نوشته ها

استان تهران

ارسال شده توسط :

استان تهران

وجه تسمیه:

مشتق از دو بخش ته به معنای گرم و ران که پسوند مکان است و مجموعاً جای گرم گفته می شود در مقابل شمیران که مشتق از شم به معنای سرد و ران که در مجموع جای سرد است .

سیمای اقلیمی:

استان تهران توسط رشته کوههای البرز از استانهای گیلان و مازندران جدا شده است و درحقیقت ارتفاعات البرز همچون سدی بین استان تهران و استانهای شمالی کشور قرار گرفته است که طبعاً نحوه استقرار ارتفاعات البرز برشرائط طبیعی و اقلیمی استان تهران بسیار تأثیر می گذارد . ارتفاع رشته کوههای البرز به طرف شرق افزایش می یابد و در البرز مرکزی به بلند ترین نقطه خود یعنی قله دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر می رسد. دشت های وسیع استان تهران در محدوده های ورامین ، کرج و تهران گسترش یافته و شهرها و شهرکهای اقماری متعددی را در حوزه های خود به وجود آورده اند . دشت های استان تهران از هشتگرد آغاز شده و تا دشت ورامین ادامه می یابند . قسمتی از این دشت با ارتفاع ۷۹۰ متر در جنوب استان پست ترین نقطه استان را در بر می گیرد . مناطق جلگه ای و دشت های استان تهران با شیبی ملایم از شمالشرقی به طرف جنوبغربی کشیده شده و به سبب هموار بودن این مناطق شرائط مناسب جهت فعالیت های کشاورزی و سایرفعالیت های اقتصادی – اجتماعی به وجود آمده است و به این جهت این مناطق به کانونهای زیستی پر جمعیت استان تبدیل شده است.

دریاچه ها و رود خانه ها:

دراستان تهران قناتها و چشمه های متعددی وجود دارند که در گذشته در تأمین آب مورد نیاز مناطق شهری و روستایی سهم بسزایی داشته اند، لیکن امروزه با استفاده از امکانات جدیدی از قبیل دو سد امیرکبیر و لتیان، تنها چشمه های آب معدنی که بیشتر در شمال شرقی استان متمرکزند ، اهمیت دیرین خود را حفظ نموده اند.

مهم ترین این چشمه ها :

۱- چشمه علی در شهرری

۲- چشمه علی د رشمال شهر دماوند

۳- چشمه آب البرز در جنوب شرقی آبعلی

۴- چشمه وله – گچ سر در جنوب غربی گچ سر

۵- آب معدنی شاه دشت کرج در۳۵ کیلومتری جنوب کرج

۶- چشمه های آبعلی بین دو روستای آبعلی و مبارک آباد

۷- چشمه های آب گرم لاریجان درامتداد دره ۵۵ کیلومتری لار

۸- چشمه قلعه دختر در۲ کیلومتری شمال غرب جاده تهران – آمل

۹- چشمه هرمس – اسک در دهکده اسک در دهکده و در فاصله ۹۵ کیلومتری جاده تهران – هراز

چشمه های آب معدنی :

روستای اسک که در۳۵ کیلومتری آبعلی و درکنارجاده ی آبعلی – آمل قرار گرفته دارای پنج چشمه ی اصلی به فاصله ی ۲۰ تا ۲۰۰متری یکدیگر و در پنج حوض جداگانه جریان دارند. این آب ها هم چنین آب گوگردی که به مقادیر خیلی کم از نقاط دیگر تپه خارج می شود در مسیر خود رسوب سفید کربناته آهکی به جا مانده در این رسوب به مقدار کمی کربنات منیزیم وجود دارد. گازهائی که قسمت اعظم آن ها انیدرید کربنیک واسید سولفیدریک است از مظهر چشمه برمی خیزد وآن را جوشان جلوه می دهند و بوی هیدروژن سولفوره در اطراف پراکنده است.

آب گرم لاریجان : آب گرم گوگردی، یکی ازاین دوچشمه خیلی گرم وگوگردی که شهورترین چشمه های آن معروف به آب گرم است. آب آن در ردیف آب های معدنی گوگردی خیلی گرم است.

آب آهن: آب از دوچشمه ی اصلی خارج می شود چشمه ی سمت چپ رسوب اخرائی آهن در مسیرش به جا گذاشته اما در چشمه ی سمت راست لخته یا رسوب مشاهده نمی شود. آب آهن در ردیف آب های معدنی سولفاته کلسیک و منینزین آهن دارسرد است.

چشمه ی معدنی استراباکو : در راه آسفاله آبعلی – آمل قرار دارد و نتیجه ی بررسی ها ، آب آن در ردیف آب های معدنی سولفاته و بیکربناته کلسیک نیم گرم است.

چشمه های معدنی عمارت در کنارغربی بستر رود خانه ی هراز در نزدیکی آمل است . قسمت اعظم آب این چشمه از زیر رسوب های آبرفتی کرانه ی غربی رود وکناره ی راست جاده به طول ۴ متر خارج می شود . آب آن در ردیف آب های معدنی بیکربناته کلسیک گازدار سرد است.

چشمه ی حسنک : در۲/۶ کیلومتری گچسر کرج و در۸ کیلومتری گچسر در بستر رود کرج و دارای یک حوض کوچک سیمانی آب آن در ردیف آب های معدنی بیکربناته کلسیک گاز دار سرد است.

چشمه ی ولو : درجنوب غربی هتل گچسر در شمال غرب روستای وله آبش از دهانه ای که با تکه سنگ های آهکی ساخته شده ظاهر می شود و جویبار بزرگی را تشکیل می دهد، آبده آن در حدود ۵/۶ لیتر در ثانیه است.  آب این چشمه در ردیف آب های معدنی بیکربناته و سولفاته کلسیک و گوگردی سرد است.

چشمه علی : در۵ /۷ کیلومتری جنوب شرقی تهران و در شهرری قرارگرفته مظهر چشمه علی در محل برخورد رسوب های آهکی سخت کوه چشمه علی با رسوب های تخریبی و آبرفتی دوران چهارم که در جنوب چشمه واقع شده قرار دارد . آب چشمه علی بررسی شده و در ردیف آب های کلروبیکربناته و سولفاته کلسیک سرد است. چشمه های آبعلی یا چشمه های اعلاء در کنار جاده قدیم آبعلی – مبارک آباد قرار دارد . نتیجه ی بررسی و آزمایش آبعلی و آب حمام ، در ردیف آب های معدنی بیکربناته و سولفاته کلسیک مخلوط آهن دار و گازدار سرد هستند ولی باقیمانده خشک آب حمام بیشتر از باقیمانده ی خشک آب علی و مقدار آهن آب حمام نصف آهن چشمه آبعلی می باشد و منینزین آهن دار و گازدار سرد است.

چشمه ی قلعه دختر: این چشمه در دو کیلومتری شمال غربی جاده تهران – آمل در محل پل دختر بین گردنه ی امامزاده هاشم و پلور در فاصله ی ۵۰ کیلومتری تهران است . آب چشمه برای بیماری های دستگاه گوارشی ، کبد ، لوزالمعده و م… مفید است، در ارتفاعات از زمین خارج و  به سوی جاده و سپس رود خانه سرازیر می شود . وجه تسمیه چشمه به خاطر وجود قلعه ای به همین نام است.

چشمه ی هملون : در حد فاصل بین روستاهای جیرود و میگون دره و تنگه ای به سمت جنوب و سپس به سمت غرب منتهی می شود ، که به عنوان دره ی هملون نامیده می شود ، که از یک سو به شهرستانک و از سویی دیگر به گردنه ی دیزین منتهی می شود.

چشمه گله گیله : این چشمه در بالاترین نقطه ی روستای شهرستانک در مسیر جاده کرج – چالوس قرار دارد و فاصله ی کمی از کاخ شهرستانک چشمه گله گیله قرار دارد که از پرآب ترین چشمه های منطقه به شمار می رود.

چشمه وهین : این چشمه با میزان آب ثابت در طول سال در حاشیه ی روستای وهین شهرستان فیروزکوه واقع شده و آب جاری شده چشمه از طریق دره ای که در جهت شرقی – غربی امتداد یافته و آب را به یکی از سر شاخه ها ی حبله رود می رساند. آب این چشمه در شمار آب های سبک می باشد.

چشمه های تیزآب : این چشمه در۵۳ کیلومتری تهران در کنار جاده ی آبعلی واقع شده و فاصله ای اندک با چشمه ی اعلاء دماوند دارد ، چشمه از موقعیت خاصی برخوردار و همواره آب آن مفید است.

چشمه ی آب معدنی خُمده : در حدود ۱۳ کیلومتر جنوب غربی فیروزکوه و در نزدیک ایستگاه قطار مهاباد قرار دارد . پیرامون چشمه در سال های اخیر با ایجاد دیواری محصور و محل جوشیدن چشمه تبدیل به استخر گردیده . هرساله در فصل تابستان هزاران نفر از نقاط دور و نزدیک جهت شستن تن و بدن به آن جا مراجعه و زنان و مردان هر یک طی ساعات مقرر به نوبت در آن به آب تنی می پردازند. آب چشمه خمده خنک و برای بیماری های پوستی و سنگ کلیه مفید است.

چشمه های سنگ سیاه : شهرستان دماوند به دلیل موقعیت خاص جغرافیائی و طبیعی دارای چشمه سارها و رود خانه های فراوانی می باشد. یکی از چشمه سارهای پر آب ، چشمه های سیاه سنگ است. این چشمه پس از آن که از دل زمین می جوشد به طرف دره ی مجاور جاری و در طول مسیر مناظر زیبا و بدیعی را پدید آورده است، از جمله این مناظر می توان به چند آبشار بزرگ و کوچک اشاره نمود.

قله ها:

  1. قله ی سماموس
  2. شاه البرز۴۳۷۵ متر
  3. قله ی خُلِنو ۴۳۷۵ متر
  4. قله کاسونک ۳۶۵۰ متر
  5. قله ی دماوند ۵۶۷۱ متر
  6. سی چال قله ۳۷۵۰ متر
  7. قله ی آزاد کوه ۴۳۵۵ متر
  8. قله ی خشچال ۴۱۸۰ متر
  9. قله ی علم کوه ۴۸۵۰ متر
  10. قله ی جانستون ۴۱۰۰ متر

غارهای طبیعی و تاریخی:

غار هملون: در ۶ کیلومتری شمال میگون استان تهران در جاده ی شمشک دره ی تنگ و گودی است که مردم محلی به آن ها ملون می گویند و چون این دره دارای حفره ها و غارهای زیادی است از دور سوراخ سوراخ به نظر می رسد.

غارهملون بزرگ : در ارتفاع ۱۵۰ متری دامنه کوه قلهک محاذی غار کوچک هملون ، غاربزرگ قرار دارد. دهانه این غار۳۵/۲ و ارتفاع ۵/۲متر و در دل صخره ای به بلندی ۲۵۲۵ متری از سطح دریا رو به جنوب قراردارد . دهانه ی غار با شیب بسیار ملایمی رو به پائین رفته و پس از چند متر وارد محوطه ی وسیعی می شود.

غارتخت : در ۱۲ کیلومتری شمال جاده ی تهران – همدان روستائی متروکه به نام قلی آباد که تنها دژی ویران و کوچکی با دیوارهای فروریخته و چند خانه ی روستائی قرار دارد.

غارآتشان : که در شمال شرقی روستای آتشان از توابع فیروزکوه و در سینه کش ارتفاعات منطقه قرار دارد. تمام خاک و سنگهای حاشیه ی دانه به رنگ سرخ و بسیارسست می باشد. این غا ر مربوط به استقرارگاه قبل از اسلام بوده و توسط ساکنان منطقه کنده شده است.

غار اسبول : دره ی اسبول در شرق اوشان قرار دارد که در آن سه غار وجود دارد . دهانه ی سمت راست بزرگ تر و دو دهانه ی سمت چپ که روی هم واقع شده اند کوچک تر هستند. در هیچ نقطه از غار کنده کاری نشده و غار طبیعی می باشد.

غاریخ مراد : از دیدنی ترین غارهای استان تهران است که در فاصله اند که از جاده ی کرج – چالوس و در نزدیکی روستای کهنه ده قرار دارد. داخل غار در تمام طول سال دارای قندیل های یخ بوده و مردم بر این عقیده اند که این قندیل ها مراد و آرزوی آن ها بر آورده می کند.

غارانبهون : در نزدیکی زرین دشت فیروزکوه قرار دارد در ابتدای ورود به این غار بقایای بنایی قدیمی به چشم می خورد. طول غار۲۷ متر است.

غار بورنیک : غار بورنیک در فاصله ی ۱۳۵ کیلومتری شرق تهران و در فاصله ی ۲۳ کیلومتری فیروزکوه و ۶ کیلومتری هراز قرار دارد.

غار سنگ دروازه : این غار درضلع شرقی روستای لارک و بربالای ارتفاعات سنگ دروازه ، شرق آبعلی واقع شده است ، وسعت غار۵۰۵ متر وعمق آن حدود ۶ متر می باشد.

غار بزج : این غار در فاصله ی ۱۲۰ کیلومتری غرب تهران و در منطقه ی طالقان واقع است. از این غار در گذشته جهت پناهگاه بهره گرفته شده است و آثار دست کنده و محل دیدبانی و نشیمن و استراحتگاه در غار دیده می شود . طول غار حدود ۲۵ متر است.

غارهای تنگه هملون : این غارها در تنگه ی هملون در نزدیکی میگون قرار دارند که یکی از آن ها با دهانه ی حدود ۳ متر و ارتفاع یک متر و عمق حدود ۲۰ متر است و دیگری حدود ۲۰ متر است.

غار کافرولی : در جاده ی تهران – آمل در دره ی هراز نزدیک آب اسک واقع شده . طول غار حدود ۳۷۰ متر و دارای شعب متعدد و کوچک است. داخل غار فاقد استالاگمیت و استالاکمیت است.

غار پشت تندیر : غار پشت تندیر در روستای جلیز جند فیروزکوه و در نزدیکی تنگه واشی واقع است . این غار یکی از مکان های استقراری هزاره های قبل از میلاد بود . در ارتفاعات تنگه واشی داخل یک فرورفتگی غارپشت تندیر واقع و بقایای زندگی در آن مشاهده می شود.

غاروهین : در سینه کش کوهی موسوم به وهین در۵ کیلومتری زمداران فیروزکوه غار وهین قرار دارد که دارای دهانه ی وسیعی است که آن را با دیواری به ارتفاع ۵ متر و عرض متغیر ۲ تا ۴ متر و مصالح گل ، سنگ و خشت مسدود کرده اند و روزنه هایی برای دیده بانی در آن تعبیه نموده اند و روزنه هایی برای دیده بانی در آن تعبیه نموده اند.

غارپلنگ کلی : غار پلنگ کلی در شرق شهر رود هن و در روستای سادات محله در بین ارتفاعات روستای سادات محله در بین صخره های بزرگ واقع و دارای دهانه ای به نسبت بزرگ است . با توجه به خصوصیات ظاهری غار وموقعیت قرار گیری آن می توان حدس زد که در روزگاران باستان از آن به عنوان سکونت نیز بهره گرفته اند

 

گسل های:

  1.  گسل شمال : این گسل با طول تقریبی ۳۵ کیلومتر ، در شمال تهران ( در مغرب از کن تا لشگرک در شرق ) امتداد دارد و در اکثر نقاط این گسل مرز مشخصی بین توف های سبز سازند کرج و رسوبات آبرفتی دیده می شود . این گسل در دو مقطع دیگر نیز دیده می شود که عبارتند از :

الف) گسل کاظم آباد

ب) گسل دره ی لشکرک

ج) گسل گرمدره

  1.  گسل گرمدره : درجنوب گرمدره وشرق کاروانسرا سنگی و جنوب جاده ی تهران واقع است .
  2.  گسل فرح زاد : که به صورت یک گسل دو شاخه با امتداد شمال غرب – جنوب شرق دیده می شود.
  3.  گسل های جنوب شرق فرحزاد : که در ۲ کیلومتری جنوب شرقی آبادی فرح زاد ، از نوع معکوس با زاویه ی زیاد و شیب ۶۰ درجه به طرف شرق است .
  4.  گسل های شرق فرح زاد : که با امتداد شمالی – جنوبی در ۲۰۰ متری شرق روستای فرح زاد قرار دارند ومقدار آن ها هشت عدد و از نوع معکوس هستند .
  5.  گسل سعادت آباد : در غرب اوین و در ۵۰۰ متری شمال بیمارستان سعادت آباد با امتداد شمال شرق – جنوب غرب
  6.  گسل ایوبی : در کناره ی شمالی اتوبان شیخ فضل الله نوری و ۲۰۰ متری شمال غربی ساختمان های ونک پارک و نفت شهر با امتداد شرقی – غربی
  7.  گسل ونک پارک : در جنوب اتوبان شیخ فضل الله نوری و ۲۰۰ متری ساختمان های ونک پارک و ۵۰۰ متری شمال ساختمان های A.S.P که از چهار گسل شمالی – جنوبی تشکیل شده است .
  8. گسل های مسیر مترو : در تونل احداث شده برای متروی تهران که امتداد شمالی – جنوبی و طول ۲۸۰۰ متر در تپه های عباس آباد حفر شده است . تعدادی گسل های متقاطع دیده می شود .

۱۰٫ گسل تلویزیون : که مقطع اصلی آن خیابان آفریقاست ولی اخیراً در انتهای اتوبان رسالت نیز ادامه ی این گسل به طرف شرق مشاهده می شود .

۱۱٫ گسل سوهانک : در یک کیلومتری شمال غرب سوهانک ، چهار گسل با مشخصات تقریباً یکنواخت ، در دو حفاری دیوار مانند دیده شده است .

۱۲٫ گسل های تئوپائین : در ۳ کیلومتری جنوب آبادی تلو در کناره ی غربی مسیر جاده ی لشگرک به آبعلی دو گسل با امتداد شمالی – جنوبی به موازات یکدیگر وبا فاصله ی ۲۵ متر با یکدیگر قرار دارند .

۱۳٫ گسل سرخه حصار : در ۲ کیلومتری شمال سرخه حصار در محل خاک برداری اتوبان جدید آبعلی – تهران دو گسل در امتداد شمال – جنوب به موازات یکدیگر وبا فاصله ی ۲۵ متر با یکدیگر قرار دارند .

۱۴٫ گسل جاجرود : اثر این گسل در کناره ی شمالی جاده ی آسفالته ی تهران آبعلی در ۶ کیلومتر پس از سرخه حصار ، امتداد تقریبی شمال شرقی – جنوب غربی مشاهده می شود .

 

رود خانه ها:

رود کرج : پر آب ترین رود دامنه های جنوبی کوهستان البز و در ۴۰ کیلومتری غرب تهران از کانون آب گیر خرسنگ کوه سر چشمه می گیرد . این دو پس از پیوستن به یکدیگر ، رود گچسر در پای کوه کندوان به آن متصل می شود ودر ادامه مسیر خود به سمت جنوب ، شاخه های متعددی به ویژه از ساحل شرقی رود به آن می پیوندد که از مهمترین آنها شعب شهرستانک ، ارنگه و کندوان را می توان نام برد . حد اکثر آب آن در اوایل فروردین ماه و حد اقل آن در اواخر شهریور ماه است . به منظور تنظیم آب رود خانه کرج وذخیره آب حاصله از طغیان رود خانه وتأمین آب و برق شهر تهران ، سد بزرگ امیر کبیر بر روی این رود خانه ساخته شد که علاوه بر تأمین بخش مهمی از آب آشامیدنی شهر تهران ۷۵۰ هزار هکتار از زمین های کشاورزی پائین دست را آبیاری می کند ، اطراف رود خانه کرج وسد کرج یکی از مراکز مهم گردشگری استان تهران است .

حبله رود : این رود خانه از فیروز کوه  ، سواد کوه و کوه های شهمیرزاد سرچشمه می گیرد و مهمترین شعبه های آن ، نمرود ، رود خانه گرمسار ، دلی چای و هویر است . این رود خانه دشت گرمسار را سیراب می کند وپس از آن به سوی نمکزار های شرق حوض سلطان جاری می شود . سواحل سر شاخه های این رود ارزش های گردشگاهی مناسبی دارد.

رود خانه شور : رود خانه شور از کوههای سلطانیه ، قزوین سرچشمه می گیرد و پس از آبیاری ابهر ، قزوین ، ساوجبلاغ وتهران به رود خانه کرج می پیوندد . رود خانه شور یا ابهر رود به دلیل داشتن نمک در پایین دست ، برای کشاورزی مناسب نیست . از شاخه های آن می توان به خرقان وخشکه رود اشاره کرد . سر شاخه های این رود خانه نیز دارای ارزش های سیاحتی و گردشگری است .

جاجرود : این رود خانه از ارتفاعات کلون بستک در بلندی های خرسنگ سر چشمه می گیرد و پس از عبور روستای بزرگ فشم ، شعبه میگون نیز به آن می پیوندد و در روستای اوشان شعبه دیگری به نام آهار را دریافت می نماید . پیش از ورود جاجرود به جلگه ورامین یک شعبه دیگر بنام رود دماوند به آن متصل می شود وزمین های دشت ورامین را سیراب می کند و به انتهای رود خانه کرج می پیوندد . روی این رود خانه سدی به نام لتیان ساخته شده است و مانند رود خانه کرج از گردشگاههای زیبای استان است .

رود خانه لار : این رود خانه در شمال شرقی استان تهران از کوههای برف گیر وپر باران کلون بستک که ۳۰۰۰ متر ارتفاع دارد و در شرق و شمال شرقی استان تهران قرار دارد ، سرچشمه می گیرد وبه همین جهت بسیار پر آب است این رود خانه دارای شاخه های فراوانی مانند دلی چای ، آب باران وسفید آب است . به دلیل سرمای زیاد آبادی های پیرامون این رود ناچیز است . درشاخه های رود خانه ی لار ماهی قزل آلا فراوان است روی این رود خانه یک سد ساخته شده است .

طالقان رود : این رود خانه ازکوههای کندوان و کهار بزرگ سر چشمه می گیرد وشعبات علی زان وخسبان که از کوههای تخت سلیمان سرچشمه می گیرند به آن می ریزند و سپس در دره طالقان به سمت مغرب جریان می یابند و بعد از آن با نام طالقان رود به سفید رود می پیوندد .

آب انبارها و یخچالها:

آب انبار علی آباد: این آب انبار در روستای علی آباد باغ خاص از توابع شهرستان ورامین واقع شده است . ورودی آب انبار درسمت شرق با تاق هلالی واقع ومصالح آب انبار از آجر و گل رس است .

آب انبار قدیمی آراد فشا پویه : به دلیل موقعیت قرار گیری روستای آراد در مناطق کم باران ساکنان سالهای دور اقدام به ساخت آب انبارجهت ذخیره ی نزولات جوی نموده اند . این آب انبار با در نظر گرفتن ساختار و فرم معماری که در آن رعایت شده قابل توجه وتعمق است از عناصر معماری این آب انبار می توان به گنبد ، نورگیرهای موجود و باد گیر اشاره کرد .

آب انبار سید اسماعیل : بنای آب انبار در محدوده ی بازار تهران ، محله ی سید اسماعیل واقع شده و مربوط به دوره ی قاجار است .

آب انبار حصار گلی : در شرق جاده ی پیشوا به مبارکیه در دو کیلومتری شرق جاده ی اصلی روستائی به نام حصار گلی قرار دارد . مصالح بنا آجر و ملات گچ بوده و راه دسترسی به مخزن اب از یک ردیف پلکان آجری است .

آب انبار معیر : این آب انبار در کنار مسجد باغ معیر الممالک در ضلع شرقی میدان وحدت اسلامی تهران قرار دارد . در حال حاضر به دلیل کم توجهی بخش عمده ی این آب انبار تخریب و فضاهای داخلی آب انبار برای مصارف تجاری بهره برداری می شوند . زمان ساخت این آب انبار مربوط به دوره ی قاجاریه بوده است ونام بنا برگرفته از نام بانی آن بوده است . سایر آب انبارها : آب انبار سنگلج ،  آب انبار قصر بهرام ، آب انبار سید عبد الله دزفولی ، آب انبار امامزاده یحیی ، آب انبار بازارچه ی نو ، آب انبار صاحب دیوان ، آب انبار حاج علی ، آب انبار رضا قلی خان ، آب انبار حاج محمد کریم  و … اشاره نمود .

 یخچال علی آباد : در روستا ی علی آباد ورامین مجموعه ای از تأسیسات تاریخی و فرهنگی وجود دارد که یخچال علی آباد یکی از این آثار تاریخی به شمار می رود .

یخچال حکیم آباد : این یخچال در حاشیه ی جنوب شرقی روستای متروکه ی قشلاق آباد واقع ودر نوع خود یکی از شاخص های معماری منطقه فشاپویه به شمار می رود . بنای اصلی آن مربوط به دوره ی قاجار بوده ویکی از سالم ترین یخچالها به شمار می رود . بخش زیرین با آجر کار شده و پس از پایه ها ، دیوارهای یخچال به صورت پلان مخروطی تبدیل شده و در نهایت به روزنی ختم می شود . گنبد یخچال به شکل مطبق طراحی و اجرا شده است .

 یخچال کلین : این یخچال به فاصله ی اندکی از بقعه ی شیخ کلینی قرار دارد . این یخچال مانند دیگ یخچال های موجود در استان تهران دارای گودال یخ ، گنبد ، ورودی ، محل تهیه ی یخ و… است . از نظر مواد ومصالح این یخچال دارای دو نوع معماری است به طوری که بخش زیرین آن که همواره با آب ویخ در ارتباط بوده با مصالح سنگی وقسمت فوقانی آن با خشت هایی در ابعاد ۴×۲۴×۲۴ کار شده است . گنبد یخچال به صورت مطبق وسطح بیرونی آن با کاهگل اندود شده است .

یخچال رباط کریم : هردویخچال تاریخی ، فرهنگی با مصالح خشت وچینه واندود کاهگل درضلع غربی بافت تاریخی شهر رباط کریم با پلان مدور در دل زمین قرار گرفته است .

یخچال نجم آباد : دریک کیلومتری روستای نجم آباد در میان زمین های کشاورزی روستا آثاری از یک یخچال قدیمی وجود دارد . آن چه از یخچال باقی مانده بخشی از سقف که خشتی بوده ولی پایه ها و قسمت هائی که یخ و آب در آت ریخته می شده آجری است .

یخچال حصار کوچک : در ابتدای ورودی روستای حصار کوچک در جنوب جاده ی آسفالته ودر جنوب شرقی شهرستان ورامین واقع شده ، این یخچال به طور کامل سالم مانده است . ورودی یخچال در ضلع شمالی بنا قرار گرفته و دارای تاق هلالی شکل است. این بنا از نظر فرم و عملکرد با دیگر یخچال های موجود در روستاهای هم جوار قابل مقایسه است . از آن جا که بخشی از دیوار یخچال با مصالح خشت وگل شکل گرفته ولی در دوره های بعد از آجر نیز برای تعمیرات بهره گرفته اند .

گردشگاه های طبیعی:

رود خانه ها ، چشمه سارها ، دریاچه های طبیعی تار و ممج ، دریاچه های پشت سدهای امیر کبیر ، لار و لتیان ، آبشارها ، پارک های جنگلی طبیعی و مصنوعی ، ارتفاعات زیبا و پیست های اسکی برای تفریحات زمستانی ، غار ها و روستا های طبیعی ، دره های ییلاقی و خوش آب و هوا ، در زمره مهمترین و زیبا ترین جلوه های طبیعی و از جاذبه های تفرجگاهی و گردشگری استان تهران می باشند .

آبشارها:

آبشار کلا رود : آبشار کلا رود در روستائی ب همین نام در بخش طالقان قرار دارد . این آبشار در میان دره ای پر از درختان سرسبز و شاداب قرار گرفته و در طول سال دارای طراوت خاص است . با توجه به قرار گیری آبشار در آبریز آن حوضچه ای بزرگ تشکیل شده و آبنمائی زلال و زیبا را به نمایش گذاشته است .

آبشار شکر آب : آبشار شکر آب در بخش رود بار قصران شهرستان شمیران واقع شده است . برای رسیدن به آن باید پس از طی گردنه ی لشگرک به سمت شهر اوشان و روستای آهار به منطقه ی شکر آب می رسیم . آبشار در بین دره ای سر سبز قرار گرفته و ارتفاع کمی دارد .

آبشار ورزان : در جاده چالوس که پا می گذاریم پس از طی پیچ های متعدد به قسمتی می رسیم که به عنوان پل خواب معروف شده است . به فاصله ی اندکی از روستا در داخل دره ای نسبتاً عمیق آبشاری جریان دارد که د ر بین اهالی به آبشار ورزان یا روزات شهرت یافت و شهره عام و خاص است .

آبشار خور : در بین دره های فراوان جاده چالوس – کرج قبل از روستای خوزنکلاه به سمت راست جاده تغییر مسیر داده و پس از گذشتن از روستای ارنگه به روستای خور می رسیم .

آبشار کفترلو : آبشار دربین دره های سرسبز ضلع شمالی روستای کند علیا واقع و در بین اهالی با عناوین کبوتر خوان و کفتر خان نیز ذکر نام می شود . در انتهای راه مالرو در مقابل دیدگان مبهوت تماشاگر آبشاری در نهایت زیبائی ولطافت ظاهر می شود که نشان از هنر نمایی خالق دارد .

آبشار ناران : در طول ۷۰۰ متری شمال محله ی ناران لواسان کوچک قرار دارد ، ریزش آب منظره بسیار زیباست ، جریان آب بر روی صخره ی سنگی شیارهای عمیقی را به وجود آورده که در نوع خود زیبا و جذاب است .

آبشار کن : ارتفاعات شمال غربی شهر تهران همواره از تأمین کننده های اصلی آب تهران و برخی نقاط مجاور آن بوده است ، در این بین منطقه ی کن و سولقان به دلیل داشتن دره های پر آب و مخازن طبیعی ذخیره آب از نقاط زیبای طبیعی و یکی از تفرج گاه های شهر تهران به شمار می رود .

آبشار دو قلو : در ارتفاع ۲۷۰۰ متری از سطح آب های آزاد جهان قرار دارد که در زیر پناهگاه شیر پلا واقع شده است . با توجه به موقعیت قرار گیری آبشار دو قلو یکی از زیبا ترین آبشار های ناحیه ی شمیران به شمار می رود . این آبشار از ذوب برف های ارتفاعات البرز در شمال شهر تهران به وجود آمده است .

آبشار لاریجان : در فاصله ی ۷۰ کیلومتری شرق تهران واقع و برای رسیدن به آن ابتدا امامزاده هاشم را طی نموده ودر حاشیه ی روستای لاریجان به آبشار فوق می رسیم . آی آبشار یکی از چندین آبشار منطقه ی دماوند و فیروز کوه می باشد که در نوع خود جذاب ودیدنی است .

آبشار کر : آبشار در فاصله ۷۰۰ متری ضلع شمال شرقی روستای کر کبود و در میان دره ای عمیق که آب آن از شمال غرب به طرف جنوب شرق جریان دارد قرار گرفته ، آب آبشار پس از ریزش بر صخره ی سنگی کف دره جاری شده و پیچش و جریان آن جلوه ی بسیار زیبائی را فراهم می آورد .

آبشار طالون : دره ی سرسبز کنو سولقان در ضلع شمال غربی شهر تهران همواره یکی از نقاط پر تردد و گردش پذیر منطقه بوده وهست . این مسیر علاوه بر آن که دارای جذابیت فراوان طبیعی می باشد وجود امامزاده داوود (ع) در انتهای دره ی کن و سولقان رونق بیش از اندازه ای به آن داده است . در انتهای جاده ی امامزاده داوود (ع) و در یک مسیر فرعی آبشار زیبائی با نام طالون قرار دارد . که علاوه بر آبریز چشم نواز چشم انداز های طبیعی فراوانی در طول دره به وجود آورده است .

آبشار آسکان : در ضلع جنوبی روستای آسکان از تئابع طالقان دره ای وجود دارد که جلوی آن را صخره ی سنگی یکپارچه ای به صورت دیوار مسدود کرده است .

آبشار بزج : در فاصله ی ۶۵۰ متری ضلع غربی روستای بزج از توابع طالقان و بر فراز دره ی عظیمی که از شمال به جنوب آبریزان آن می باشد قرار دارد . آبشار مرتفع بزج دارای سه طبقه بوده و به ترتیب قسمت پائین آن حدود ۳۰ متر ، قسمت دوم ۵ متر وقسمت سوم ۴ متر ارتفاع می باشد . جریان آب چشمه های ضلع شمالی آبشار از فراز صخره هایی که آبشار تشکیل داده است منظره بسیار زیبا و جذابی را پدید آورده است .

امامزاده ها:

محله امامزاده یحیی بقعه حضرت امامزاده یحیی – شهر تهران – استان تهران : بقعۀ مقدس امامزاده یحیی و امامزاده محمد دارای صحن وسیع و مسجد وایوان و رواق و ضریح و حرم آئینه کاری و سرداب و گنبد کاشی مخروطی شکل و سقا خانه و ساختمانهای دیگری می باشد . قدیمی ترین اثر منقول این بقعه تاریخی که ساختمان اصلی بنای آن نیز به دوره مغول نسبت داده می شود صندوق چوبین روی مرقد می باشد که دارای تاریخ ۸۹۵ هجری قمری است . همچنین لوحه برنجی مرقد در زمره اشیاء نفیس این بقعه به شمار می رود .

امامزاده ابوطالب : از دهستان های بخش مرکزی شهرستان رباط کریم استان تهران و مرکز آن آدران است .

امامزاده زید ( ع ): بقعۀ امامزاده زید که دارای صحن وایوان و رواق آئینه کاری ، گنبد کاشیکاری ، و متعلقات دیگری در جنبین بنا می باشد مدفن سید زیدبن زین العابدین بن حسین بن علی علیه السلام است . قدیمی ترین تاریخ این قعه بر روی مرقد ( شهر رجب ۹۲۰ هجری قمری ) و کتیبه دیگری است که به خط نسخ برجسته در بالای مرقد باقیمانده تاریخ پایان کتیبه آن هم ماه رجب سال ۹۲۰ هجری قمری است . بنابراین می توان بنای اصلی بفعه را متعلق به دوران صفوی و اوایل قرن دهم هجری قمری دانست . در داخل بقعه و روی در خاتم که از ایوان به داخل حرم منتهی می شود دو تاریخ ۱۲۹۷ و ۱۳۰۹ هجری قمری خوانده می شود ، این دو تاریخ که در پایان دو کتیبه کاشی نقش شده است معرف تعمیرات بنا در قرن سیزدهم هجری قمری می باشد . در مجاورت بقعه اطاق آئینه کاری دیگری است که محل مدفن عده ای از معاریف گذشته است .

بقعه امامزاده قاسم ( ع ) : بنای بقعه برج هشت ضلعی آجری است ، که دارای صحن و حرم و ایوان و رواق و گنبد کاشی کاری می باشد . صندوق چوبی مرقد متعلق به زمان شاه طهماسب اول صفوی است (۹۳۰ -۹۸۴ هجری قمری ) ایوان بنا و ضریح چوبین مرقد از ابنیه قرن سیزدهم هجری قمری است . در اطراف صندوق به خط ثلث برجسته آیاتی از کلام الله مجید حک شده . در روی دو ضلع شرقی و غربی صندوق کتیبه ای به خط نستعلیق خوانده می شود .

آستانه ی حضرت عبد العظیم : حضرت عبد العظیم حسنی ، از نوادگان امام حسن ( ع ) امام دوم شیعیان می باشد . بنای بارگاه حضرت عبد العظیم در آغاز تنها حرم بود اما به مرور متعلقات دیگری مشتمل بر حرم ها ، رواق ها ، مسجدها ، ایوان ها وصحن های متعدد بر آن افزوده شد . احترام و تقدیس ویژه ای که مردم برای حضرت قائل بوده اند موجب خاکسپاری بسیاری از شخصیت های سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی در این مکان شده است .

کاروانسراها:

کاروانسرای ینگه امام : در روستای ینگه ی امام به فاصله ی ۱۰۰ متری جاده ی کرج – قزوین قراردارد . طرح کلی بنا مستطیل شکل و طول خارجی آن ۹۶ متر و عرض آن ۷/۶۷ متر است . در داخل کاروانسرا حیاط وسیعی وجود دارد که با صفه هایی در چهار گوشه بنا به هشت ضلعی تبدیل شده و چنان می نماید که در بنای آن از طرح مساجد یا مدارس چهار ایوانی پیروی شده باشد .

کاروانسرای رباط کریم : در فاصله ی ۶ کیلومتری جاده ی رباط کریم به ساوه قرار داشته و کاروانسراهای برون شهری محسوب می شود . پلان بنا به سبک چهار دیواری و در دو جانب ایوان اتاق هایی به شکل مستطیل وبه صورت قرینه وجود دارد که تعداد آن ها در مجموع ۲۴ اتاق می رسد . اجزای کاروانسرا عبارتند از : سردر و ایوان ورودی اتاق ها ، ساختمان مرکزی ، برج ها و آب انبار و مصالح آن شامل : لاشه سنگ ، ملات گچ و آهک است .

کاروانسرای گدوک : در ۱۷ کیلومتری منتهی الیه شمال شرقی فیروز کوه در منطقه ای موسوم به گدوک واقع شده است . از بقایای معماری عصر صفویه می باشد . کاروانسرا در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و در صورت مرمت و احیاء می تواند مجتمع توریستی و فرهنگی مناسبی برای گردشگران داخلی و خارجی باشد .

کاروانسرای حاج کمال : کاروانسرای فتحلیشاهی رباط کریم در مسیر جاده تهران ساوه قرار گرفته و به سبک کاروانسراهای دو ایوانی است . ورودی کاروانسرا از ایوان غربی و ایوان شرقی به عنوان شاه نشین کاربرد داشت . این کاروانسرا دارای یک حیاط مرکزی با اتاق های ایوان دار است که دور تا دور حیاط احداث شده اند . در پشت اتاق ها سالن های طولانی به عنوان بار انداز تعبیه شده و عمده مصالح به کار رفته در بنا ، سنگ، آجر، ملات گل و گچ است .

کاروانسرای کنار گرد: یکی از بناهای با ارزش دوره ی صفویه به شمار رفته و در طی سال های اخیر به انحناء مختلف مورد استفاده قرار گرفته و عوامل محیطی و استانی باعث تخریب های مکرر آن شده است . از فضاهای اصلی این کاروانسرا می توان به ورودی ها، دالان ها، اصطبل ها، حجره ها، حیاط مرکزی و خصوصی، آب انبار، ایوان جمعی و خصوصی، آبریزگاه، ورودی پشت بام و… اشاره داشت . کاروانسرا دارای تزئیناتی در حیاط اصلی، حیاط الحاقی، جناق ها، جرزها،  حجره های ایوان ها دیده می شود . مصالح اصلی بنا شامل : سنگ آجر، ملات ، کاهگل و…. است .

کاروانسرای عین الرشید : این کاروانسرا در ۱۵۲ کیلومتری جنوب شرقی تهران ، در محدوده ی پارک ملی کویر مرکزی قرار گرفته است . پلان کاروانسرا مربع و به صورت چهار ایوانی بوده که پیرامون حیاط و اتاق های ساخته شده در چهار گوشه ی بنا ، چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالی ، جنوبی و غربی دارای یک نیم برج است . ورودی اصل بنا در ضلع شرقی و دارای سر دری رفیع با تزئینات آجری و کاشی است . مصالح کاروانسرا، آجر، سنگ و گچ و نمای داخلی و خارجی آن از آجر و سکوسازی اطراف، از قلوه سنگ های آذرین است .

کاروانسرای قصر بهرام : این کاروانسرا در فاصله ی سی کیلومتری شمال شرقی کاروانسرای عین الرشید و در ۱۵۴ کیلومتری تهران قرار دارد . بنای کاروانسرا از دوران صفوی به جای مانده و به عباس آباد نیز شهرت دارد . نقشه ی این کاروانسرا به صورت چهار ایوانی بوده و اتاق ها در اطراف حیاط مرکزی و اصطبل ها در پشت آن قرار دارد . حیاط مرکزی به صورت هشت ضلعی با ۲۴ اتاق در اطراف می باشد . سازمان میراث فرهنگی تهران

رباط شاه عباسی امین آباد : در مرکز روستای امین آباد و در ۲۴ کیلومتری غرب شهر فیروز کوه قرار دارد که قدمت آن به دوره ی صفویه می رسد . این بنای مستطیل شکل دارای سه ردیف گنبد و دیگری دارای هفت گنبد د ر ردیف میانی و در نهایت ردیف آخر ۴ گنبد دارد . ورودی در سمت شرق بنا بوده و مصالح آن شامل : سنگ لاشه ، قلوه سنگ و ملات ساروج است .

برج ها :

برج علاء الدین : برج آجری علاء الدین که در عداد مقابر تاریخی می باشد ، دارای بدنه مدوری به ارتفاع ۱۲ متر است ، ساختمان این برج شامل سی ترک آجری بدون پشت بند است ، بلندی گنبد دو پوشه مخروطی شکل آجری آن ۵ متر می باشد . در حد فاصل بدنه برج و گنبد یک رشته قطار زیبایی که مزین به کاشی فیروزه ای و کتیبه تاریخی است قرار گرفته ، سر در آن در بدنه غربی برج ساخته شده است و دارای یزده بندهایی می باشد. سر در دیگری در سمت شرقی آن دیده می شود. نکته مهم هنری این بنا تزیین خارجی برج است، که با کاشی های فیروزه ای و شمسه های آجری ( اختلاط رنگ فیروزه و لاجورد و آجری ) زینت خاصی به این برج داده است، تاریخ ساختمان مقبره علاءالدین در حدود نیمه دوم قرن هفتم ( ۶۸۰ هجری قمری ) است.

برج طغرل : برج طغرل از مهم ترین برج های مقبره های استان تهران بوده و مغز دیواره های آن از خشت و نمای بیرونی آن از آجر است و پلانی خورشیدی دارد. برج بر روی سکویی مدور ساخته شده و قطر آن ۲۰/۲۱ متر و ارتفاع آن ۵۰/۲۰متر است . این بنا همراه با تزئینات آجری در پیشانی آن نشان از همزمانی بنا با دوره ی سلجوقی دارد . نشانی : شهرری – محله ی ابن بابویه

برج شبلی : بر فراز تپه ای مشرف به شهر دماوند بنایی از قرن پنجم هجری به جای مانده که به برج شیخ شبلی معروف است. گنبد برج از نظر ساختار دارای هشت ترک که با یک شکستگی تند به طرف پائین متمایل می شود ، نشان لز بناهای قرون پنجم هجری می شود .

برج علاءالدوله : برج آرامگاه علاءالدوله به صورت یک بنای منفرد در شمال مسجد جامع ورامین قرار دارد. ازنظر تاریخی بنای برج متعلق به دوره ی ایلخانی و مقارن با سال های آخر سلطنت ارغون خان مغول می باشد.

برج آرامگاهی کردان: که با مصالح آجر با ملات در روستای کردان حدود ۲۲ کیلومتری کرج واقع است و یکی از بناهای ارزشمند منطقه به شمار می رود. بنای برج کردان دارای پلانی مدور هر ماه با شیار در قسمت بیرونی و پلانی هشت ضلعی در داخل می باشد . گنبد بنا از نوع دو پوش بوده و بر اساس شواهد موجود متعلق به قرون ۵ و ۶ هجری است.

برج نقاره خانه : این برج بر بالای دامنه ی کوهی در نزدیکی شهرری قرار دارد. مصالح آن سنگ، گچ، آجر بوده و بر اساس شواهد موجود و کتب، سبک و ساختار معماری برج در دوره ی سلجوقی ساخته شده و در گذشته تزئیناتی همراه با کاشی های زرین فام در این برج وجود داشته که در حال حاضر اثری از آن ها دیده نمی شود.

برج دیده بانی مزداران : در شمال روستای مزداران و در یک کیلومتری زرین دشت قرار دارد. قدمت برج به قرون ۷ و ۸ هجری تعلق داشته و دارای پلانی هشت ضلعی است. بر روی هر یک از اضلاع داخلی برج تاق نمایی تعبیه شده که دارای تزئینات است . مصالح به کار رفته در آن شامل : قلوه سنگ، سنگ لاشه، ملات گچ و ساروج و در بعضی نقاط آجر است .

برج اینانج : این برج در دامنه ی کوه طبرک و کمی پائین تر از برج نقاره خانه واقع شده و شامل محوطه ای وسیع و مدور است که قطر دایره آن حدود ۳۶ متر می باشد . این محل به حسام الدین سنقر اینانج منصوب است که در سال ۵۴۸ شمسی به دست غلامان خود کشته شده و پیکر او را روز بعد در دامنه ی کوه طبرک یعنی محل فعلی برج دفن کردند.

برج سنگی میدانک : برج در کیلومتر ۶۰ جاده چالوس – کرج در کنار روستای میدانک قرار دارد . این برج دارای پلانی هشت ضلعی است که در هر ضلع آن تاقنمایی تعبیه شده و در ضلع غربی ایوانی سنگی به برج الحاق شده است . برج میدانک دارای گنبدی دو پوش بوده که پوشش روی آن به مرور زمان فرو ریخته است . بنای فعلی متعلق به قرون ۸ و۹ هجری می باشد .

برج سنگی بادرود : در منتهی الیه شمالی روستای سنگی بادرود قرار دارد و قدمت آن به قرون ۸ و ۹ هجری می رسد و نمای بیرونی این برج دوازده ضلعی و دارای گنبدی به شکل پیازی بوده و پلان داخلی برج ده ضلعی می باشد که در داخل هرضلع قاب مستطیل شکل با قوس جناغی طراحی و اجرا شده است . سازمان میراث فرهنگی کشور

برج میلاد : برج میلاد از رایج ترین فرم برج های دنیاست که همه شفت های گردی دارند که هسته مرکزی آن ارتباطات را برقرار می کند واین پوسته مخروطی شکل که اکثر برجهای دنیا به این شکل هست این نمای ایده اولیه طرح هست . برج میلاد با ارتفاع ۴۳۵ متر در رده چهارم برج های تلویزیونی دنیا از لحاظ ارتفاع قرار خواهد گرفت .

قلعه ها:

قلعه ی ایرج : این قلعه در نزدیکی روستای عسگر آباد از توابع ورامین قرار دارد. مساحت این قلعه ۲۴۰ هکتار و ارتفاع متوسط دیوار قلعه ۱۵ متر است. پلان قلعه به شکل مستطیل و مصالح آن از خشت و گل است و در نوع خود یکی از بزرگترین قلعه های ایران به شمار می رود . طبق شواهد تاریخی قدمت قلعه به ۳۰۰۰ سال قبل می رسد.

دژ رشکان : یکی از دژهای محافظ هسته اولیۀ ری که در چهار سوی ری ساخته شده بود ، دژ رشکان است که با ساختاری متشکل از لاشه سنگ و ساروج، از نظر قدمت به دوره ی اشکانیان می رسد. بخش اصلی قلعه تا دوره ی قاجاریه وجود داشته ولی قسمت اعظم آن تخریب شده است.

قلعه ی فیروز کوه : در مرکز شهر فیروز کوه واقع و مربوط به دوره ی ساسانی است. قلعه ی فیروزکوه شامل : شهر قدیم فیروز کوه، بخش دوم شامل تعدادی خانه با دیوارهای خشتی ، برج، آب انبار و چاه آب و بخش سوم که از پشت دروازه و دیوار عظیم بخش دوم آغاز و تا انتهای کوه امتداد می یافته در بالاترین قسمت کوه ارک حکومتی بوده ساخته بودند. مصالح به کار رفته شامل خشت و گل برای خانه ها  و سنگ لاشه و ساروج برای برج ها و استحکامات بوده است.

دختر قلعه تنگ گسیل : در فاصله ی ۵۲ کیلومتری کرج – چالوس واقع است. قسمت های زیادی از قلعه در حال تخریب و ویرانی است و تنها بخش های بسیار کمی از دیوارهای آن به صورت جدا از هم باقی مانده است. مصالح به کار رفته در این قلعه سنگ و ساروج است، ولی وجود آجرهای پراکنده در اطراف نشان می دهد در ساخت قلعه از آجر نیز بهره گرفته اند.

سرخ قلعه طرود : در ۱۶ کیلومتری شرقی شهر فیروز کوه واقع و قدمت آن به دوره ی ساسانیان و قرون ۴ و۵ ه ق می رسد. این قلعه دارای ۸ برج دفاعی بوده وبالاترین طبقه ی آن دارای فضاهایی جهت دیده بانی ساخته شده است. طبقه ی دوم دارای اتاق ها، فضاها و راهروها و طبقه ی اول به صورت زیر زمین و شامل اتاق های متعدد است. بلند ترین نقطه ی برج قرمز رنگ مدور است. مصالح به کار رفته در بنا شامل خشت خام و چینه است.

قلعه کامین : که در روزگاران بسیار دور مأمن بسیاری از ساکنان منطقه ی ری بوده ولی با توجه به حوادث طبیعی و انسانی از جمله ، زلزله ها، جنگ ها، و.. باعث گردیده آن چه از قلعه ی کامین برای ما به ارث مانده، تنها تلی از خاک باشد. قلعه ی کامین در اصل قلعه ای چهار برجی ساخته شده از خشت و چینه است. قدمت اولیه ی تپه به اواخر دوره ی تاریخی و اوایل دوره ی اسلامی می رسد.

قلعه ی تبرک : یکی از بناهای قرون اولیه اسلامی یعنی دوران خلفای عباسی به شمار می رود که در داخل بارو و حصار ری قدیم قرار دارد. اگرچه قلعه ی تبرک امروزه کاملاً تخریب شده ولی با توجه به قرار گیری برج نقاره خانه بر فراز دامنه ی آن امروزه آن را به عنوان کوه نقاره خانه ذکر نام می کنند.

قلعه پشت تندیر : قلعه ی پشت تندیر تنگه ی واشی در ارتفاعات غربی تنگه ی واشی در ارتفاعات غربی تنگه ی واشی مشت بر گذرگاه قرار دارد. قدمت قلعه با توجه به شواهد موجود مربوط به هزاره ی چهارم قبل از میلاد تا اواخر دورهی ایلخانی است. غالب معماری قلعه ی مدفون در خاک بوده و تنها قسمت جنوب غربی آن یک برج می باشد قابل مشاهده است. مصالح به کار رفته در این قلعه شامل : سنگ لاشه و ملات گچ و ساروج است.

قلعه ی امامه : در جهت شمال روستای امامه قرار گرفته و حدود ۲۵۰۰ متر بالاتر از سطح آب های آزاد جهان است. این قلعه بر فراز صخره ی سنگی احداث شده که در میانه ی دو شاخه مجزا بوده است. دراین قلعه بقایای اتاق ها، برج و بارو، حصار دفاعی، غار، قنات یا آب انبار، ارک و حاکم نشین دیده می شود. با توجه به نمونه سفال های یافته شده از سطح و پیرامون قلعه، قدمت آن حداقل به دوره ی اوایل اسلامی می رسد.

قلعه ی نو خالصه : در حاشیه ی شهرهای ورامین، رباط کریم، اسلام شهر و برخی دیگر از شهرهای حاشیه ی تهران قلعه هایی وجود دارد که رونق اصلی آن ها تا سال ها ی اخیر ادامه داشته و در داخل آن ها گروهی کشاورز و دامدار به زندگی خود ادامه می دادند. یکی از این قلعه روستاها، قلعه ی نوفشا

 پویه است. این قلعه در نوع خود دارای وسعت زیاد بوده و تا چند سال پیش چندین خانوار در آن سکونت داشتند.

دژ گلخندان : این دژ در روستایی به همین نام در بالای تپه ای عظیم مشرف به محل تلاقی دو رود خانه بومهن و رودهن واقع است. اسلوب بنا یاد آور بناهای دوره ی ساسانی بوده و حصار بزرگ آن از قلوه سنگ های درشت، دور تا دور دژ مستطیل شکل را فرا گرفته است. در چهار گوشه ی آن نیز چهار برج تو پر برای استحکام و دفاع بهتر جای دارد. داخل قلعه اتاق های متعدد، تالارها و آب انبارهایی وجود دارد.

قلعه ی گبری : این قلعه از قلعه های محافظ ری قدیم بوده که در حد فاصل جنوب شرقی ری قدیم و میدان معلم شهر ری امروز واقع است. قدمت قلعه به دوره ی اشکانی یعنی حدود ۲۲۵۰ سال قبل می رسد. از این قلعه علاوه بر دیوار قلعه چندین برج دیده بانی بر جای مانده است.

قلعه ی سرخه حصار: در دامنه ی ارتفاعات مشرف به بیمارستان سرخه حصار در حاشیه ی شرقی تهران قرار دارد. اضلاع شرقی و جنوبی آن مشهود است. قلعه متعلق به قرون ۵ و۶ ه ق یعنی دوره ی سلجوقی است و مصالح به کار رفته در آن سنگ و قلوه و گل است.

قلعه ی کیقباد : به فاصله ی ۳ کیلومتری شمال غرب روستای هرنج طالقان قرار دارد. بنا مربوط به دوره ی اسماعیلیه بوده و تنها بقایای آن دوره شامل دیوارهای از ملات ساروج می باشد. در وسط محوطه حیاط حوض سنگی به چشم می خورد که به احتمال زیاد برای جمع آوری آب باران و برف بوده است. سازمان میراث فرهنگی استان تهران .

کاخ های:

کاخ شمس العماره : این کاخ در ضلع شرقی مجموعه کاخ گلستان واقع شده است. محوطۀ کاخ گلستان به فرمان ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۲۸۴ ه ق بنا شده است. شمس العماره عمارتی پنج طبقه بوده که طبقه ی چهارم و پنجم آن به صورت دو برج مجزا از هم قرار دارند. طبقه ی اول بنا به ایوان و تالار پذیرایی و دو گوشواره در طرفین آن اختصاص دارد و طبقات فوقانی هر یک به شیوه ای متفاوت تزئین شده اند.

کاخ صاحبقرانیه : در میان باغی وسیع در یکی از کاخهای مجموعه ی نیاوران در شمال شرقی تهران ساختمانی قرار دارد که قدیمی ترین بخش آن به دورهی فتحعلی شاه می رسد. مجموعه حوضخانه و کرسی خانه ی بی نظیر صاحبقرانیه، تالارهای جهان نما و آیینه همراه با تابلوهای نقاشی نفیس و گرانبها و اشیاء به نمایش گذاشته شده در آن از شاخصه های این کاخ به شمار می روند.

کاخ سعد آباد : در پهنه ی پر طراوت کوهپایه های توچال و دره ی سبز دربند و در بخش شمالی تهران با مساحتی در حدود ۱۱۰ هکتار قرار گرفته است. این منطقه در دوره قاجار محل سکونت ییلاقی شاهان این دوره بوده ولی پس از سال ۱۲۹۹ (ه ش) در وسعتی تازه و الحاق باغ های مختلف به محل اقامتگاه تابستانی پهلوی اختصاص یافت و کاخ و کوشک های متعددی در جای جای آن ساخته شد. در دوره پهلوی ۱۸ کاخ کوچک و بزرگ در سعد آباد ساخته شد که تمامی این مجموعه بعد از انقلاب تبدیل به موزه شد. موزه های موجود و فعال این مجموعه عبارتند از: موزه ی پژوهشی مردم شناسی، موزه ی آبکار، موزه ی هنرهای زیبا، کاخ موزه ی ملت، کاخ موزه ی سبز، موزه ی نظامی، موزه ی بهزاد، موزه ی خط و کتابت میر عماد، موزه ی استاد فرشچیان و موزه ی هنر ملل.

کاخ نیاوران : محمد شاه قاجار در دهکده ی نیاوران عمارتی ییلاقی ساخت. ناصرالدین شاه در تاریخ ۱۲۶۷ ه ق این عمارت را ویران و به جای آن توسط حاجب الدوله عمارتی ساخت و آن را قصر نیاوران نامید. این قصر که به مرور زمان شکل گرفت دارای دو طبقه بود. شاه نشین در طبقه ی اول و تالار آیینه در طبقهی دوم قرار داشت. بعد از سی سال ناصرالدین شاه خود را صاحبقران خواند و این قصر را صاحبقران نامید. علاوه بر آن به دستور پهلوی دوم برای سکونت ساخته شد.

کاخ مظفری : این کاخ در ضلع جنوبی شهر اوشان واقع و دارای دو طبقه است که در دوره ی سلطنت مظفرالدین شاه قاجار ساخته شده است. بنای کاخ به صورت برون گرا احداث و گردا گرد آن در طبقه اول و دوم ایوانی در نظر گرفته شده که ستون های چهار ضلعی و گرد در کنار همدیگر بار طبقات را تحمل می کنند. طبقه ی دوم دارای ستون های گردی است که شالوده ی اصلی آن را چوب تشکیل داده که روی آن با گچ اندود شده است. ساختمان از نظر ایستائی و مقاومت آسیب چندانی ندیده و در صورت مرمت و تعمیرات لازم تبدیل آن به موزه منطقه ای بسیار مناسب است.

کاخ احمد شاهی : این بنا در شمال تهران و خیابان شهید با هنر (نیاوران) واقع شده است. ساختمان کاخ مربوط به اوایل دوره ی قاجار و در شمال کاخ صاحبقرانیه قرار دارد. طرح بنا به صورت کوشکی بوده و در دو طبقه دارای ایوان هایی در طبقه فوقانی ساخته شده است و در سطح نمای آن از آجرهای منقوش پیش ساخته بهره گرفته اند.

 کاخ شهرستانک : این بنا در زمان ناصرالدین شاه و به دستور وی به عنوان تفرجگاه ییلاقی ساخته شده است. کاخ شهرستانک از دو ساختمان مجزای بیرونی و اندرونی تشکیل شده است. بنای بیرونی شامل تالار وسیع و از اتاق های متعددی شکل گرفته بود که اکنون بسیاری از آن ها باز سازی شده است.

کاخ سلیمانیه : این بنا در زمان فتحعلیشاه قاجار به دستور وی ساخته و به نام پسرش سلیمان میرزا، سلیمانیه نامگذاری شد. این کاخ تنها یادگار باقی مانده از مجموعه کاخ ها و باغ های تاریخی واقع در دانشکده ی کشاورزی کرج می باشد. اهمیت این بنا به لحاظ دو تابلوی دیواری با نقش های شاهان و سران قاجار و گچبری های نفیس در تالار اصلی آن می باشد در ضلع شرقی، بقایایی از کاخ برج به چشم می خورد.

کاخ موزه ی سبز : کاخ شهوند که اکنون کاخ موزه ی سبز نامیده می شود یکی از زیباترین کاخ های مجموعه ی سعد آباد تهران است. معمار این کاخ میرزا جعفر معمار باشی بوده و در نمای خارجی آن از سنگ های سبز صدفی کمیاب استفاده شده و وجه تسمیه ی آن هم به همین سبب است. این کاخ دارای گچبری و آیین کاری ها ی زیبایی بوده و ساختمان آن در دو طبقه احداث شده است.

کاخ مرمر : به دستور رضا شاه ساختن این کاخ با زیر بنای ۲۸۷۰ متر مربع ساخته شده و فضای سبز اطرافش بالغ بر ۳۵۴۶۲ متر می باشد. معماری این ساختمان دو طبقه تلفیقی از معماری شرقی و غربی است.

کاخ موزه مروارید : (کاخ شمس پهلوی) در مجتمع فرهنگی – تفریحی مهر شهر کرج قرار دارد. این ساختمان مدور با برجی حلزونی شکل با ۱۵۰۰ متر مربع زیر بنا در محوطه ای به وسعت ۱۷۰ که ۴۰ هکتار آن را فضای سبز در بر گرفته طراحی و اجرای ساخت این کاخ توسط مهندسان ایتالیایی و آمریکایی صورت گرفته است.

کاخ  گلستان : در روزگار صفویه و شاهی شاه عباس اول، برای نخستین بار مجموعه ای شامل چهار باغ و یک عمارت دیوانی و یک چنارستان و در محل ارگ دولتی ساخته شد تا اینکه کریم خان در ۱۱۶۳ ه ق در این محل ارگی ساخت.

کاخ موزه ی رجعت و عبرت : (کاخ مادر) این کاخ محل اقامت مادر شاه بود که در سال ۱۳۴۵ ساختمانش به پایان رسید در ۱۳۶۳ به کاخ موزه ی رجعت و عبرت اختصاص یافت این موزه از دو طبقه و یک زیر زمین تشکیل گشته، زیر زمین شامل سالن سینما و اتاق های پذیرایی و خواب و… است نوع آثار : اشیای نفیس شامل فرش، مبل، لوستر و… است.

کاخ موزه ی هنر های زیبا : این کاخ ساختمانی است در سه طبقه که قبلاً به کاخ سیاه شهرت داشت. این کاخ در رژیم سابق مقر وزارت دربار بود. این بنا در ۱۳۵۹ برای نشان دادن تابلوهای نفیس نقاشی (گرد آوری شده از مجموعه کاخ ها) به موزه ی هنرهای زیبا تبدیل گشت. نوع موزه : اختصاصی – نوع آثار نقاشی نقاشان ایران و سایر کشورهای جهان از سده ی ۱۶ به بعد.

کاخ موزه ی ملت : (کاخ سفید) از مهم ترین کاخ های مجموعه ی سعد آباد است که در ۱۳۱۰ ساخته و در۱۳۱۸ مورد بررسی واقع شد. در ابتدا این کاخ بنا بود به وزارت دربار اختصاص یابد اما شاه آن را محل سکونت خود قرار داد. بعد ها محمد رضا شاه آن را به عنوان یک کاخ تشریفاتی ساخت و در ۱۳۴۵ تغییرات فراوانی در آن داده شد از آن به عنوان کاخ تشریفاتی استفاده می کرد.

کلیسا ها:

کلیسای حضرت مریم : از سال های ۱۳۹۰ میلادی به بعد که تعداد ارامنه در تهران فزونی گرفت دست اندر کاران اقدام به ساخت کلیسایی با سبک و سیاق معماری ارمنی در تهران گرفتند. پس از تهیه ی طرح اولیه، نقشه ی کلیسا مورد تأیید مقامات شهری قرار گرفت و در سال ۱۹۳۸ میلادی توسط یکی از خیرین ارمنی ساخته و در سال ۱۹۴۵ میلادی به نام مریم مقدس به دست شادروان گاره گین کاتولیکوس به نام کلیسای حضرت مریم تقدیس شد.

کلیسای انجیلی : با گسترش تهران در سال ۱۲۴۸ ه ق ارامنه تهران از کلیسای کوچک دروازه قزوین که در سال ۱۸۷۶ میلادی توسط یک مبلغ مذهبی تأسیس شده بود تغییر مکان دادند و در منطقه ی حسن آباد، کلیسای انجیلی توسط میسیونر مذهبی آمریکائی ساخته شد.

کلیسای میناس مقدس : در سال های قبل از ۱۸۷۵ میلادی در حدود ۱۲۰۰ نفر از ساکنان ده ونک از اقلیت ارمنی بودند به همین دلیل در سال ۱۸۷۵ میلادی محرابی به نام سورپ میناس در قطعه زمینی که مستوفی الممالک به ارامنه اهداء گردیده بود احداث گردید.

کلیسای گریگور لوساوریچ مقدس (گریگور روشنگر مقدس) : بنای کلیسای سورپ گریگور مقدس در سال ۱۹۸۲ میلادی در محله ی زیتون مجیدیه تهران ساخته و در ژانویه ۱۹۸۳ میلادی به دست شادروان آرداگ مانوکیان تقدیس شد. از ویژگی های این کلیسا بلندی یا ارتفاع گنبد آن نسبت به سایر کلیساهای ارامنه ی ایران است.

کلیسای سورپ تارگمانچاس : پس از آنکه تعداد زیادی از ارامنه در سال ۱۹۴۵ میلادی در منطقه ی وحیدیه تهران ساکن شدند به دلیل مشکلاتی که در تردد و دوری مسافت تا دیگر کلیساها تحمل می کردند در سال ۱۹۶۲ میلادی پس از زلزله خرقان شورای بین المللی کلیسا شش هزار متر مربع از اراضی وحیدیه تهران را خریداری و با همکاری شورای ارامنه خانه هایی برای سکونت و همین طور کلیسایی برای برگزاری مراسم در سال ۱۹۶۸ میلادی احداث و آن را با عنوان سورپ تارگمانچاس نامگذاری و به دست پیشوای مذهبی ارامنه تهران تقدیس شد.

کلیسای سرکیس مقدس : در سال ۱۹۶۱میلادی انجمن دوستداران کلیسا تصمیم به ساخت کلیسای جدیدی گرفت و در همین راستا پیشوای مذهبی ارامنه از فرد نیکوکاری خواست تا هزینه بنای این ساختمان را بپردازد . معماری کلیسا همانند معماری سنتی دیگر کلیساهای ارامنه است. ناوس در دو طرف گنبد بزرگ مرکزی قرار دارد. محراب در شرق کلیسا قرار گرفته و در قسمت غربی سه درب کلیسا باز می شود و در کوچک از زیر برج های ناقوس . یک در بزرگ در وسط طراحی و اجرا شده است. این کلیسا بزرگ ترین کلیسای ارامنه ی تهران و به احتمال زیاد ایران است.

بازارها:

بازار بزرگ تهران : مجموعه ی بازار تاریخی تهران در ضلع جنوبی خیابان ۱۵ خرداد در بافت قدیمی و تاریخی واقع شده و چون گذشته مهم ترین مرکز تجاری و بازرگانی تهران به شمار می رود.

بازار شهرری : بازار شهرری در مدخل ورودی اصلی حیاط حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) قرار گرفته و برخی نقاط آن مربوط به دوره ی صفویه می باشد ولی بسیاری از بناهای بازار فعلی مربوط به دوره ی قاجاریه بوده و طی سال های اخیر و قبل از آن چندین بار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. بازار تجریش ک از ضلع جنوبی تجریش شروع می شود و تا ابتدای میدان قدس ادامه می یابد. این بازار اگر چه از نظر معماری فرم و ساختار بناها از کیفیت بالایی برخوردار نبوده و همانند بازارهای تاریخی شهر های کهن از شاخصه ه و نمادهای معماری آن چنانی بهره نگرفته ولی ر نوع خود از نظر تاریخی، موقعیت قرارگیری و وجود مسجد، امامزاده و … همواره مورد توجه بوده است.

بازارچه مروی : بازارچه ی مروی یا خان مروی در یکی از کوچه های خیابان ناصر خسرو واقع شده است. بازار مروی به دلیل نزدیکی به مجموعه ی اصلی بازار و تردد بسیاری از خریداران و عابران از کنار آن همواره مورد توجه بوده و از رونق خاصی برخوردار است.

مراکز تفریحی:

این مراکز که مورد استفاده ساکنین شهر تهران و شهرکها و شهر های مجاور آن قرار می گیرند عبارتند از : مسیرهای کوهنوردی شمال تهران، اسکی در آبعلی، دیزین و گاجره، شکارگاه قصر فیروزه، (محدوده حفاظت شده)، تله کابین توچال، ورزشگاههای آزادی ( در غرب تهران)، ورزشگاه شهید شیرودی و پارک های کوچک و بزرگی که در گوشه و کنار شهر پراکنده شده اند. ازجمله پارک ارم، پارک نیاوران، پارک جمشیدیه، پارک رفتگر، پارک ساعی، پارک بعثت، پارک ساحلی دارآباد، پارک بهجت آباد، پارک شفق، پارک ملّی کویر، پارک طالقانی، پارک بهاران، پارک شطرنج و …..

تفرجگاههای زمستانی : دامنه جنوبی البرز که به کوهستان توچال شهرت دارد، وعده گاه اصلی کوهنوردان و ورزشکاران تهران است. پناهگاهها و جان پناههای توچال از شرق به غرب عبارت است از : کلک چال، شروین، شیر پلا، اسپید کمر، پلنگ چال که همگی آنها مشرف به تهران اند. علاوه بر تله سی یژ کوچکی که منطقه دربند دارد، تله کابین توچال دارای بالا بر صندوقی است و پیست توچال نیز مکان قابل اسکی روی برف این منطقه است. بلندیهای شمال شهر تهران که در فصل زمستان زیر پوشش برف قرار می گیرند، جای مناسبی برای ورزش زمستانی اسکی هستند. برف گیری این مناطق به حدی است که می توان به حدی است که می توان تا پایان فروردین ماه در آن اسکی کرد.

.

آداب و رسوم:

اهالی این ده تقریباً متوسط القامه و گندمگون و تو پر می باشند. رنگ موی اکثر آنها سیاه یا خرمائی رنگ است با این تفاوت که اهالی محله ی پائین سفید چهره و چشمان عده ی زیادی از آن ها زاغ و رنگ موی آن ها مایل به بور است.

آداب عروسی :

پسر هنگامی که به سن رشد می رسد، دختر مورد نظر را بر می گزیند و قضیه را با مادر خود که با وی بیش از پدر احساس صمیمیت می کند در میان می گذارد. مادر هم مطلب را به شوهر گفته سپس پدر با فامیل نزدیک خود در این باره مشورت می کند. پس از این که همگی موافق و متفق القول شدند قرار می گذارند که ده – دوازده نفر جهت طرح موضوع با پدر دختر، به خانه ی آن ها بروند. پس از صحبت های مقدماتی پدر داماد موضوع را باین طرز بیان می کند : « آیا ممکن است پسر ما را به غلامی قبول کنید؟» اگر پدر مایل باشد و دختر هم قبلاً به کسی قول داده نشده باشد می گوید : « از شما بهتر چه کسی است شما خود صاحب اجازه هستید». پس از موافقت خانواده ی دختر صحبت درباره ی نقدینه و مهریه شروع میشود. طبق معمول پدر دختر مبلغ را بالا می گیرد و خانواده ی پسر بر عکس, تا این که ریش سفیدان و اهل محل پا در میانی کرده و حد متعارفی را تعیین می نمایند. پس از آن که مبلغ مهریه قطعی شد، یک یا دو جعبه شیرینی و کله قند را که خانواده ی پسر همراه آورده اند در میان می نهند و به اصطلاح کام شیرین می کنند. این جعبه شیرینی را که خانواده ی پسر با خود به همراه می آورد و اگر توافق به عمل نیامد با خود باز پس می برند ! اگر دختر خواستگاری شده مدتی در خانه ی پدر بماند، داماد ملزم است که در هنگام عید لباس و پیراهن و کفش و گوشواره هدیه ببرد. اهالی محله ی پائین و محله ی سر، سیزدهم ماه زمستان یکدست لباس مخصوص فصل به دختر تقدیم می دارند. هنگامی که دختر و پسر جهت عروسی کردن آماده شدند، از طرف خانواده ی داماد انجام دادن عروسی را اطلاع می دهند. و در حدود ده روز قبل از عروسی نقدینه را با عده ای از فامیل داماد با یک کله قند و یک جعبه شیرینی به خانه ی عروس می برند. بردن کله قند و یک جعبه شیرینی الزام آور است والاّ کدورت ایجاد می شود. سپس طرفین هر کدام برای خرید و تدارک کار خود به تهران می آیند وقتی جهیزیه مهیا شد آن ها را در طبق هائی می گذارند تا زن های خانواده ی داماد که جهت حمل آن ها آمده اند آن ها را به خانواده ی داماد ببرند و زن های ده با هلهله و شور این کاروان را همراهی می کنند. یک شب قبل از عروسی در خانه ی دختر مراسم حنابندان به عمل می آید. حنا را از خانه ی داماد در طبقی گذارده و می برند و زن های ده همگی به شاد باشی گوئی می آیند. در قدیم رسم بود که زن ها بنا بر وسع خود مبلغی در جامی که نهاده بودند می ریختند و زنی که میاندار بود مبلغ و نام شخص را با صدای بلند اعلام می کرد. از آداب متروکه یکی هم مراسم « سرقیچی » و آن بردن لباس عروس شب قبل از عروسی بود. بدین صورت که زن های ده گرد می آمدند و هر کدام به فراخور خود مبلغی می دادند. ضمناً در شبی که منزل عروس حنابندان است، جوان های ده جمع می شوند و داماد را به حمام می برند معمول است که حمامی ده دم گرمابه می ایستد و پس از گرفتن مبلغی قابل ملاحظه در را می گشاید. وقتی داماد از حمام بیرون آمد اسفند دود می کنند و پای افشانی می کنند و بعد از این مقدمات عروسی بر پا می شود. سپس از طرف خانواده ی داماد تمام اهالی چهار محل را برای شرکت در جشن عروسی دعوت می کنند و مدت عروسی بنابر توانائی و قدرت مالی داماد ممکن است یک شب یا دو شبانه روز باشد که در این مدت به تمام مدعوین ناهار و شام داده می شود. روز دوم یک ساعت قبل از ناهار لنگی به گردن داماد می بندند و مردهای ده به اضافه ی زن های نزدیک به داماد هر یک مبلغی قابل ملاحظه درآن می اندازند. میاندار مبلغ و نام شخص را با صدای بلند اعلان می دارد. وجهی که عاید می شود تقریباً برابر خرجی است که در تمام مدت عروسی شده است. این عمل جوان ها را به عروسی کردن تشویق می کند و هم از تحمیل خرجی کمر شکن به دوش داماد می کاهد. پس از این که شام شب آخر داده شد، عده ای از خانواده ی داماد قباله را با مبلغی پول در دستمالی گذارده جهت آوردن عروس به خانه ی آن ها می روند و دختر را سوار قاطر می کنند. شادی و هلهله اهل ده را حدی نیست. عروس را پس از اینکه مقداری راه آمد نگه می دارند تا داماد به پیشواز بیاید. داماد مقداری که آمد او را نگه می دارند تا عروس جلوتر آید و بر سر این موضوع مدت ها سخن می رود و خواهش ها می شود که گاهی هم منجر به ایجاد حوادث نامطلوبی می گردد. وقتی به هم رسیدند داماد سیبی به طرف عروس پرتاب می کند. پس از رسیدن به خانه ی داماد عروس را به حجله می برند.

اعیاد : سنگانی ها مراسم نوروز را در روزگاران قدیم مفصل تر از امروز بر پا می داشتند. از چند روز به عید مانده زن ها نان شیر مال ( نانی که در خمیر آن به جای آب شیر می ریختند) و توتک ( نان های کوچک و شیرین) می پختند و مقدار زیادی تخم مرغ پخته و رنگ کرده نیز آماده می کردند.

مراسم شب یلدا : در انزهای فیروز کوه به شب یلدا شال هشو می گویند. در این شب مردم محل به خانه ی همدیگر می روند. صاحبخانه برای مهمان هایش از همه رقم میوه به خصوص قیسی، برگه، هسته ی شیرین بو داده، گردو وانگور می آورد. جوانان محل در این شب رسمی دارند که با نام « شال انداختن» و به این ترتیب که یک دستمال نسبتاً بزرگ را چهار گره می کنند و به سر طنابی گره می کنند و به سر طنابی گره می زنند و بر بالای بام خانه ها می روند. دستمال چهار گره را از بالای بام به صحن خانه یا اتاق آویزان می کنند و چند لگد به بام خانه می زنند. صاحبخانه مقداری آجیل یا شیرینی در دستمال می گذارد و دستمال را تکان می دهد. صاحب دستمال می فهمد که توی دستمال چیزی ریخته اند. آن را بالا می کشد و چیزهایی که درآن ریخته شده است در کیسه ای که همراه دارد می ریزد و بعد می رود بالای بام خانه ی دیگری و به این ترتیب به همه ی خانه ها ی آبادی سر می زند و شال می اندازد. این کار تا نیمه های شب ادامه دارد. این رسم را دلدادگان و نامزد داران خیلی دوست دارند، زیرا فرصتی است تا پنهان از همگان هدایایی بدهند و بگیرند.

بازی ها:

۱- الک و دولک ۲- توپ کا ۳- گرگم به هوا ۴- همه گرگه ۵- خلاصی ۶- بالا بلندی ۷- قایم باشک ۸- شیر دیدم ۹- میخک ۱۰- چوس خورک ۱۱- یکی پی دو پی ( جفتک چارکش) ۱۲- خیابونک ۱۳- سه سنگ قمی ۱۴- تخت تخت منه ۱۵- خروس جنگی ۱۶- یک قل دو قل ۱۷- سیخم میخم ۱۸- عمو زنجیر باف ۱۹- حمومک مورچه داره ۲۰- اتل متل ۲۱- گرگم و گله می برم ۲۲- گاو گوساله فینگلی ۲۳- دوک بازی ۲۴- تیله انگشتی ۲۵- تیل به تیل ۲۶- ترنا بازی ۲۷- دوز بازی (دو نوع) ۲۸- لی لی (دو نوع) ۲۹- هفت سنگ ۳۰- زو ۳۱- گانیه ۳۲- داژیال ۳۳- دستش ده ۳۴- آتیش اداره بالا ترک.

فهرست آثار ثبت شده:

شهر دماوند و اطراف آن – دماوند

برج مقبره موسوم به طغرل – سلجوقی – ری

مسجد جمعه – ایلخانی – ورامین

برج مقبره علاء الدین – قرن ۷ ه ق – ورامین

امامزاده یحیی – قرن ۸ ه ق – ورامین

تپه چشمه علی و قلعه – پیش از تاریخ اسلامی – ری

کوه نقار خانه – سلجوقی – ورامین

تپه مرتضی گرد – پیش از تاریخ – تهران

مرکز شهر سلجوقی و دیالمه – سلجوقی – ورامین

مسجد جمعه – سلجوقی – دماوند

چال تلخان – ساسانی – تهران

مقبره بیبی شهر بانو – اسلامی – تهران

امامزاده زید – اسلامی – تهران

مسجد سپهسالار- قاجاریه – تهران

عمارت نظامیه و نقاشیهای آن – قاجاریه – تهران

آتشکده تخت رستم – اشکانی – ساسانی – شهریار

امامزاده جعفر – صفویه – پیشوا

امامزاده حسین (ع) – مغول – ورامین

کاخ سلیمانیه – قاجاریه – کرج

آستانه حضرت عبدالعظیم (ع) (مغول صفویه – قاجاریه) ری

آتشکده و تپه میل – ساسانی – ری

زندان هامون – قرن ۴ ه ق – تهران

بقعه سید اسماعیل – قرن ۹ و۱۳ ه ق – تهران

منار واقع در محله پامنار – قرن ۱۳ ه ق تهران

مدرسه سپهسالار قدیم – قرن ۱۳ ه ق – تهران

مدرسه خان مروی – قرن ۱۳ ه ق – تهران

مدرسه و مسجد شیخ عبدالحسین – قرن ۱۳ ه ق – تهران

مسجد حاج رجبعلی – قرن ۱۳ ه ق – تهران

مسجد سید عزیزالله – قرن ۱۳ ه ق – تهران

دو بنای سلطنتی در سلطنت آباد – قرن ۱۳ ه ق – تهران

کاخ صاحبقرانیه – قرن ۱۳ ه ق – تهران

بقعه امامزاده هاشم – صفویه – دماوند

عمارت کلاه فرنگی عشرت آباد – قاجاریه – تهران

بقعه امامزاده کبری و ام صغری – اواخر صفویه – کرج

بقعه امامزاده سلیمان – از قرن ۷ تا ۹ ه ق – اشتهارد

بقعه امامزاده رحمن و امامزاده زید – از قرن ۷ تا ۹ – کرج

بقعه امامزاده قاسم – صفویه – شمیرانات

بقعه امامزاده صالح – قرن ۷ و ۸ ه ق – میدان تجریش

برج شبلی – قرن ۵ ه ق – دماوند

بقعه امامزاده عبدالله و خیل الله – قرن ۸ ه ق – دماوند

بقعه امامزاده عبداله و عبیداله – سلجوقی و مغول – دماوند

بقعه سر قبر آقا – قاجاریه – تهران

تپه ازبکی – هزاره ۴ ق م – ساوجبلاغ

بقعه و درختان کهنسال شاهزاده حسین – تیموری – کرج

بنای شهیاد یا برج آزادی – قرن ۱۴ – تهران

حجاریهای تنگ واشی – قرن ۱۳ – فیروزکوه

امامزاده سلطان مطهر – قرن ۹ ه ق – بومهن

دروازه محمدیه – تهران

امامزاده یوش – تیموری – شمیرانات

امامزاده احمد – قرن ۷ و ۸ هجری – شمیرانات

تپه و قبرستان اصلان – ساسانی و اسلامی – بومهن دروازه محمدیه تهران

امامزاده یوش – تیموری – شمیرانات

امامزاده احمد – قرن ۷ و ۸ هجری – شمیرانات

تپه و قبرستان اصلان – ساسانی و اسلامی – بومهن

آرامگاه رضا شاه – معاصر – ری

کاخ فرح آباد – قاجاریه – تهران

کاروانسرای کنارگرد – زندیه – ری

عمارت باشگاه بانک ملی ایران – قاجاریه – تهران

کاروانسرای شاه عباسی – صفویه – کرج

یخچال خلیلی – معاصر – تهران

تپه های خرم آباد – هزاره ۱ ق م – ساوجبلاغ

تپه بالکی – هزاره ۳ تا ۲ ق م – شهریار

خانه مستوفی الممالک – اواخر قاجار – تهران

مجموعه بازار تهران – صفویه – قاجاریه – تهران

چهار سوق بزرگ تهران – زندیه – قاجاریه – تهران

موشلان تپه ( اسماعیل آباد) – هزاره ۵ ق م – ساوجبلاغ

ساختمان مجلس شورای ملی – قاجاریه – تهران کاخ مرمر – پهلوی – تهران

کلیسای سورپ گورک – اواخر صفویه – تهران

مسجد آقا محمود – اواخر صفویه – تهران

مسجد امام خمینی – قاجاریه – تهران

تپه حصارک لواسان – هزاره ۵ تا اسلامی – شمیرانات

مجموعه تپه های کهریزک – هزاره ۱ ق م – تهران

بقعه شاهزاده محمد – قاجاریه – ورامین

امامزاده عبدالله آئینه ورزان – قرن ۸ ه ق – دماوند

موزه هنرهای ملی – تهران

مدرسه ی دارالفنون – قاجاریه – تهران

مسجد قندی – قاجاریه – تهران

موزه ایران باستان و کتابخانه ملی – معاصر- تهران

عمارت کلاه فرنگی و ندامتگاه مرکزی – قاجاریه – تهران

خانه امام جمعه – قاجاریه – تهران

آشیانه قدیمی فرودگاه قلعه مرغی –  معاصر – تهران

بقعه امامزاده عبدالقهار- معاصر – کرج

مسجد جامع – قاجاریه – تهران

تقعه ابن بابویه – قاجاریه – ری

منزل شهید رجایی – معاصر – تهران

حسینیه جماران – معاصر – شمیرانات

ساختمان کوشک – اواخر قاجار – معاصر – تهران

خانه حضرت امام خمینی (ره) – معاصر – شمیرانات

منزل مشیرالدوله پیرنیا – قاجاریه – تهران

مدرسه فیلسوف الدوله – قاجاریه – تهران

برج آب بانک ملی – قاجاریه – تهران

سر در قورخانه تهران – قاجاریه – تهران

امامزاده معصوم (س) – صفویه – قاجاریه – تهران

کاخ شهرستانک – قاجاریه – شهرستانک

مسجد مجد الدوله – قاجاریه – تهران

موزه و کتابخانه ملک – قاجاریه – تهران

تپه واوان – اشکانی – اسلامشهر

مجموعه کاخ موزه سعد آباد – قاجاریه تا معاصر – شمیرانات

باغ وسفارت ایتالیا – قاجاریه – تهران

بازار شهرری – اواخر قاجار – ری

عمارت سر در باغ ملی – اواخر قاجار – تهران

میدان حسن آباد – قاجاریه – تهران

قلعه گبری – ساسانی – قرن ۳ و ۴ ه ق – ری

مدرسه البرز – پهلوی – تهران

باغ و گورستان ظهیرالدوله – قاجاریه – شمیرانات

بقعه جوانمرد قصاب – قاجاریه – شمیرانات

منزل حضرت آیت الله طالقانی – معاصر – طالقان

موزه آبگینه و سفالینه – قاجاریه – تهران

مجموعه میرزا ابوالحسن معمار باشی – قاجاریه – تهران

بقعه شیخ عبدالله طرشتی – قرن ۸ ه ق – تهران

مجموعه کاخ نیاوران – قاجاریه و پهلوی – شمیرانات

مدرسه محمدیه – زندیه – تهران

باغ و عمارت عین الدوله – قاجاریه – تهران

خانه پرفسور حسابی – اواخر قاجار – تهران

خانه پرفسور عدل – پهلوی – تهران

باغ نگارستان – قاجاریه – تهران

آرامگاه مرحوم سید محمد طباطبایی – قاجاریه – ری

خانه امیر خسرو افشار – پهلوی اول – تهران

میدان مشق – قاجاریه – تهران

خانه نظام السلطان و درخت چنارک – قاجاریه – لواسانات

کاروانسرای ینگه امام – صفویه – ساوجبلاغ

عمارت مسعودیه – قاجاریه – تهران

تپه مافین آباد – هزاره ۵ و ۴ ق م – اسلامشهر

مقبره آقا شیخ هادی نجم آبادی – قاجاریه – تهران

تپه مرد آباد – ماهدشت – از هزاره ۵ تا هزاره ۳- مرد آباد

تپه پرندک – پیش از تاریخ – تاریخی – رباط کریم

قره تپه – هزاره ۵ و ۴ –  قرن ۶ و ۸ ه ق – شهریار

آق تپه – هزاره ۴ و ۳ ق م – مهر شهر

تپه سفالی معمورین – از هزاره ۶ تا ۱ ق م – ری

حسینیه آقا سید هاشم – قاجاریه – تهران

باغ و سفارت انگلیس – قاجاریه – تهران

نقش برجسته چشمه علی – قاجاریه – ری

امامزاده عبدالله – صفویه – قاجاریه – ری

خانه مرحوم دکتر سیاوش شقاقی – اواخر قاجار – تهران

مهد کودک سابق دانشگاه تهران – قاجاریه – تهران

بیمارستان وزیری نجم – قاجاریه – تهران

ساختمان گیو – تهران

بنای فرهنگی – تاریخی – قاجاریه – تهران

دانشگاه تهران – پهلوی – تهران

عمارت اعلم السلطنه – قاجاریه – تهران

خانه هدایت – اواخر قاجار – تهران

عمارت کوشک فخرالدوله – قاجاریه – تهران

دبیرستان فیروز بهرام – پهلوی اول – تهران

عمارت کلیسای طاووس – قاجاریه – تهران

موزه حیات وحش هفت چنار – پهلوی اول – تهران

خانه فاضل عراق – قاجاریه – تهران

امامزاده سید نصرالدین – صفویه – قاجاریه – تهران

کلیسای انجیلی – پطرس مقدس – قاجاریه – تهران

مجموعه معیر – قاجاریه – تهران

گورستان ارامنه – اواخر قاجار – تهران

سقاخانه گذرقلی – قاجاریه – تهران

عمارت کلاه فرنگی – بی سیم – پهلوی – تهران

تپه کلمه – اسلامی – کرج

تپه وسطر – اسلامی – کرج

تپه خاتون لر – اسلامی – جاده شهریار به اشتهارد

تپه سیاب – اسلامی – بزرگراه تهران به ساوه

تپه یقه – پیش از تاریخ – جاده رباط کریم به شهریار

دژ گل خندان – ساسانی – دماوند

تپه جوقین – اسلامی – وحیدیه

تپه شیرین آباد – اسلامی – کرج

تپه اسلامی ارسطو – پیش از تاریخ – شهریار

تپه فردوس – اسلامی – کرج

امامزادگان عبدالله، عبدالقهار، عبدالجبار – صفویه – قاجاریه

مدرسه و کلیسای ژاندارک – اوایل پهلوی – تهران

خانه و موزه مقدم – اواخر قاجار – تهران

ساختمان صندوق بانک ملی ایران – پهلوی – تهران

سرخ قلعه سر انزاء – ساسانی – فیروزکوه

تپه کیکاور – اسلامی – کرج

چخماق تپه – پیش از تاریخ – تهران

تپه آلارد – پیش از تاریخ – کرج

امامزاده احمد و محمد طارس – برج سنگی – اسلامی – فیروز کوه

بقعه امامزاده حسین رضا – تیموری – ورامین

پل فیروز کوه – پهلوی اول – فیروز کوه

رباط سنگی امین آباد – صفویه – فیروز کوه

خانه دکتر مصدق – قاجاریه – نظر آباد

امامزاده عسگری شهر آباد – قاجاریه – فیروز کوه

امامزاده هادی ینگی امام – صفویه – قاجاریه – ساوجبلاغ

فهرست آثار تاریخی استان تهران در نیمه دوم ۱۳۸۷ تعداد ۸۵۶ واحد میباشد.

آب و هوا:

آب و هوای سنگان بسیار لطیف و خنک است. بعلت ارتفاع زیاد، در فصل های بارندگی اغلب برف می بارد، ولی هیچ گاه سرمای آن ناراحت کننده نیست. علت این است که کوه های بلند اطراف آن از نفوذ بادهای شدید و ناراحت کننده در داخل آن جلوگیری می کند.

صنایع دستی:

خاتم سازی، قلمزنی روی فلزات، فلز کاری با مس، شیشه گری، سفال و سرامیک، حصیر، بامبو بافی، مصنوعات چرمی، نقاشی روی چرم، نمد مالی، پارچه دست باف پنبه ای، ابریشمی، نقاشی و تراش روی شیشه، گلیم بافی، جاجیم بافی، زیلو بافی، نقره کاری، معرق چوب، صنایع چوبی، منبت چوب، عروسک سازی، قالیبافی، ساخت سازه های سنتی، صنایع سنگی، زمود گری یا چلنگری، مرصع کاری، سرمه دوزی، مینیاتور، طراحی فرش، فیروزه کوبی، پاپیه ماشه، چهل تکه دوزی، عروسک مومی، سوزندوزی، چاپ کلافه ای، لباس محلی، تذهیب.

جانوران:

این ناحیه بنا به موقع خاص خود محلی مناسب جهت زندگی حیوانات وحشی خاصه گرگ، شغال، روباه، سمور و به ندرت پلنگ و خرگوش و مار می باشد که اغلب باعث ایجاد خسارت و زیان می گردند.

محصولات درختی :

اساساً موقعیت سنگان طوری است که محصولات زمینی از قبیل : گندم، جو، سیب زمینی و … کمتر کشت می شود و تا آن جا که ممکن است باغ های میوه ایجاد شده است. باغ های آن در دامنه ی کوه قرار گرفته لذا کمتر به زمین های مسطح که دارای عرض زیادی باشد برخورد میکنیم. زمین ها را به وسیله ی دیوار چینی که با سنگ رود خانه انجام می گیرد مسطح می کنند. البته این خود متضمن خرج زیادی است جمع آوری مقادیر زیادی سنگ، روی هم رفته چیدن و مرمت آنها، ولی به واسطه ی فعالیت و پشتکار مردم فعال آن، امروزه این ناحیه به صورت یکی از زیباترین دیه های تهران در آمده است. میوه های این ده از نوع میوه های مناطق نسبتاً سرد است. گیلاس، آلبالو که قابل ملاحظه نیست، سیب و هلو از میوه های معروف و رایج این منطقه است که درآمد عمده ی مردم را تشکیل می دهد. دیگر از میوه های پر بها گلابی و شاه میوه است که البته عمومیت ندارد. نگهدار طیور در قدیم بسیار رایج بوده است. در هر خانه ای دامداری – نگهداری پرندگان اهلی، زنبورداری از دیگر منابع درآمد اهالی است.

پوشش گیاهی:

گل گاو زبان، خاکشی، شیرین بیان، کرچک، درخت زبان گنجشک و گیاهان مرتعی.

رستنی ها:

گیاهان دارویی و صنعتی، گل ختمی، خاکشی، گون و کتیرا.

سوغات:

توت درختی، انگور، فندق، سنجد، خرمالو، عناب، ازگیل، انواع خشکبار و شیرینی، انواع البسه

غذاهای محلی:

آش شله قلمکار، آش رشته، دیزی، اشکنه، چلو کباب، حلیم، آش جو..

۱


گفتگو

  1. مژگان اعتدال  دوشنبه, ۱۷ آذر ۱۳۹۳

    سلام خسته نباشید اگه ممکنه میخام بدونم این مطالب برگرفته از کدوم منبعه ؟؟؟

    (پاسخ)

نوشتن یک نظر

Show Buttons
Hide Buttons