در آن به چشم می خورد. ارگ بم که بزرگترین مجموعه ی خشتی و گلی جهان است ، به شکل قلعه های پرشکوه بر فراز تپه هایی به ارتفاع ۶۱ متر چونان تاجی مرصع بر سر بناهای تاریخی ایران ، درخششی جاودانه دارد. این ارگ ، که شهر قدیمی بم می باشد ، در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. این بنا پیش از سده ۵ پیش از میلاد ساخته شده و تا حدود سال ۱۸۵۰ میلادی مورد استفاده بوده‌است. در تاریخ ۵ دی ۱۳۸۲، زمین‌لرزه‌ای شدید در این منطقه روی داد که باعث شد که این بنا تا حدود زیادی تخریب شود. مهمترین وتنها ترین آثار باستانی بم ارگ قدیم است که قدمت آن به ۲۵۰۰ سال پیش می رسد. ارگ تنها از خشت و گل بنا شده است و سالها است که پا بر جا مانده است و باعث سرافرای و سربلندی بم شده است . ارگ در قسمت شمال شرقی بم قرار دارد و در اطراف آن نخلستان ها قرار دارند که آن را زیباتر نشان میدهد و چشم هر بیننده ای را به خود جذب می کند. وقتی که از دروازه ی ارگ عبور میکنیم یک راهروی طولانی وجود دارد که در سمت راست , شهر قدیم بم است و اگر کسی می خواست حاکم را ببیند می بایست از هفت خان رستم عبور کند.بلند ترین قسمت ارگ جایی است به نام کلاه فرنگی که از فاصله دور میتوان آن را دید و اگر بر بلندای آن بایستیم میتوان تمامی بم را تماشا کرد که جز نخلستان های سر به فلک کشیده چیزی نمایان نیست که هرساله جهان گردان زیادی از سراسر دنیا از ارگ بازدید میکنند در داخل ارگ زیارتگاهی به نام چاه صاحب الزمان (عج) وجود دارد که مردم در روزهای دوشنبه و جمعه برای زیارت به آنجا می روند , یکی دیگر از جاهای دیدنی در داخل ارگ ، اتاقی به نام چهار فصل است که در منطقه حاکم نشین وجود دارد ، این اتاقها در چهار فصل سال هوایی دل انگیز و بهاری دارد.

موقعیت جغرافیایی ارگ بم

این بنا  در نزدیکی شهر بم در استان کرمان و در جنوب شرقی ایران قرار دارد. ارگ بم در شمال شرقی شهر بم و در دامنه ی صخره های عظیم واقع شده است. تاریخچه پیرامون ارگ بم ، حکایت هایی که گاه به جرگه افسانه می گراید ، فراوان است ولی سعی بر این است که مستندترین موضوعات باستان شناسی با مدد از تاریخ و معماری در معرفی هرچه بهتر این بنای بزرگ دخالت داشته است. سابقه ی تاریخی ارگ بم به موجب نوشته های تاریخی ، از جمله حدود العالم و تاریخ وزیری به دو هزار سال پیش می رسد . شواهد زیادی از جمله وضعیت پلان مرکزی و تعدادی خشت موجود در خانه ی حاکم و خانه ی رئیس سربازخانه ادعای فوق را به اثبات می رساند. در کل از مجموع نوشته های دوران اسلامی و بررسی های مقدماتی معماری و باستان شناسی می توان نتیجه گرفت که ارگ قبل از حکومت ساسانی و احتمالاً در دوره ی اشکانی ایجاد شده و چند حصار و دروازه اطراف آن وجود داشته است احتمال می رود ساکنین ارگ بم معاش خود را از راه کشاورزی و پارچه بافی می گذرانیده اند . پژوهش در امر نحوه ی زندگی و تاریخ ارگ احتیاج به یک سری کاوش های منظم باستان شناسی دارد ولی آنچه مسلم است سابقه ی تاریخی ارگ به قبل از اسلام می رسد و در طول تاریخ ارگ ، بارها مورد یورش قرار گرفته و بازسازی شده است. ارگ بم بااین سابقه ی طولانی تا حدود ۱۸۰ سال پیش از این ، محل سکونت عده ای از اهالی بم بوده و پس از ترک و نقل مکان مردم ، به دست فراموشی سپرده شده است. بم در قدیم یکی از پنج کوره ی  ایالات فارس بود . بم در مسیر جاده هایی که جنوب شرقی ایران را با سیستان ، افغانستان و بلوچستان مرتبط می کند قرار دارد. به همین جهت این شهر از دوره ی ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشته است. این شهر در سال ۱۱۳۱ هجری قمری به تصرف محمود افغان درآمد و به علت شورشی که در قندهار روی داد آنجا را رها کرده و عازم  قندهار شد ولی بار دیگر در سال ۱۱۳۴ هجری قمری بر بم استیلا یافت و این وضع تا سال ۱۳۴۳ که نادر،اشرف افغان را شکست داد ادامه داشت. در همین شهر بود که لطفعلی خان زند در سال ۱۲۰۹ هجری قمری توسط آقا محمد خان قاجار دستگیر شد . خان قاجار به یادگار این موفقیت کله مناره ای از سرهای ۶۰۰ تن از مخالفین خود را در بم افراشت.

