نوشته ها

استان خراسان جنوبی

ارسال شده توسط :

استان خراسان جنوبی

وجه تسمیه:

در فارسی قدیم به معنای خاور زمین و به روایتی به مفهوم محل طلوع خورشید ..

مشخصات جغرافیایی:

استان خراسان جنوبی با وسعتی بیش از ۸۲ هزار کیلومتر مربع ، بین مدار جغرافیایی ۳۰ درجه و ۳۲ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۵۰ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۵۷ درجه و۵۷ دقیقه تا ۶۰ درجه و ۷۵ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. استان خراسان جنوبی از شمال به خراسان رضوی و از شرق به طول حدود ۳۳۰ کیلومتر دارای مرز مشترک با کشور افغانستان بوده و از غرب به استان یزد و از جنوب به استان های سیستان و بلوچستان و کرمان محدود می باشد. از لحاظ وضع ارتفاعات، ارتفاعات خراسان جنوبی امتداد شمالی – جنوبی دارند. بلند ترین نقطه استان قله باقران در ۳۶۱۵ متری پست ترین نقاط استان در دشت کویر با ارتفاع ۶۵۰ متر از سطح دریا واقع شده است.

سیمای اقلیمی:

منطقه از لحاظ آب و هوایی در ناحیه خشک و نیمه خشک قرار دارد.

اقلیم کوهستانی:

این بخش به علت ارتفاع زیاد و شرایط جوی مناسب تنوع گیاهی بیشتری دارد و درختان و درختچه های بنه ، بادامشک و انجیر کوهی در آن یافت می شود. مناطق جنگلی این اقلیم که مناظر چشم نوازی دارند عبارتند از : جنگل های بنه و بادامشک منطقه ی آرک و گرنگ ، جنگل های بادامشک الله در و مناطق رویشی بنه در شمال گزیک.

اقلیم نیمه بیابانی و کوهپایه ای:

این اقلیم شامل مناطق تپه ی ماهوری و دشت های مرتفع تر است . در گذشته در این مناطق جنگل های تنک بنه وجود داشت . وجود تک درختان ، زیبائی این دشت ها را دو چندان کرده است . جنگل های این مناطق از گونه های درختچه ای تاغ ، گز و قیچ با پوشش گونه های مرتعی گون ، درمنه و انواع گیاهان داروئی است . مناطق جنگلی « نقاب » در نزدیکی خوسف و جنگل « قیچ » حسین آباد غیناب به عنوان جنگل های طبیعی . در مناطق سلم آباد ، سر بیشه ، پهواز ، سر چاه عماری و دشت ماژان جنگل های دست کاشت تاغ وجود دارد.

اقلیم بیابانی:

به علت دما و تبخیر زیاد پوشش گیاهی در این مناطق کم است. در بعضی مناطق که شوری خاک بالاست، زمین های بسیار مسطح و سفید پوشی که « دق » نامیده می شوند، مناظر چشم نوازی را به وجود آورده اند. مانند دق های حوض بند و کجوند بین خور و فردوس و دق دشت گیو و اکبر آباد . رمل ها و شن های روان در حاشیه ی غربی شهرستان بیرجند نیز مناظر زیبائی را به وجود آورده اند. از طرف دیگر خروجی حوضه های آبریز بیرجند در نزدیکی خور ،  نیزاری به وسعت سیصد هکتار به وجود آورده که مأمن تعداد قابل توجهی از وحوش است.

ناهمواریها:

این استان از نظر ناهمواری ها به دو قسمت کوهستانی و مرتفع و پست و هموار تقسیم می شود. کوه های این منطقه عمدتاً جوان و مربوط به دوره های دوم و سوم زمین شناسی هستند. مهم ترین این کوه ها عبارتند از:

رشته کوه باقران، که با یکصد کیلومتر طول و سیزده کیلومتر عرض، در جنوب بیرجند قرار دارد و در جهت شمال غرب – جنوب شرق از نزدیک خوسف شروع می شود و تا سر بیشه ادامه می یابد. رشته کوه مومن آباد هم رشته کوهی در جهت شمال غرب – جنوب شرق می باشد و دویست کیلومتر امتداد دارد. رشته کوه شکر آب هم در جهت غرب به شرق، در شمال بیرجند قرار دارد و ارتفاع بلند ترین نقطه آن ۲۲۱۲ متر است. کوه ها و قلل منفردی هم وجود دارند که به صورت پراکنده می باشند. مناطق پست و هموار هم شامل دشت ها و زمین های همواری است که در قسمت های مرکزی و شمال شرقی شهر بیرجند و عمدتاً در فاصله رشته کوههای باقران و مومن آباد که به صورت دو رشته کوه موازی از شمال غرب به جنوب شرق امتداد یافته اند، قرار دارند. این دشت ها از نظر گله داری، کشاورزی و احداث راه های ارتباطی از اهمیت خاصی برخوردار هستند.

از مهمترین دشت های منطقه دشت بیرجند ( در فاصله ی دو کوه باقران و مومن آباد ) است . محدوده ی این دشت از روستای مود در شرق شروع می شود و تا خوسف با شیب چهار درصد در جهت غرب ادامه می یابد. در این استان مناطقی نیز به عنوان مناطق شکار ممنوع از طرف سازمان حفاظت از محیط زیست در نظر گرفته شده است که عبارتند از :

منطقه ی شکار ممنوع در میان که در شهرستان سر بیشه و بخش در میان قرار دارد.

منطقه ی شکار ممنوع شاسکو که در محدوده ی قاینات می باشد.

منطقه ی شکار ممنوع آرک و گرنگ که اطراف شهر بیرجند می باشد.

منطقه ی شکار ممنوع چیک و زیدر که مناطقی از سر بیشه را در میان می گیرد.

منطقه ی شکار ممنوع مرزی ایران و افغانستان که شامل بیست کیلومتر از نوار مرزی است.

آبشارها:

آبشار گیوک ( بیرجند ) :

این آبشار در انتهای دره ای سبز قرار دارد و مجموعه ای از چندین آبشار است و مرتفع ترین آن ها هشت متر ارتفاع دارد.

آبشار چهارده ( بیرجند ) :

این آبشارها در انتهای دره ای به همین نام در ارتفاعات باقران در شمال بیرجند قرار دارند . در اولین و مرتفع ترین این آبشارها آب از ارتفاع حدود هفت متری به پائین سرازیر می شود .

قنات ها:

بیرجند :

در حال حاضر در شهرستان بیرجند ۱۳۵۳ رشته قنات بایر و دایر وجود دارد . مهم ترین این قنات ها عبارتند از :

قنات قصبه :

این قنات که مادر چاه آن در دشت بجد قرار دارد و هنوز جاری است، در شرقی ترین نقطه ی شهر و مظهر آن درست در مقابل حسینیه شوکتیه است . آب این قنات چون از لایه های نمکی عبور می کند، شور است . از ای آب برای کشاورزی استفاده می شود و قنات قصبه از جمله ی قنات های قدیمی است که پیش از ظهور اسلام به دست زردشتیان و همزمان با قنات گناباد احداث شده است .

قنات کوشه ( عباس آباد ) :

 این قنات که از کوهپایه های شمالی و شمال غربی بیرجند سر چشمه می گیرد ، در جنوب غربی محل معروف پائین شهر ته ده جاری است و مظهر آن در پایاب این محله قرار دارد . آب این قنات از آب قنات قصبه کمتر و شور تر است و به هیچ وجه قابل آشامیدن نیست .

قنات خیر آباد :

به جز این دو قنات که هر دو در دامنه شیب جنوبی تپه ی شهر جاری است ، در محله خیر آباد از آب کاریز روستایی به نام خیر آباد هم استفاده می شد . این قنات را « میرزا محمد علی » نامی که در اواخر سده ی سیزدهم شمسی مستوفی قاین بود ، ساخت و مقداری از آب آن را برای حمام ، تکیه و مصلی و کاروانسرایی که ساخته بود ، وقف کرده بود .

قنات دشت بیاض :

دشت بیاض در گذشته دارای قنات های بیشتری بوده است ، به طوری که در گزارش اسمیت (۱۸۷۶ : ۳۴۵ ) که مربوط به سال ۱۸۷۲ م . می شود آمده است : « دشت بیاض دارای چهار قنات بود که یکی از آن ها که گفته می شود توسط گبر ها ( زرتشتیان ) ساخته شده بود ، هیچگاه خنک نمی شد ».

چشمه های آب معدنی:

چشمه های آب گرم لوت :

۱۰۰ کیلومتری غرب شهرستان بیرجند .

چشمه ی آبترش سر بیشه :

در ۷۰ کیلومتری شرق بیرجند .

آب گرم ابراهیم رضا :

شهرستان سرایان .

آرامگاه ابن حسام خوسفی شاعر معروف :

 ۲۵ کیلومتری غرب بیرجند شهر خوسف .

چشمه های آب گرم :

گرماب ( آب جوش ) واقع در محل فدشک بخش خوسف ، گرماب واقع در روستای نصر الدین بخش در میان ، کل ترش واقع در کلاته محمد بیک ، کل ترش واقع در جاده ی نهبدان ، آب معدنی سیاه دره ی واقع در کلاته سلیمان ، گو آب روستای خوسف و کل آب ترش شهرستانک بخش خوسف دهستان برا کوه .

قلعه ها:

قلعه دختر :

قلعه ی معروف به قلعه ی دختر در جنوب خضری روی کوهی واقع شده است. دیوارهای اطراف قلعه با سنگ و ملات ساروج ساخته شده و اطاق هایی با پوشش سقف سنگی ، دور تا دور قلعه را احاطه کرده است و در یک قسمت آن آب انبار بزرگی وجود دارد که به دلیل ریزش پر شده است . احتمالاً این قلعه از بقایای قلاع اسماعیلیه در منطقه ی قاینات می باشد .

قلعه ی جعفری :

که در دشت خضری و در جانب شرق خضری واقع شده است . این مکان به اعتقاد ساکنین محل قبل بر این ، محلی آباد بود و دارای هفت رشته قنات بوده است . بنا به اطلاعات محلی قنات مشهور به جعفری ، قبل از ورود اعراب مسلمان به منطقه به قنات گیری مشهور بوده و بیانگر این است که این مکان حد اقل قبل از اسلام دارای سکنه بوده که احتمالاً بر اثر حوادث طبیعی از قبیل زلزله ، آبادی و رونق خود را از دست داده است . تحقیقات باستان شناسی در این منطقه می تواند گوشه هائی از تمدن ناشناخته در این محل را روشن سازد.

قلعه های کهنه ی قدیمی میم :

از دیگر آثار قدیمی میم ، قلعه است که به نظر می رسد یک نوبت مخروبه شده و مجدداً با دیوار و برج و باروی گلی ساخته شده است . قسمتی از ساختمانهای داخل قلعه تا دهه ی ۴۰ شمسی به عنوان انبار غله و کاه مورد استفاده اهالی قرار می گرفت و افراد معدودی هم در قلعه سکونت داشتند . در دیوارهای برخی از خانه های متروک قلعه ، خمره های سفالی زیادی نصب گردیده که گویا برای ذخیره آب و یا غله از آن ها استفاده می شده است .

قلعه و برج و باروهای خضری :

به منظور حفاظت ساکنین شهر در مقابل حملات اقوام خارجی بخصوص در دوره ی ترکمن تازی ، قلعه ی بزرگ در غرب خضری به نام قلعه خان ساخته شده بود که هر خانوار در درون آن برای خود خانه ای داشته است . این قلعه توسط محمد ناصر خان ثقفی رئیس طایفه که در این محل ساکن بود ساخته شده است . به هنگام حمله ی دشمن و نا امنی ، ساکنین به داخل قلعه پناه برده و درب آن به وسیله سنگ بزرگی بسته می شد . دور تا دور این قلعه برج هائی جهت مراقبت وجود داشت . در حد فاصل خضری تا دشت بیاض سه برج به نام های برج خان ، برج میانی و برج قلعه وجود داشت . علاوه بر این ، در دشت خضری نیز برج های متعددی ساخته شده بود که به هنگام وقوع خطر و هجوم اقوام مهاجم ، نگهبانان به کمک علائمی از قبیل دود یا آتش ساکنین را مطلع می ساختند . از جمله برج های سطح دشت نیم بلوک می توان به برج های آغال کاهی ، برج سنگر ، برج کله کنده ، برج کربلائی علی حسین خان و برج پنبه ای اشاره نمود .

آداب و رسوم:

رقص و موسیقی :

ویژگی موسیقی این نواحی حرکات ریتمیک و نمایشی آن است . موسیقی در این منطقه به ویژه در شهرستان بیرجند از سابقه ای طولانی برخوردار است . این شهرستان دارای رقص ها و موسیقی های بسیار متنوعی است . ریتم های پنج ضربی متداول در این منطقه دارای ویژگی های خاص خود است که در دیگر مناطق کشورمان مرسوم نیست. ساز های محلی که مورد استفاده قرار می گیرند نیز عبارتند از : دهل ، سرنا ، دایره و نی که معمولاً توسط خود نوازندگان ساخته می شوند . برخی قطعات موسیقی ویژه رقص های محلی در این منطقه عبارتند از : اصیل ، ناره ناره ، چنشتی ، چپ و راست ، شیر جه ، احوال ، سه ضرب و .. علاوه بر این ها رقص هایی هم وجود دارد که چون رقصندگان آن ها به چوب بازی هم می پردازند . در ردیف چوب بازی به حساب می آیند .

موسیقی مقامی :

در جنوب خراسان و شرق خراسان ( مناطق بیرجند و تایباد و تربت جام ) که موسیقی کویر جاری است و مؤلفه های خاص منطقۀ خودش را دارد و نیز به دلیل همجواری با کشور افغانستان مشترکاتی از جهت فرهنگ موسیقیایی با آن کشور دارد و مقام های محلی مشترکی بین هنرمندان افغانستان و شرق خراسان اجرا می شود و برای پژوهش و تحقیق در این منطقه قابل تأمل است و ساز های مختلفی که سرآمد آنها دو تار است ، در بین هنرمندان جنوب و شرق خراسان رواج دارد . شهر های جنوب ( بیرجند و گناباد ) علاوه بر اینکه موسیقی کویری شرق در آنجا جریان دارد و دو بیتی های سر حدی ، موسیقی آن دیار رنگ و بوی بلوچی و افغانی بیشتر به خود گرفته است و از جهت فرهنگی خصوصاً موسیقی تداخل صورت گرفته است .

آئین های پیش از نوروز :

تهیه ی پوشاک ، کفش و کلاه ، فراهم کردن آذوقه و بنه ، سمنو پزان ، سبزه کاران ، شیرینی پزان ، نان پزان ، حنابندان ، کدورت زدائی ، پرداخت دین ، فاتحه خوانی ، چهارشنبه سوری در عصر روز سه شنبه ، مردم در کوچه ها ، جلوی خانه ها ، حیاط منازل ، حاشیه ی میدان ها آتش بر پا می کنند و از روی آن می پرند و سرود های مختلفی می خوانند ،

زردی برو، سوری بیا ، ای غم برو ، شادی بیا ، نکبت برو ، روزی بیا ، یا می گویند : سردی ما از تو ، گرمی تو از ما .

جوانان تا پاسی گذشته از شب دور آتش شادی می کنند و تا آتش خود به خود خاکستر و خاموش نشود آن را خاموش نمی کنند … ، خانه تکانی ، مراسم شاه مولائی ، جمع آوری و پخش کمک ها میان کم درآمد ها ، بارکشان در آستانه ی نوروز و خانواده ی داماد برای عروس و عروس برای داماد هدایائی طی مراسم خاصی می برند .

مراسم تحویل سال :

گستردن خوان نوروزی که مشهور ترین آن سفره هفت سین است . این سفره تا پایان جشن نوروزی گسترده می ماند .

آئین های پس از تحویل سال :

زیارت اهل قبور ، عید دیدنی ، بازی های عید ، تشله بازی ( تیله بازی ) ، گردو بازی ( شبیه تیله بازی ) ، پله زنی یا پلی دوانی ، تو بازی ( طناب بازی ) ، تخم مرغ بازی ، گلی گو ، مراسم بی بی گردی ، سیزده بدر .

مراسم سیزده بدر :

تقریباً تمام مردم روز سیزده نوروز، در خانه ماندن را نحس می دانند و تلاش می کنند هر طور که شده ، اگرچه تا فضای سبز کوچک یا باغ و بوستان هم باشد بروند و به اصطلاح قدم روی سبزه گذاشته نحوست سیزده را به در کنند .

مراسم ازدواج در بیرجند :

ازدواج در این منطقه در سه مرحله ی نامزدی ، عقد ، عروسی صورت می گیرد . پس از انتخاب دختر و موافقت دو خانواده ، خانواده ی پسر هدایایی از جمله یک کفش که در هر لنگه آن یک شاخه نبات می گذارند و هدایای دیگر مانند انگشتری یا پارچه ، مقداری شیرینی و … می فرستند و به این ترتیب دختر را برای پسرشان نامزد یا به گفته بیرجندی ها « نشونی » می کنند . پس از طی زمان نامزدی – بسته به خواست طرفین – برای زمان عقد زمان مناسبی را انتخاب می کنند .شب قبل از عقد مراسمی به نام « بارکشان » انجام می شود . در این مراسم لوازم مورد نیاز شب عقد را به خانه ی عروس می برند . در شب عقد زنان نزدیک دو خانواده در خانه ی عروس جمع می شوند . بر روی سفره ی عقد دو شمعدان ، دو آلاله ، یک جلد قرآن ، یک جانماز ، یک پیاله عسل ، یک کاسه بلور پر از آب که روی آن برگ سبزی انداخته اند ، چند تخم مرغ آب پز رنگ شده ، دو کله قند و چند شاخه گل می گذارند . شب بعد از عقد که به « شب سلام » معروف است . داماد همراه نزدیکانش به خانه ی عروس می رود . در این شب خانواده ی عروس با خواربار و هدایایی که داماد در شب بارکشان فرستاده است ، برای میهمانان شام تدارک می بینند . یک روز قبل از عروسی مراسم « حناروان » و « حنابندان » انجام می شود . شب عروسی به شب عروس کشان « شو عروس کشا » یا شب عروس بران « شو عروس برا » معروف است . در این شب مردان و زنان هر دو خانواده و دوستان نزدیک آنان برای مراسم عروسی به خانه ی داماد دعوت می شوند و پس از صرف شام راهی خانه ی عروس می شوند و در آن جا با شیرینی و شربت پذیرایی می شوند . سپس با اجازه ی پدر عروس او را به خانه ی داماد می آورند و هنگام ورود عروس گوسفندی را پیش پای او قربانی می کنند و به او پیشکشی می دهند . صبح روز بعد داماد به دست بوسی پدر عروس می رود و عروس نیز پس از چند روز به عنوان پا گشا به خانه ی پدر خود، پدر داماد و خویشاوندان رفته و از آن ها بازدید می کند . روز بعد از جشن عروسی، مراسم « پاتختی » با حضور زنان فامیل انجام می شود . در این مراسم با شربت ، شیرینی ، میوه و… از مهمان ها پذیرایی می کنند و به شادی و پایکوبی می پردازند.

مراسم شب یلدا ( شب چله ، شو چله ) :

مردم بیرجند مانند سایر نقاط ایران شب آغازین فصل زمستان را گرامی داشته و جشن می گیرند . در این شب کوچک ترها در خانه ی بزرگ تر خانواده گرد آمده و صاحب خانه از آنان با انواع شیرینی ، آجیل و میوه به ویژه هندوانه و انار پذیرایی می کنند و بر این باورند که اگر شب یلدا هندوانه بخورند از گرمای تابستان در امان خواهند بود . شب نشینی شب چله در بیرجند رونقی ویژه دارد . در این شب بسیاری از مردم دور هم جمع می شوند و برنامه ی « کف زدن » را اجرا می کنند . « کف » نوعی شیرینی است که با هم زدن آب چوبک و شیرین کردن آن درست می شود .

مراسم کف زنی :

در این مراسم مقداری چوبک ( پشمشویه ، بیخ ) نکوبیده را چند بار در آب می جوشانند و آب آن را بیرون می ریزند . این کار را آن قدر تکرار می کنند تا آب جوشیده چوبک بی رنگ شود و هیچ طعمی نداشته باشد . این آب را می گذارند سرد شود . سپس آن را در تغار بزرگی می ریزند و با دسته چوبی که « دسته گز » نامیده می شود ، به هم می زنند . این کار را آنقدر ادامه می دهند تا آب چوبک کف کند و کف آن سفت و سخت شود . آن گاه مقداری شیره ی انگور یا شیره ی شکر را به تدریج به آن اضافه می کنند و هم می زنند تا خوب مخلوط و شیرین شود . وقتی کف آماده شد ، آن را در ظرف می کشند و روی آن پودر مغز گردوی سابیده کوبیده ، بادام یا پسته می پاشند و با سر انگشت می خورند . کفی که با این روش درست می شود ، خوراکی لذیذ ، شیرین و معطر است . مراسم کف زدن از سرگرمی های شب یلدا است . هر چند در سایر شب های زمستان هم برخی برای تفریح و سر گرمی کف می زنند ، ولی این مراسم در شب یلدا از رونقی خاص برخوردار است و همه حاضران به ویژه جوانان به نوبت در زدن کف شرکت می کنند .

تمنای باران :

اتلو ، متلو ، ای خدای باروکو ، بارون اوشالوکو ، اتلوی ما تشنه شده ، ورکو و ورپشته شده ، اوی غدیرش مایه ، چمچیه شیرش مایه ، ایی نیم کوی لاله زار ، او نیم کوی لاله زار ، خیمه زده ترک هزار ، بلوچا سر متن ، کلی مرا شکستن ، خد گی گو وربستن ، ای خدا باروکو ، ور چوی چو پو نو کو، گندم د زیر خاکه ، از تشنگی هلاکه ، بارش میا یه گل مشو ، گندم داور بی دل مشو ، یا رب بده ته بارو ، به حق شای مردو .

اعیاد مذهبی :

مردم بیرجند نیز مانند سایر ایرانیان روزهای میلاد پیامبر اکرم (ص)، مبعث و عید قربان و عید فطر را گرامی می دارند و در این روزها جشن هایی بر پا می کنند . در بیرجند در اعیاد فرخنده به ویژه در شب میلاد و مبعث حضرت رسول (ص) در برخی از مساجد ، تکایا و منازل شهر جشن گرفته میشود و معابر ، سر در مساجد و خانه ها را چراغانی و با آویختن قالی ، قالیچه ، پرده و پارچه های زینتی به دیوارها ، این مراکز را تزئین می کنند و با شربت ، شیرینی ، نقل ، چای و .. از مردم پذیرایی می نمایند و با افشاندن گلاب و دود کردن اسفند و کندر فضای جشن را عطر آگین و خوش بو می سازند . مداحان درباره این روزها و مناقب آن حضرت می گویند و شاعران یا راویان اشعاری را می خوانند و مردم با صلوات های بلند و مکرر، مجلس را به جنب و جوش می آورند و بدین ترتیب شادی و سرور خود را از میلاد و مبعث حضرت رسول اکرم (ص) ابراز و ارادت خود را به آن حضرت آشکار می کنند. در بامداد هر یک از این دو روز، مردم برای عرض تبریک به خانه ی علمای بزرگ شهر و بزرگان خانواده های خود می روند تا از میمنت و برکت این روزها پیامبر گرامی اسلام است . روز ولادت با سعادت حضرت امام جعفر صادق (ع) نیز هست و شیعیان در این روز جشن و سرور دو گانه دارند . در دو عید دیگر یعنی عید قربان و عید فطر با به جا آوردن اعمال مذهبی و خواندن دعاهای ویژه این روزها و رفتن به دیدن بزرگان و روحانیون شادی خود را نشان می دهند . علاوه بر این کسانی که قصد ازدواج دارند می کوشند در یکی از این شب ها و شب های مبارک دیگر مراسم عقد و عروسی خود را برگزار کنند.  به جز این چهار عید بزرگ ، شیعیان بیرجند مانند دیگر هم کیشان خود در سایر نقاط ایران ، روز هجدهم ذی الحجه ( روز غدیر خم)، مراسم با شکوهی را به مناسبت عید سعید غدیر ، ولادت حضرت علی (ع )، ولادت حضرت فاطمه (س)، ولادت امام حسن (ع)، ولادت امام حسین (ع)، ولادت امام رضا (ع)، ولادت حضرت قائم (ع) برگزار می کنند . در این روزها جشن ها و چراغانی های بزرگ و مفصل برگزار می شود . در این میان جشن های شب پانزدهم شعبان شکوهی دیگر دارد . در این شب فرخنده علاوه بر جشن و چراغانی ، مراسم آتش بازی هم اجرا می شود و بر بالای بام حسینیه شوکتیه انواع آتش بازی ها صورت می گیرد . دید و بازدید برای تبریک گفتن و تبریک جشن نیز از دیگر مراسم این روزها است .

 رقص :

رقص دوره : افراد به صورت دایره وار می رقصند و در حین رقصیدن به یکدیگر نزدیک شده و از هم فاصله می گیرند . این رقص توسط زنان و مردان انجام می شود .

رقص اصولی : مانند چوب بازی است ، با این تفاوت که به جای چوب افراد دست هایشان را به یکدیگر می زنند .

رقص مجمعه : مجمعه به معنی سینی یا طبق گردو مسی است . در این رقص یک نفر چراغ گرد سوزی را روی یک سینی می گذارد و سینی را روی پیشانی خود گذاشته و با آهنگ خاص می رقصند .

موزه ها و بنا های:

سازمان میراث فرهنگی کشور – تأسیس ۱۳۸۱ ، بنا صفویه

موزه ی بیرجند ( بوستان موزه ) ( بیرجند ) – موضوع : باستان شناسی – سازمان میراث فرهنگی کشور – تأسیس ۱۳۷۲

موزه ی مشاهیر و مفاخر ملی بیرجند – موضوع مفاخر و مشاهیر بیرجند – سازمان میراث فرهنگی کشور – تأسیس ۱۳۸۲

آثار ثبت شده:

مسجد جامع قاین – قرن ۸ ه ق – قائن

حسینیه شوکتیه – قاجاریه – بیرجند

حسینیه بهرمان – قاجاریه – بیرجند

یخچال شوکت آباد – قاجاریه – بیرجند

مصلی بیرجند – قاجاریه – بیرجند

ارگ کلاه فرنگی – اوایل زندیه – اواخر قاجار – بیرجند

مسجد جامع میغان – صفویه تا قاجار- نهبدان

خانه پردلی – قاجاریه – بیرجند

بنای خواجه خضر – قاجاریه – بیرجند

حسینیه نواب –  صفویه – بیرجند

ارگ حاجی آباد – قاجاریه – بیرجند

منزل آراسته – قاجاریه – بیرجند

مدرسه معصومیه – قاجاریه – بیرجند

مسجد جامع هند والان – تیموری – بیرجند

بقعه امامزاده زید بن موسی – قرن ۳ و ۴ صفویه – قائنات

قلعه نهبندان – اشکانی – اسلامی – نهبندان

مسجد جامع خوسف – تیموری – صفویه – خوسف

باغ و کوشک امیر آباد – قاجاریه – بیرجند

رباط آصف – قاجاریه – بیرجند

باغ و مقبره حسام الدوله – قاجاریه – بیرجند

مقبره ابن حسام خوسفی – قاجاریه – خوسف

مسجد جامع پایین شهر – قاجاریه – بیرجند

حسینیه آراسته – اواخر قاجار – بیرجند

مسجد جامع درخش – صفویه – در میان

سنگ نگاره لاخ مزار – پیش از تاریخ تا اسلامی – بیرجند

مسجد جامع افین – تیموری – قائنات

حسینیه حاجیه آمنه – قاجاریه – بیرجند

قلعه شاهدژ ، نهبدان – سلجوقی ، اسماعیلیه – نهبدان

مجموعه اکبریه – اواخر زندیه تا قاجاریه – بیرجند

مجموعه و باغ شوکت آباد – قاجاریه – بیرجند

مجموعه محله چهار درخت – قاجاریه – بیرجند

باغ بهلگرد – قاجاریه – بیرجند

مقبره شیخ ابوالمفاخر – قرن سیزدهم – قائنات

آب انبار چهار درخت – اواخر قاجار – بیرجند

حمام چهار درخت – قاجاریه – بیرجند

سنگ نگاره های کال جنگال – تاریخی – خوسف

باغ و عمارت رحیم آباد – قاجاریه – بیرجند

حسینیه محبان الزهرا (س) – قاجاریه – بیرجند

بوذر جمهر قائینی – صفویه – قاین

حسینیه گود – تیموری – قاجاریه – بیرجند

خانه غلامرضا حسین جعفر – اواخر قاجار – بیرجند

یخچال بهلگرد – قاجاریه – بیرجند

خانه فرهنگ – اواخر قاجار – اوایل پهلوی – بیرجند

آب انبار محسن زاده – قاجاریه بیرجند

خانه لاله – قاجاریه – پهلوی – بیرجند

آب انبار ملک – قاجاریه – بیرجند

کنسولگری انگلیس – منظریه – قاجاریه – بیرجند

خانه مادر معلم – قاجاریه – بیرجند

غار فارسان – تاریخی – اسلامی – قائنات

خانه مالکی – قاجاریه – خوسف

خانه حاج عباس بهمدی – پهلوی اول – بیرجند

خانه جوان – پهلوی اول – بیرجند

مدرسه ابن حسام خوسفی – قاجاریه – خوسف

خانه اشرفی – قاجاریه – خوسف

خانه  انبار کربلایی خدیجه – قاجاریه – خوسف

خانه رضا قلی خلیلی – اواخر قاجار – بیرجند

قلعه فورگ – صفویه – درمیان

مسجد علی آباد – صفویه – بیرجند

مسجد عسگری – صفویه – بیرجند

خانه کربلایی افضل بیگ رفیعی – صفوی – قاجار – خوسف

خانه خدا بخش خلیلی – اواخر قاجار – بیرجند

آس بادهای رومه – اواخر قاجار – نهبدان

مدرسه علمیه آیت الله آیتی – اواخر قاجار – بیرجند

خانه حسن قلی خلیلی – اواخر قاجاریه – بیرجند

حسینیه خور – صفویه – بیرجند

آسیاب بادی – قاجاریه – نهبدان

خانه کربلایی اسحاق قارنی – قاجاریه – قائن

خانه محمد قلی بیگ خلیلی – پهلوی – بیرجند

مجموعه عمارت مود – زندیه – قاجاریه – سر بیشه

خانه فاطمی – پهلوی – بیرجند

خانه آقا رای فرد – پهلوی اول – بیرجند

آسباد های چهار فرسخ – ساسانی – نهبدان

تپه چهار فرسخ – ساسانی – نهبدان

قلعه خور – صفویه – بیرجند

مسجد آیت الله آیتی – قاجاریه – بیرجند

خانه استاد سید غلامرضا سعیدی – پهلوی – درمیان

خانه میرزا احمد خان خلیلی نوغاب – قاجاریه – بیرجند

خانه سرپرچی – اواخر قاجار – خوسف

خانه علوی – زندیه – بیرجند

آب انبار حاج رفیع – قاجاریه – بیرجند

خانه کربلایی محمد علی بیگ – اواخر قاجار – بیرجند

خانه نخعی – اواخر قاجار – بیرجند

خانه سرهنگ – اواسط قاجار – خوسف

مسجد محله، باب الحوائج – پهلوی – خوسف

قلعه قدیمی شوسف – اسلامی – شوسف

آب انبار خور – صفویه – بیرجند

رباط کوهک رود بالا – صفویه – سر بیشه

کوشک علی آباد ، ارگ سپهری – اوایل قاجار – بیرجند

خانه یاوری، سر بیشه – قاجار – پهلوی – سر بیشه

مسجد محله پایین – اواخر قاجار – خوسف

ارگ بهارستان ، باغ زرشکی – افشاریه – بیرجند

مسجد حسینی، بالا ده – قاجاریه – خوسف

خانه غلامرضا بیگ نخعی – قاجاریه – بیرجند

قلعه سنگی بندان – اسلامی – نهبدان

قلعه میغان – تاریخی – اسلامی – نهبدان

آسبادهای خوانشرف –  قاجاریه – نهبدان

محوطه دژ کاسگان – قاجاریه – نهبدان

قلعه تیغدر – اسلامی – نهبدان

محوطه و قلعه طبسین – اسلامی – نهبدان

حوض انبار های میغان – اواخر قاجار – نهبدان

قلعه اکرم آباد – صفویه – قاجاریه – نهبدان

مسجد چهارده معصوم – قاجاریه –  سر بیشه

مسجد گنجی، امام حسین – قاجار، پهلوی – سربیشه

مسجد چهکندوک – قاجاریه – سر بیشه

آسباد گوند – قاجاریه – نهبدان

قلعه گوند – قاجاریه – نهبدان

قلعه زینل آباد – تیموریان – نهبدان

قلعه چهکندوک – قاجاریه – بیرجند

غار پل خیر – پیش از تاریخ – قائنات

رباط چاه حوض – قاجاریه – بیرجند – آرامگاه

آیت الله شیخ هادی  هادوی، قاجار – پهلوی – بیرجند

رباط زردان – صفویه – قاجار – قائنات

مزار رایک – صفویه – قاجار – قائنات

رباط چاهک – صفویه – قائنات

قلعه خوانشرف – قاجاریه – نهبدان

مسجد پخت – زندیه – سربیشه

مسجد همچ _ اواخر صفویه – اوایل قاجاریه – بیرجند

خانه اژدری – پهلوی – بیرجند

قلعه قدیمی خوسف – افشاریه – خوسف

ساختمان امنیه، ژاندارمری – پهلوی – شوسف

مسجد عاشورا خانه – صفویه – نهبدان

مدرسه هدایت – پهلوی اول – نهبدان

مسجد گلستان – اواخر قاجار – نهبدان

قلعه کلاته محمد خان – اوایل قاجار – نهبدان

حمام کارشک – صفویه – قاجاریه – قائنات

خانه هادوی – قاجاریه – بیرجند

خانه صفاریان – قاجاریه – بیرجند

خانه شریف – اوایل پهلوی – بیرجند

قلعه هاجر آباد – صفویه – قائنات

آسباد های همند – قاجاریه – نهبدان

مسجد عثمان ذوالنورین – قاجاریه – در میان

بند النگ – قاجاریه – بیرجند

خانه نورانی – اواخر قاجار – اوایل پهلوی – بیرجند

خانه ادهمی – اواخر قاجار – اوایل پهلوی – بیرجند

آسبادهای طبس مسینا – قاجاریه – در میان

خانه مالکی – اوایل پهلوی – بیرجند

خانه طالبی – اواخر قاجار – بیرجند

موقوفه لیلی حسین جعفر – صفویه – پهلوی – بیرجند

منزل اعتماد نیا – اوایل پهلوی – بیرجند

تپه سر در – تاریخی – اسلامی – بیرجند

تپه ته کندوک کلاته سلیمان – پیش از تاریخ – سر بیشه

برج چشمه مولید – تاریخی – صفویه – بیرجند

خانه مهرور – قاجاریه – بیرجند

تپه دهنو – تاریخی – بیرجند

قبرستان آسو – تیموریان – صفویه – بیرجند

قلعه دختر گاویج – تاریخی – درمیان

قبرستان بجد – اسلامی – بیرجند

تپه پل عباس آباد – تاریخی – درمیان

تپه قلعه تگاب شاخن – تاریخی – بیرجند

خانه کوزه گران – پهلوی – بیرجند

قلعه حسین قاینی – سلجوقیان – قائن

منزل حقیقی – زندیه – قائن

فهرست آثار تاریخی استان خراسان جنوبی در نیمه دوم ۱۳۸۷ تعداد ۴۵۵ واحد می باشد – سازمان میراث فرهنگی و گردشگری .

جمعیت:

مرد : ۱۴۷۵۱۵ شهری ، ۱۳۸۶۷۰ روستائی

زن : ۱۴۳۶۷۹ شهری ، ۱۳۶۳۶۷ روستائی

تقسیمات کشوری:

براساس آخرین تقسیمات کشوری، استان خراسان جنوبی در سال ۱۳۸۵ دارای ۶ شهرستان ، ۱۶ بخش ، ۱۷ شهر و ۴۲ دهستان بوده است.

آب و هوا:

استان دارای آب و هوای نیمه صحرایی ملایم تا آب و هوای گرم صحرایی می باشد.

پوشش گیاهی:

سیمای عمومی مناطق کوهستانی را بنه و خینجوک و درمنه تشکیل می دهد . علاوه بر آن گونه های مختلف گیاهی در منطقه وجود دارد که ارزش اکولوژیکی ، حفاظتی ، دارویی و تغذیه ای دارند .

حیات وحش منطقه:

پستانداران منطقه : کل و بز ، قوچ و میش ، آهو ، گرگ ، کفتار، شغال ، روباه ، سمور ، تشی ، خرگوش ، گربه وحشی ، روباه شنی ،  کاراکال ، خار پشت گوش بلند ، خفاش نعل اسبی بزرگ ، خفاش بال سفید ، ول ، حفار ایرانی ، جرد ایرانی ، جر بیل یزرگ ، جر بیل هندی ، پا مسواکی بزرگ ، پایکاو …

رستنی ها:

درختان بنه ، گیاهان صنعتی و دارویی : گل گاو زبان ، گل زونا ، شاه تره ، کلپوره ، گل مریم ، چل گیاه ، زرشک ، ترنجبین ، خاکشی ، ریواس ، پوشش گیاهی برای چرای دام به حد کافی .

نژاد و زبان:

آریایی نژادند و به زبان فارسی سخن می گویند .

فر آورده ها:

زعفران ، جو ، گندم ، چغندر قند ، پنبه ، انواع تره بار ، آلو ، زرد آلو ، گردو ، سیب ، گلابی ، گوجه ، انجیر و توت .

سوغات:

زعفران، زرشک، آلوبخارا، عناب، سنجد، بادام ، گردو، کشک سیاه و زرد، کشک زیره، برگه هلو، برگه زرد آلو، قره قروت، شیرینی پادرازی، انار..

غذاهای محلی:

اشکنه اوجز، اشکنه دولخ باد، اشکنه شیرین، اشکنه عدس، اشکنه آلو، اشکنه کشک زرد، قاتق ماش، آش عغذدس، آبگوشت، غروک بادنجان، پلو گاورس، بلغور پلو، اشکنه دارو دوا، خورش سماروغ، خورش ریواس..

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Hide Buttons