نحوه ی سازه

بم دایره المعارفی از روش های ساختمان سازی در خاور میانه قدیم ، خانه ها ، گنبد ها ، سه کنجیها ، برج و باروهایی که از خشت خام ساخته شده اند و تکنیک آنها به دوران کتاب مقدس برمی گردد. این شهر قدیمی از دهه  ۱۹۳۰ تا حد زیادی متروک شده و حتی بخش های بسیاری از آن رو به زوال نهادند . شهر و قلعه ی باستانی بم یکی ازیادگارهای شگفت معماری فلات مرکزی ایران می باشد. مجموعه ارگ بم ، شامل شهر قدیم و قلعه ، قریب به ۲۰ هکتار ( طول ضلع غربی ارگ ۵۲۰ و عرض آن ۴۳۰ متر می باشد ) وسعت دارد و مساحت ارگ و قلعه قریب به ۶ هکتار است و دیوارهایی به بلندی ۶ تا ۷ متر و درازای۱۸۱۵ متر آن را احاطه کرده‌اند.

در معماری این شهر باستانی، دو بخش متمایز دیده می‌شوند:

بخش حکومتی که در داخلی‌ترین دیوار قرار گرفته و شامل دژ نظامی، عمارت چهار فصل، سربازخانه، چاه آب به عمق حدود ۴۰ متر و اصطبل به گنجایش ۲۰۰ اسب می‌باشد. بخش رعیت‌نشین که بخش حکومتی را احاطه کرده و شامل ورودی اصلی شهر، مسیر اصلی متصل‌کننده ورودی شهر به دژ و بازار در امتداد آن، حدود ۴۰۰ خانه و ساختمان‌های عمومی مانند مدرسه و مکان ورزش می‌باشد. این قلعه از سه جهت به باغ ها ، خانه های مسکونی و زمین های کشاورزی منتهی می شود و از سمت شمال در امتداد رودخانه ای قرار گرفته است . این شهر از چهار قسمت شامل خندق گرداگرد حصار ، برج های دیده بانی ، مدخل قدیمی ، کوچه ها و خانه ها  و ۳۸ برج دیده بانی تشکیل شده . گرداگرد این قلعه دارای خندق عمیق می باشد تا از یورش بیگانگان مصون بماند . از سمت شمال شرقی یک حصار و از طرف جنوب چهار حصارقلعه را در بر میگیرد. در مجموع ۳۸ برج دیده بانی در فواصل معین روی باروها قرار گرفته و آخرین بارو را خندقی عمیق از اطراف جدا می نموده است بدون شک ایجاد قلعه ی ارگ بر بلندای تپه ای سنگی باید دارای موقعیت سوق الجیشی مهمی باشد . در میان این شهر عمارت یا قلعه ی حاکم نشین بر روی صخره ای طبیعی بنا شده است عمارت دارای پنج طبقه است که از خشت خام ساخته شده است.  مصالح اصلی بنا خشت خام ، گل رس و کاه است ولی در بعضی از قسمت های آن سنگ و آجر و تنه ی درخت خرما نیز به کار رفته است . ارگ بم از قسمت هایی تشکیل شده که عبارتند از دروازه ی ورودی ، محله ی عامه نشین ، سربازخانه و بنای مرکزی حاکم نشین . در ارگ بم خانه های عمومی کنار کوه ، روی زمین مسطح بنا شده است و ازنظر شهر سازی و عناصر زندگی شهری ، مجموعه ی کاملی است که تا حدودی نیازهای جامعه ی زمان خود را رفع می کردند . مکان های شناخته شده ی آن ، بازار ، حسینیه ، مسجد ، آتشکده ، زور خانه ، حمام عمومی سابات جهودها است . مجموعه بنای حاکم نشین را عمارت چهار فصل و خانه‌ای تشکیل می‌دهد. عمارت چهار فصل سه طبقه دارد که محل استقرار حکومت قلعه بوده است. این بنا که به دوران پیش از اسلام مربوط می‌شود توسط بهمن‌بن اسفندیار ساخته شده است.

ارگ جدید بم

در جوار ارگ قدیم بم مجموعه توریستی ارگ جدید احداث شده است که یکی از مجهزترین مناطق توریستی ـ صنعتی ایران محسوب می شود شهرک عظیم و مدرن ارگ رای دهکده توریستی مدرن، تاسیسات رفاهی و فضاهای تفریحی متعدد و … است. دراین دهکده انواع واحدهای مسکونی منطقه کویر به شکل سنتی خود احداث گردیده و وجود چند باغ بر جذابیت آن افزوده است . شهر جدید ارگ بم دارایجدید با برخورداری از پیشرفته ترین تجهیزات اقامتگاه‌های مدرن توریستی مشتمل بر ۱۲ هتل پنج ستاره، چهار ستاره و سه ستاره با استانداردهای ممتاز اقامت، فضای سبز، امکانات ورزشی و رفاهی می‌باشد. علاوه بر آن، مکان‌های پذیرایی شامل رستوران، چایخانه سنتی، کافی شاپ، بوفه و تریا و دیگر تسهیلات پذیرایی از امکانات این مجتمع تفریحی و توریستی محسوب می ‌شود.

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons