نوشته ها

استان خراسان رضوی

ارسال شده توسط :

استان خراسان رضوی


وجه تسمیه :

در فارسی قدیم به معنای خاور زمین و به روایتی به مفهوم محل طلوع خورشید ..

مشخصات جغرافیایی و اقلیمی :

استان خراسان با مساحتی معادل ۳۱۳۳۳۵ کیلومتر مربع وسیع ترین استان کشور بوده که حدود یک پنجم مساحت مملکت را تشکیل می دهد . استان خراسان بین مدار جغرافیایی ۳۰ درجه و ۲۱ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۵۵ درجه و ۲۸ دقیقه تا ۶۱ درجه و ۲۰ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است . این استان از شمال و شمال شرقی به طول حدود ۷۰۰ کیلومتر دارای مرز مشترک با کشور افغانستان بوده و از جنوب استان سیستان و بلوچستان و از غرب و شمال غربی به استان های یزد ، اصفهان ، سمنان و مازندران محدود می باشد .

رود خانه های مهم:

رود خانه ی آلبلاغ :

این رود خانه با طول تقریبی ۲۳ کیلومتر و با شیب متوسط ۰۶۲/۰ % از باختر به خاور جریان دارد . آنالیز رسوبات این رود خانه نشان می دهد که اندازه ذرات در سر منشأ بیشتر از ماسه (۷۴ %) و مقدار کمی گراول ( ۷ /۲۵ % ) تشکیل شده است ( ماسه ی گراولی – gs ) . فراوانی ماسه در این رسوبات به احتمال زیاد ناشی از شیب کم و شعاع هیدرولیکی کم کانال است .

رود خانه ی خاک خون :

رود خانه ی خاک خون که دارای ۱۶ کیلومتر و شیب متوسط ۰۶/۱ % است و از سمت باختر به خاور جریان دارد ، یکی دیگر از رود خانه های تغذیه کننده زیر حوضه ی باختری است . رسوبات در این رود خانه در ابتدا به صورت ماسه گراولی با بار معلق ، کنج شدگی منفی ( ۱/۰ – ) ، کشیدگی متوسط ( ۹۲/۰ ) و جور شدگی ضعیف ( ۷۷ /۱ فی ) است و به دلیل عبور این رود خانه از سازند های مارنی و شیلی باختر ناحیه ی نقش مهمی در انتقال بار معلق در محل الحاق این رود خانه به رود خانه ی آلبلاغ ۱۳ % افزایش می یابد . علاوه بر این آنالیز رسوبات این رود خانه نشان می دهند که بخش اعظم رسوبات در اندازه ی ماسه درشت تا خیلی وبا جور شدگی بسیار ضعیف می باشد .

رود خانه ی دنجان :

این رود خانه به طول ۱۴ کیلومتر و با شیب متوسط ۲۸/ ۱ % از جنوب به شمال امتداد داشته و به دلیل شیب زیاد که با نیروی تنش برشی نیز نسبت مستقیم دارد ، باعث فرسایش بیشتر کناره و کف بستر کانال گردیده است . رسوبات این رود خانه به طور عمده از پیل ریز ( گراول ماسه ای با حدود ۴۷ % گراول ) تشکیل شده و دارای کشیدگی پهن ( ۸۹ /۰ ) ، جور شدگی بسیار ضعیف ( ۳۷/۳ فی ) و کج شدگی مثبت ( ۴/۳ ) می باشد .

رود خانه شاه یک ( قلعه میدان ) :

این رود خانه با داشتن طول تقریبی ۱۵ کیلومتر و شیب متوسط ۲/۱ % نسبت به سایر رود خانه های ناحیه از شعاع هیدرولیک بیشتری برخوردار است .

رود خانه ی خضر آباد :

این رود خانه به طول بیش از ۲۵ کیلومتر و شیب ۹۳ % از خاور به باختر جریان دارد . رود خانه های لنگر، تکاب و ده میان از رود خانه های فرعی مشروب کننده خضر آباد می باشند . ورود آبراهه های فرعی از ارتفاعات مارنی – ماسه سنگی شمال شرق نیز در انتقال مقادیر کمی آب و نیز افزایش رسوب ( شامل بار معلق و بار بستر ) نقش به سزایی دارند . میزان رسوبات کانال رود خانه ی خضر آباد از نوسان زیادی برخوردار است به طوری که در بعضی نقاط تا ۲۳ % گل در رسوبات یافت می شود .

دیدنی ها :

آستان قدس رضوی – مشهد

حرم بنای چهار گوشی است که هر ضلع آن تقریباً ده متر است . ازاره آن با کاشی های خشتی ممتاز مزین گردیده است . این خشت های کاشی با نقش و نگار بدیع و طلا کاری در زمره نفیس ترین انواع کاشی است ، در روی برخی از این کاشی ها تاریخ ۶۱۲ و ۷۲۰ هجری خوانده می شود. صحن عتیق که به شکل مربع مستطیل است دارای چهار ایوان بزرگ- می باشد، ایوان شرقی و غربی دارای سر در بسیار زیبا و مزین به کاشیکاری ممتاز می باشند ، قسمتی از این صحن را امیر علی شیر نوایی وزیر دانشمند سلطان حسین بایقرا در سال ۸۷۲ هجری قمری بنیان نهاده است . قسمت دیگر این صحن بنا به فرمان شاه عباس اول صفوی ( ایوان های شمالی و شرقی و غربی ) ساخته شده است .

گلدسته های طلا که بر روی ایوان عباسی و ایوان جنوبی قرار دارند . از آثار شاه طهماسب صفوی ( ۹۲۰ هجری قمری ) و نادر شاه افشار (۱۱۴۵ هجری قمری ) است . همچنین طلا کاری ایوان در سال ۱۱۴۵ هجری قمری که به فرمان نادر شاه افشار انجام شده است از این رو است که ایوان به ایوان نادری شهرت دارد . در ایوان جنوبی ( ایوان طلا) چهار در نقره وجود دارد ، این ایوان شامل تزیینات گوناگون و کتیبه های متعددی است ، از جمله کتیبه ای به خط محمد رضای امامی . گنبد الله وردیخان که از نظر معماری و کاشیکاری قابل توجه است به دستور الله وردی خان والی فارس در زمان شاه عباس اول صفوی بنا شده است . رواق دار الحفاظ از بناهای گوهر شاد آغا بانی مسجد گوهر شاد است . صحن جدید در زمان سلطنت فتحعلیشاه قاجار بنا نهاده شده است . سپس در زمان محمد شاه قاجار با کاشیکاری تزیین یافته است . در این صحن تاریخ سال ۱۲۶۲ و ۱۲۷۱ هجری قمری ثبت شده است . بطور کلی مجموعه بنا های آستان قدس رضوی (ع) را می توان از لحاظ معمار ، تزئینات ، کاشیکاری ، گچبری ، هنر کتابت ، خطاطی ، رنگ آمیزی ، آیینه کاری ، نقاشی، حجاری ، فلز کاری ، نقره و طلا کاری ، و سایر رشته های هنری گنجینه ای از هنر های ظریفه دوران اسلامی در ایران دانست .

برج راد کان مشهد :

این برج در سه کیلومتری قریه ی راد کان و ۸۵ کیلومتری غرب مشهد واقع است . برجی به ارتفاع ۲۵ ، قطر خارجی ۲۰ و قطر داخلی ۱۴ متر که نمای خارجی آن، تا ارتفاع ۵ /۲ متری به صورت ۱۲ ضلعی و از آن قسمت به بالا تا زیر گنبد ، به صورت ضلعی و از آن قسمت به بالا تا زیر گنبد ، به صورت ۳۶ ترک است که هر ترک آن به صورت نیم ستونی ادامه دارد. در حد فاصل بین گنبد و بدنه ی بنا ، کتیبه ای آجری نصب شده که قسمت های زیادی از آن فرو ریخته است و قابل خواندن نیست . یکی از دو در ورودی برج به آثاری از ویرانه ها ی بنا باز می شود که گویا مسجد جامع منطقه بوده است و فعلا، اثری از آن نیست. گنبد بنا از دو نوع پوش است که پوش خارجی آن مخروطی است . دهانه ی گنبد داخلی در حدود ۹ و ارتفاع آن ۱۵ متر است . ارتفاع تیزه ی گنبد تا زمین حدود ۲۵ متر ، ارتفاع پا کار گنبد تا رأس آن حدود ۱۰ متر و ضخامت دیوار گنبد خانه نیز در حدود ۲ متر است . این بنا با توجه به شیوه ی معماری و مقایسه با نمونه های مشابه به دوره ی سلجوقی و قرن ششم تعلق دارد و احتمالاً مدفن یکی از حکام آن منطقه در تاریخ فوق است .

ارس سیستان :

این منطقه با وسعت ۱۱۲۷۱۴ هکتار که در شمال استان خراسان رضوی قرار دارد، در سال ۱۳۷۸ حفاظت شده اعلام شد. دامنه ارتفاعی ۹۰۰ تا ۳۳۳۰ متر، دمای متوسط سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیمتر، منطقه را دارای اقلیم های نیمه خشک معتدل تا نیمه مرطوب گرم نموده است . منطقه ای است کوهستانی با رود ها و چشمه سار های فراوان و پوشش گیاهی خوب . ارس سیستان بخشی از ناحیه زمین شناسی کپه داغ با لایه های رسوبی دریایی عمیق محسوب می شود .

باغ کشمیر :

این منطقه با مساحت ۲۰۲۹۹ هکتار در سال ۱۳۷۸ حفاظت شده اعلام شد . به دلیل اهمیت و ارزش اکولوژیکی جنگل های انبوه پسته وحشی باغ کشمیر – این منطقه تحت حفاظت قرار گرفته است منطقه ای است کوهستانی و تپه ماهوری در استان خراسان رضوی .

حیدری :

این منطقه از دیر باز یکی از بهترین شکارگاه های شرق کشور محسوب می شد و از دهه ۵۰ به جهت حمایت از جمعیت قوچ و میش اوریال و تنوع گیاهی تحت حفاظت قرار گرفت ، در سال ۱۳۸۱ به پناهگاه حیات وحش ارتقا یافت. پناهگاه حیات وحش حیدری با مساحت ۴۶۹۶۵ هکتار در قسمت غربی رشته کوه بینالود در استان خراسان رضوی قرار دارد .

دریاچه بزنگان :

دریاچه بزنگان ( گل بی بی ) بزرگ ترین دریاچه ی طبیعی استان خراسان رضوی است که در شرق حوضه ی رسوبی کپه داغ ، در شمال شرق ایران ، واقع شده است . این دریاچه در فاصله ی ۱۰ کیلومتری غرب جاده ی سرخس و حدود ۱۲۰ کیلومتری شمال شرق شهرستان مشهد واقع شده است .

 آداب و رسوم و مردم شناسی :

در شب چهارشنبه آخر سال مجالس سور و سرور بر پا می کنند و در هر نقطه ای مراسم گوناگونی بر پا می کنند از جمله : آتش بر می افروزند . این آتش را ظاهراً در روزگار انی بس قدیم بر پشت بام ها و بلندی ها بر افروختند تا خبر از یک قیام ملی دهند و همگان را دعوت به قیام نمایند اما اکنون در حیاط خانه ها بوته آتش می زنند و از روی آن می پرند خراسانی ها در این شب هر چه کوزه کهنه دارند می شکنند و به جای آن کوزه نو می خرند و نیز در صورت داشتن امکانات مالی چهار رنگ پلو ( رشته پلو ، عدس پلو ، زرشک پلو ، ماش پلو ) می پزند و مقداری از آن را برای نزدیکان می فرستند. در مراسم چهارشنبه سوری ، زنان مراسم خاصی دارند که بیشتر مربوط به بخت گشائی و گرفتن حاجت و رفع درد و بلاست . اگر خانواده ای بیمار داشته باشد زنی چادر به سر در خانه ها می رود و با ملاقه ای که در دست دارد چهار مرتبه به در می کوبد . صاحبخانه مقداری خوراک داخل ملاقه می ریزد .

نوروز :

از چند هفته به نوروز مانده جنبش فراوانی میان مردم پدید می آید ، همه به فکر تهیه لباس نو، خانه تکانی ، سفید کردن ظروف مسی ، تمیز کردن در و پنجره و اثاثه خانه می افتند . گندم یا عدس یا اسفرزه ، ترتیزک و خاکه شی می رویانند تا شب عید خانه به سبزه آراسته باشد ، حاجی فیروز ( جیگی جیگی نه نه خانم ) در کوچه و بازار به راه می افتد … یکی دو روز به عید مانده سمنو می پزند و روز قبل از تحویل سال به حمام می روند و پای خود را حنا می بندند . وقتی لحظه تحویل نزدیک شد عده ای به مسجد می روند تا دعا بخوانند و از برکت آن دعا در تمام مدت سال از خطرات مصون و غرق در نعمت گردند گروهی نیز در خانه می مانند زیرا عقیده دارند نباید درین لحظه از خانه به دور بود. چند لحظه قبل از تحویل سال اندکی آرد خمیر می کنند و در گوشه ای می گذارند تا ور آید بعد سماور را آتش می کنند و سفره هفت سین را می چینند و لباس های نو می پوشند. اسفند و مشک و عنبر می سوزانند در هر اتاق چراغ یا شمعی روشن می کنند آنگاه سفره ی سفیدی در وسط آن می گذارند تا در موقع تحویل تخم مرغ روی آیینه بچرخد یک ظرف عسل در گوشه سفره و یک عدد نان سنگک نیز در گوشه دیگر می گذارند. سینی هفت سین را هم در وسط سفره در جای مناسبی می گذارند ( سمنو، سکه ، سرکه ، سیر سنجد ، سماق ، سیب ) و سبزه ای که رویانیده اند در کنار آنها می گذارند یک کاسه پر آب هم در گوشه ای قرار می دهند و روی آب چند ساقه سبزه و یک عدد نارنج می اندازند مقداری آجیل و شیرینی هم در دو بشقاب می ریزند و با یک پیاله ماست و یک بشقاب سبزی پلو ماهی در کنار سفره می گذارند ، بعد در همه اتاق ها و دهان خیک ماست و سر کیسه ای نخود ، لوبیا ، عدس ، ماش و برنج را باز می گذارند و منتظر می نشینند تا سال تحویل شود. عده ای چند لحظه قبل از تحویل سال قدری « آب جوجه خروس » یا شیر می نوشند ظهر یا شب آخر سال سبزی پلو با ماهی و کوکو و مرغ تهیه می کنند و مقداری از آنها را برای سال نو نگاه می دارند و در موقع تحویل در سر سفره هفت سین می گذارند. یک کوزه نو هم می خرند و پر از آب می کنند یک نارنج هم در دهانه آن می گذارند و تا سال نو نشود از آب کوزه استفاده نمی کنند . وقتی لحظه تحویل فرا رسید اعضاء خانواده دور سفره می نشینند و هر یک ، یک سکه یا چند دانه برنج …در مشت می گیرند یا کلۀ جوجه خروس در جیب می گذارند…همین که سال تحویل شد به هم مبارک باد می گویند ویکدیگر را می بوسند و عده ای هم دعا می خوانند.

شب اول سال نو رشته پلو می خورند ، روز اول سال هم آش رشته می پزند . اگر شنبه به نوروز بیفتد آن سال را مبارک تر می دانند و بیشتر شادی می کنند . در خانواده های خراسانی خصوصاً در روستا ها رسم است که دو سه روز قبل از تحویل سال مقدار زیادی نان می پزند زیرا معتقدند که در موقع تحویل باید صندوقخانه هر خانه ای پر نان باشد. در طول مدت دو روز اول سال به دیدن یکدیگر می روند و روز اول سال را بزرگ خانواده یا بزرگ محل در خانه می نشیند تا همه به دیدنش بروند و نوروز را به او تبریک بگویند. در خراسان در ایام نوروز از مهمانان با شیرینی های محلی عالی پذیرایی می شود روز سیزدهم فروردین در نظر مردم نحس است و عموماً به صحرا می روند و ناهار را در صحرا صرف می کنند و آنچه آجیل و شیرینی مانده در آن روز می خورند. در پاره ای از نقاط خراسان روزهای شنبه و چهارشنبه اول سال نیز از خانه خارج می شوند و به خارج شهر می روند از جمله در بیرجند مردم این سه روز از شهر خارج شده به محلی می روند معروف به کشمان که در آن گندم ، جو ، یونجه و شبدر کاشته شده است. بیرجندی ها عقیده دارند که در این سه روز باید از دروازه جنوبی شهر به کشمان رفت و در صحرا پای خود را به سبزه زد و سپس از دروازه شرقی شهر به خانه بازگشت . دختران دم بخت برای گشودن بخت خود و پیدا کردن شوهر رو به قبله می نشینند و سبزه گره می زنند … زنان عقیم یا بی فرزند لب آب می نشینند و کلوخ در آب می اندازند و دعا می کنند .

خواستگاری :

مادر داماد و چند تن از زنان نسبتاً مسن ( مثل خاله ، عمه ، خواهر داماد ) به عنوان مهمانی یا بهانه کرایه کردن اتاق و یافتن خانه خالی به خانه عروس می روند مادر که از طرز رفتار آنها حدس می زند دختر را صدا می زند تا برای مهمان ها چای بیاورد، چون دختر از مهمانان پذیرایی کرد زنان به سر گردن دختر دستی می کشند و ماشاءالله ماشاءالله می گویند گونه ها و لبان را می بوسند … آنگاه سؤالاتی از کمالات دختر می کنند چون دختر را پسندیدند می گویند « آماده ایم ببینیم پسر ما را به غلامی قبول می کنید یا نه ؟ »

پس از موافقت هر دو خانواده شبی را معین کرده قرار می گذارند که مرد های خانواده ی داماد برای بله برون به خانه ی دختر بروند و درباره ی اثاث سر عقد و مهریه و شیر بها مذاکره می کنند آنگاه مقدمات مجلس عقد را فراهم می نمایند و در فاصله این مدت خانواده عروس در خارج تحقیقاتی درباره داماد می نمایند و دختر را نیز پنهانی به محل کار داماد می برند تا پسر را ببیند و در شب بله برون موافقت خود را با این ازدواج اعلام می دارند . در این شب خانواده داماد حلقه ای برای عروس می آورند که به آن کلیکی ( انگشت ) می گویند . در روستاها یک جفت کفش به عنوان نشونی نیز به اندازه ی پای عروس تهیه می کنند و کفش و کلیکی را با مقداری نقل و نبات و قند و چای و حنا ( گاهی یک دست لباس ) در سینی مخصوصی می گذارند و چند سکه نقره هم در سینی می اندازند و به خانه دختر می برند و درباره میزان باشلق و مهریه و لوازمی که داماد باید بخرد مذاکره می نمایند و چون موافقت حاصل شد زنان دایره می زنند و هولوشو ، شولولو می گویند . سپس روزی را معین می کنند که داماد با عروس و چند تن از خانواده داماد با عروس و چند تن از خانواده ی عروس و داماد به بازار بروند و آیینه و شمعدان و انگشتری و سایر لوازم را بخرند . در پایان مجلس برای خوشبختی و شاد کامی طرفین مقداری قند و نبات می شکنند، نصفش را به خانواده عروس می دهند و نصف دیگرش را به خانه ی داماد می برند و آن گاه روز و ساعت عقد را معین و لوازم سر عقد را با طبق یا خوانچه به خانه عروس می فرستد . لوازمی که فرستاده می شود : یک عدد آیینه و یک جفت شمعدان یا لاله یک انگشتری ، لباس سر عقد ،  یک جفت کفش برای عروس ، دو جفت کفش برای خواهر و مادر عروس و چند خوانچه شیرینی در روستا ها چند کله قند ، چند بسته چای و بیست قالب صابون و سه کیسه حنا و یک کیسه رنگ و چهار متر چلوار سفید نیز می فرستند. خانواده عروس نیز یک قواره فاستونی برای داماد و یک قواره برای پدر داماد و یک قواره برای پدر داماد و یک قواره پیراهن و یک جفت جوراب و یک روسری یا چارقد برای مادر داماد در خوانچه به خانه ی داماد می فرستند .

مجلس عقد :

چند دقیقه پیش از خواندن صیغه عقد ، در اطاقی که زیر خالی نباشد طشت مسین بزرگی وارونه روی زمین می گذارند و ده تا ۱۲ تخم مرغ زیر طشت می گذارند. بعد عروس را رو به قبله روی طشت می نشانند و سفره سفیدی در جلوی او پهن می کنند و یک آیینه در وسط ، دو شمعدان با دو چراغ یا دو لاله در طرفین آینه ، دو عدد تخم مرغ ، سینی عاطل باطل ، یک بشقاب سبزی و پنیر یک پیاله عسل ، یک قرآن ، یک نان سنگک که روی آن مبارک باشد با خشخاش یا سیاه دانه نوشته شده ، یک پیاله سیماب ، یک کاسه پر آب که برگ سبزی بر سطح آن شناور است ، یک بشقاب نقل ، یک بشقاب گردو و یک بشقاب صابون می چینند ….

چند لحظه قبل از خواندن صیغه عقد شمع ها را روشن می کنند و عاقد صیغه را در اطاق مجاور به وکالت از زوجین می خواند در اثنا ی  خواندن صیغه، دو زن سفید بخت پیش می آیند یکی از آنها پارچه ای بالای سر عروس نگاه می دارد و دیگری دو تکه قند در مشت گرفته بالای پارچه به هم می سایند و مرتباً می گویند یا عزیز خدا عزیزش کن !… در همان حین زن دیگری سوزنی که نخ هفت رنگ دارد مرتباً در پارچه فرو می برد و بیرون می آورد و می گوید بستم ، بستم به حق سلیمان نبی … بستم زبان داماد و قوم و خویش داماد را و در حین صیغه عقد باید تمام دکمه ها ی لباس عروس و داماد باز باشد و اگر دکمه بسته باشد بختش بسته می شود ….

پس از اتمام خطبه صیغه عقد و بله گفتن عروس همه کف می زنند و شادی می کنند و اسفند دود می کنند و بخور و کندر می سوزانند سپس داماد را به اطاق عروس می برند و در کنار او می نشانند و با قندی که روی سر عروس و داماد می دهند آنگاه مادر داماد کلیکی به انگشت عروس می کند و صورت عروس را می بوسد و زنان دایره می زنند نقل بر سر عروس می پاشند و هولولو شولولو می گویند عروس و داماد به دهان یکدیگر عسل می گذارند و داماد پای راست عروس و عروس پای راست داماد را در آفتابه لگن می شوید …» داماد پس از صرف شام در خانه عروس به خانه اش باز می گردد و هر چند وقت یکبار داماد به خانه عروس می رود و در عید های بزرگ خوانچه شیرینی و اشیاء دیگر به خانه عروس می فرستد . در شب چله به جای شیرینی لا اقل هفت رنگ میوه همراه با پارچه زینت آلات به خانه عروس می فرستد. پس از اینکه جهاز دختر آماده گردید منتظر می مانند تا داماد خبر بدهد « که ما می خواهیم عروس را ببریم » و ساعت و روز عروسی را ( که معمولاً شب جمعه و شب شنبه را انتخاب نمی کنند ) معین می نمایند . پس از انجام پاره ای تشریفات همزمان با حمام رفتن عروس چند تن از خویشان داماد به حمام می روند و با شادی حنابندان و غیره انجام می گیرد و دهلی ها آهنگهای محلی می نوازند . یک روز قبل از مراسم عروسی چند نفر از طرف داماد می آیند تا جهاز عروس که در طبق ها و غیره جای داده اند به طبق کش ها با صلوات می برند . در خانه داماد جشن مفصلی برای مراسم عروسی بر پاست و در طول آن نوازندگان و خوانند گان مشغول به خواندن و نواختن هستند در روستاها از خوانندگان و نوازندگان محلی یعنی دهلی ها و عاشق ها استفاده می کنند . در خانواده های خیلی مذهبی در شب عروسی بجای ساز و آواز و دهل و سرنا اشعاری می خوانند . عروس را با اتومبیلی که قبلاً آراسته شده به خانه داماد می برند که داماد همراه مادر و خواهرانش با اتو مبیل عروس پیشاپیش دیگران حرکت می کنند . در روستاها داماد و چند نفر پهلوان و سر شناس ده با اسب به خانه عروس می روند و در راه رقص و آواز و انواع بازی و نمایش پهلوانی ، اسب تازی ، تیر اندازی همراه با دهلی ها برقرار است . پیر مردی از ریش سفیدان ده یا نزدیکان داماد قباله عروس را که در بقچه یا دستمال ابریشمی پیچیده اند روی دست گرفته پیشاپیش داماد حرکت می کند چون به خانه داماد رسیدند آن را به پدر عروس می دهند ، همین که این کاروان شاد به خانه عروس نزدیک شد با شتاب لباس عروس را می پوشانند و او را آماده رفتن به خانه داماد می سازند ( همراه با خواندن تصنیف های زیبایی است ) دختر پس از گرفتن تعلیمات لازم در حالی که دو ینگه او را همراهی می کنند از اطاق بیرون می آید و حاضران همراهان داماد با صدای موسیقی و آواز مبارک باد شادی می کنند و داماد نیز با ساقدوش ها و اقوام خود به طرف عروس می رود و چون مقابل عروس رسید دستش را می گیرد و به سوی اتومبیلی می برد و با قافله شادی به سوی خانه داماد حرکت می کند . در طی راه زنی آینه سر عقد را مقابل صورت عروس نگاه می دارد . چند قدم مانده به خانه داماد همه پیاده می شوند و گوسفندی می کشند و عروس از آنجا که رد شد در درگاه خانه کاسه آبی گذاشته اند که عروس از آنجا که رد شد در درگاه خانه کاسه آبی گذاشته اند که عروس باید آن را در قدم اول واژگون کند از قدم دوم به بعد هفت سینی بزرگ وارونه زیر پایش می گذارند و در وسط هر سینی یک گردو یا بادام است عروس باید از روی سینی ها بگذرد و در هر قدم یک گردو یا بادام بشکند … وقتی عروس وارد خانه شوهر شد در نخستین قدم سعی می کند که پا روی پای داماد بگذارد تا در زندگی همیشه بر شوهرش مسلط باشد و چون عروس را وارد حجله کردند مادر عروس چند آیت الکرسی و چند قل هو الله می خواند به سر و روی عروس می دمد و آنگاه پسر بچه ای زیبا به بغل عروس می دهند در آن وقت داماد در هلهله حاضران عروس را در آغوش گرفته سه دور دورِ حجله می چرخاند و آنگاه روی رختخواب می گذارد مرد دیگری از محارم که در اتاق حاضر است داماد را بغل کرده سه دور دورِ حجله می چرخاند و بعد کنار عروس می نشاند در این موقع پدر داماد روی عروس را بر می دارد و دست دختر را به دست پسرش می دهد بعد یک اشرفی یا ۵ مناتی یا یک تکه جواهر به عنوان رو نمائی یا پا اندازی به عروس می دهد …

« بچه را سه یا هفت روز پس از تولد ختنه می کنند در این صورت مجلس ختنه سوران ساده برگزار می شود اما اگر ختنه از روز هفتم بگذرد بچه را در ۵ سالگی ختنه می کنند و در این صورت مجلس ختنه سوران را مفصل و با شکوه تمام برگزار می نمایند . روزی را برای مراسم ختنه معین ، از عده ای از دوستان و خویشان دعوت و یک مطرب را به حمام دعوت می کنند در سریینه حمام اسفند دود می کنند و کندر و بخور می سوزانند .کودک را پس از استحمام لباس نو می پوشانند و با هلهله شادی به خانه می برند . در خانه رختخواب سرخ رنگ تمیز آماده کردن طفل را روی آن می خوابانند و در طول عمل ختنه چند نفر نوازنده نغمه های دلپذیر محلی اجرا می کنند . طفل ختنه شده را مدت سه تا هفت روز در رختخواب نگه می دارند و در روز پانزدهم باز اقوام و آشنایان را دعوت و مجلس جشن و سرور بر پا می کنند و طفل را با خود به حمام می برند و در حمام نیز ساز و دهل می نوازند یا دایره و دنبک می زنند و اشعاری می خوانند و اسفند دود می کنند . گاه در یک خانه چند طفل را با هم ختنه می کنند البته نباید اطفال زوج باشند اگر دو فرزند یک پدر را در یک روز ختنه کنند بلافاصله یک خروس را می کشند .

 مرگ و عزا :

چون یکی از افراد خانواده در بستر نزع افتاد ، کسانش احساس نزدیکی مرگ وی را می کنند ، بیمار را به پشت می خوابانند و پاهایش را رو به قبله دراز می کنند و قدری آب تربت در دهانش می ریزند و شهادتین به زبانش می دهند و دعای عدلیه و حدیث کسا به گوشش می خوانند همین که مرد دست هایش را می کشند و به پهلوهایش می چسبانند آن وقت یک نفر غریبه می آید دو شصت پای او را با نخ می بندد و پلکه ها و دهان او را می بندد و با یک پارچه سفیدی دور کمرش می پیچند و مبلغی پول در لباس مرده می گذارند تا غسالخانه بردارد و مرده را تمیز بشوید . اگر کسی شب مرد خشتی را بالای سر او می گذارند و شمعی یا چراغی روشن کرده روی خشت قرار می دهند یک کاسه شربت هم در کنار خشت می گذارند . همین که چشمهای مرده را بستند و پارچه از زیر چانه اش رد کردند و با نخ دو شصت او را گره زدند مؤذنی بالای بام می رود و صلات می کشد و اقوام به گریه مشغول هستند تا عده ای تابوت می آورند و مرده را در آن می گذارند و قطیفه ای روی مرده می کشند . سپس یک طاقه شال ترمه روی تابوت می اندازند اگر مرده مرد باشد شال اگر زن چارقد سر او را دور تابوت می پیچند و تابوت را به دوش گرفته صلوات و لا الله الا الله گویان به حیاط خانه می روند و از دست راست به چپ سه بار دور حیاط می چرخانند آنگاه کسان مرده پیشا پیش تابوت و بقیه به دنبال آن می روند اگر مرده پیر باشد مقداری خرما و اگر جوان باشد قدری نقل در ظرفی می ریزند و با یک بشقاب حلوا همراه تابوت می برند . پس از غسل مرده او را در کفن می پیچند اگر مرد باشد یک عمامه و اگر زن یک چارقد و یک سینه بند و یک چانه بند نیز دارند . در مشهد از راه صحن نو مرده را به حرم برده سه بار دور ضریح می گردانند . در گورستان تابوت مرده را چند متر دور از محل قبر می گذارند و نماز میت می خوانند بعد مرده را در قبر گذاشته و عقاید حقه را به مرده تلقین می کنند و بعد لحد را با خشت می پوشانند و قبر را با خاک پر می کنند آنگاه حاضران در کنار قبر فاتحه می خوانند و بعد از صرف چای و قهوه سر کار خود می روند .

مجلس ترحیم :

در همان روز یا روز بعد در خانه مرده یا مسجد برگزار می شود که در وسط اتاق شال تره می اندازند و روی آن در یک طرف سی پاره قرآن و در طرف دیگر قاووت و خرما می گذارند در وسط سفره هم یک قاب و قدح منقش چینی و در دو دست قاب و قدح دو عدد گلدان بزرگ چینی و دو گلاب پاش می گذارند .  در مجلس ختم یک نفر قاری قرآن می خواند و کسان و آشنایان به مسجد می آیند و فاتحه می خوانند و در پایان واعظی به منبر می رود و درباره ی بی وفایی دنیا … و احوال میت و صفات عالیه او سخنانی می گوید و طلب بخشش از خدا برای مرده می کند روضه امام حسین می خواند و از منبر پایین می آید و بعد از سلام مردم پراکنده می شوند

شب شام غریبان :

اولین شبی را که خانه از وجود مرده خالی شده در محلی که مرده بستری بوده یک عدد خشت خام می گذارند و بعد وسط خشت را سوراخ می کنند و شمعی در سوراخ خشت قرار می دهند آنگاه شمع را روشن می کنند و یک مشت برگه زرد آلو و چند حبه قند نیز در اطراف شمع روی خشت می ریزند و شمع را می گذارند تا آخر بسوزد . روز سوم باز مراسم روضه خوانی برگزار می کنند ( به همان ترتیب مجلس ختم ) صاحب عزا جلوی درب ورودی قرار می گیرد . دوستان و آشنایان می آیند و فاتحه می خوانند و به صاحب عزا تسلیت می گویند و در پایان واعظی به منبر می رود و بعد از سخن از بی وفائی دنیا روضه امام حسین (ع) را می خواند و آنگاه یا الله می گوید مجلس پایان می یابد . در مجلس زنانه یک نفر حدیث می گوید و روضه می خواند. بر روی سنگ قبر تاریخ فوت و … نوشته می شود . روز هفتم ، چهلم و سال مرده باید بر سر خاکش بروند و خرما و قاووت روی قبر گذارند و قرآن بخوانند و برایش طلب آمرزش کنند . اگر مرده فقط یک فرزند داشته باشد به عوض روز هفتم ، ششم به سر خاک مرده می روند ، اما اگر بیش از یک فرزند داشته باشد هم روز هفتم و هم روز چهلم و هم سال او را یک روز جلوتر می گیرند .

آثار ثبت شده :

بنای سنگی بارزه هور – ساسانی – مشهد

میل خسرو گرد – قرن ۶ ه ق – سبزوار

برج فیروز آباد – سلجوقی – برد سکن

برج کرات – سلجوقی – تایباد

مسجد جامع خر گرد – سلجوقی – خواف

مدرسه خر گرد – تیموری – خواف

برج علی آباد – قرن ۸ ه ق – برد سکن

مجموعه حرم مطهر امام رضا (ع) – از قرن ۴ تا معاصر – مشهد

مصلی پایین – صفویه – مشهد

مقبره خواجه ربیع – صفویه – مشهد

برج مقبره رادکان – قرن ۸ ه ق – چناران

مناره خسرو گرد – سلجوقی – سبزوار

مجموعه سنگ بست – مقبره و مناره – اسلامی – فریمان

مقبره لقمان بابا – قرن ۸ ه ق – سرخس گنبد هارون – قرن ۸ ه ق – مشهد

مقبره تربت شیخ جام – از قرن ۹ تا ۱۲ ه ق – تربت جام

مزار و مسجد قطب الدین حیدر- تیموری – حیدریه

مسجد هفتاد و دو تن شاه سابق – قرن ۹ ه ق – مشهد

محوطه آلب ارسلان – ساسانی – سلجوقی – نیشابور

مجموعه قدمگاه – قرن ۱۱ ه ق –  قدمگاه

 مدرسه دو در – قرن ۹ ه ق – مشهد

مزار امامزاده محمد محروق (ع) – صفویه – نیشابور

آرامگاه مولانا زین الدین ابوبکرتای – قرن ۹ ه ق – تابیاد

 مسجد جامع – قرن ۹ ه ق – نیشابور

مسجد جامع قرن ۷ – گناباد

عمارت خورشیدی – از قرن ۷ تا ۱۳ ه ق – کلات

مدرسه پریزاد – تیموری – مشهد

مدرسه بالا سر – تیموری – مشهد

مصلی –  طرق – قرن ۹ ه ق – مشهد

مسجد ملک زوزن – قرن ۷ ه ق – خواف

میل اخنجان – قرن ۸ ه ق – مشهد

رباط شرف – سلجوقی – سرخس

مسجد گنبد – قرن ۶ ه ق – خواف

بقعه امامزاده سلطان محمد عابد – قرن ۱۰ معاصر – گناباد

بقعه امامزاده محمد – صفویه – مشهد

مسجد پامنار – صفویه – سبزوار

قلعه خرابه و رباط چاهک – از قرن ۴ تا ۶ – مشهد

غار مزدوران – هزاره ۲ ق م – مشهد

تپه و قلعه خرابه مزدوران – از قرن ۵ تا صفوی – مشهد

قلعه کهنه گنبد لی – اسلامی – سرخس

تپه فیروزه – هزاره ۱ ق م – سرخس

شیر تپه کند لی – صدر اسلام تا افشاریه – سرخس

قلعه بزنگان – افشاریه – سرخس

غار بزنگان – پیش از تاریخ تا اسلام – سرخس

سد نادری – افشاریه – کلات

مسجد کبود گنبد – افشاریه – کلات

برج های دیده بانی – افشاریه – کلات

آب انبار های روستای خشت – افشاریه – کلات

در بند نفتی – افشاریه – کلات

دربند ارغوان شاه – افشاریه – کلات

دروازه دهچه – افشاریه – کلات

دروازه چوب بست – افشاریه – کلات

دروازه گشتانه – افشاریه – کلات

 تپه تخت دختر – تاریخی –  تاریخی – کلات

قلعه فرود – افشاریه – کلات

تپه و قبرستان شمسی خان – اشکانی – در گز

تپه غازان بیک – اشکانی – ساسانی – در گز

تپه تقی – هزاره ۲ و ۱ ق م – در گز

تپه صاحب جان – هزاره ۱ ق م – در گز

یاریم تپه – هزاره ۵ – تاریخی –  در گز

تپه آرتیان – اسلامی – در گز

تپه اولیاء – اسلامی – در گز

تپه خاخیان – هزاره ۱ ق م – در گز

تلکی – تپه – اسلامی – در گز

تپه خونچه – تاریخی – در گز

تپه کلات خونچه – اسلامی – در گز

تپه یوخار قلعه – هزاره ۵ ساسانی – در گز

تپه پاسگاه – هزاره ۵ ساسانی – در گز

تپه زو باران – هزاره ۱ ق م – در گز

تپه زیر فرود گاه قوچان – اسلامی – قوچان

تپه غرب پادگان قوچان – اواخر هزاره ۲ ق م – قوچان

تپه جلیغاسی – هزاره ۱ ق م – قوچان

تپه سوزنی – اسلامی – قوچان

شهر عتیق قوچان – قرن ۵ و ۶ ه ق – قوچان

تپه حکم آباد –  قرن ۶ ه ق تا صفویه – قوچان

داغیان تپه بزرگ – اواخر هزاره ۲ ق م – قوچان

داغیان تپه کوچک – هزاره ۱ ق م – قوچان

تپه خیر آباد – هزاره ۱ ق م – قوچان

شهر باستانی جیزد – قرن ۵ تا ۸ ه ق – خواف

آرامگاه شاه قاسم انوار – اوایل قاجار – تربت جام

سر در مدرسه حاج حسن خان – صفویه – مشهد

سر در مدرسه باده – صفویه – مشهد

آرامگاه عطار – پهلوی – معاصر – نیشابور

آرامگاه نادر شاه – معاصر – مشهد

آرامگاه عمر خیام – معاصر – نیشابور

آرامگاه فردوسی – پهلوی – مشهد

مسجد جامع فردوس – خوارزمشاهی – فردوس

رباط ماهی – اواخر غزنویان –  مشهد

رباط شاه عباسی – صفویه – نیشابور

بقعه امامزاده شعیب (ع) – صفویه – قاجاریه – معاصر – سبزوار

مسجد جامع – قرن ۸ ه ق – سبزوار

مدرسه علیا و مدرسه حبیبیه فردوس – قرن ۱۰ – فردوس

مقبره حاج ملا هادی سبزواری – قاجاریه – سبزوار

مسجد جامع رشتخوار – تیموری – رشتخوار

گنبد سبز – صفویه – مشهد

حمام شاه – رضوی – صفویه – مشهد

مقبره پیر پالاندوز – صفویه – معاصر – مشهد

امامزاده سید مرتضی (ع) – قاجاریه – کاشمر

تپه سلطان میدان – اسلامی – نیشابور

بنای جوانمرد علی قصاب – اوایل تیموری – نیشابور

بنای گنبد آجری مهر آباد – ایلخانی – نیشابور

مدرسه نواب – صفویه – معاصر – مشهد

مدرسه خیرات خان – صفویه – مشهد

مدرسه عباسقلیخان – قرن ۱۱ ه ق – مشهد

رباط طرق – صفویه – مشهد

رباط مهر – قاجاریه – سبزوار

کاروانسرای ریوند – صفویه – سبزوار

کاروانسرای صالح آباد – قاجاریه – سبزوار

کاروانسرای مزینان – صفویه – سبزوار

کاروانسرای سر پوش – قاجاریه – سبزوار

کاروانسرای زعفرانیه – صفویه –  قاجار – سبزوار

مسجد ازغند – قرن ۹ ه ق – سبزوار

شهر توس – با ارک و برج و بارو –  قرن ۲ ه ق – مشهد

گنبد کوچک مهر آباد – ایلخانی – نیشابور

مقبره جغتین – قرن ۸  هجری – گناباد

مقبره عبد الرحمان گهواره گر –  قرن ۹ و ۱۰ ه ق – چناران

بقعه سلطان سلیمان – صفویه – تربت حیدریه

آب انبار و بازار نو –  قاجاریه – نیشابور

سردابه یام – اواخر قرن ۷ ه ق – نیشابور

محوطه بندیان – ساسانی – بندیان

مسجد جامع سنگان خواف – خوارزمشاهی – خواف

مسجد جامع خواف – تیموری – معاصر – خواف

بقعه سید ناصرین محمد – قرن ۸ ه ق – سبزوار

مسجد جامع چشام – قرن ۸ ه ق – سبزوار

مجموعه سمنگان – صفویه – تربت جام

رباط تربت جام – اواخر تیموری – تربت جام

بقعه خواجه نجم الدین – ایلخانی – سبزوار

شهر آق قلعه – ایلخانی – سبزوار

رباط حاج فرامرز خان – کانون – قاجاریه – سبزوار

بقعه سید سلطان حسن ابن جعفر – ایلخانی – سبزوار

بقعه شاهزاده قاسم – صفویه – تایباد

مسجد خسرو شیر – قرن ۷ و ۸ ه ق – سبزوار

تپه فرهاد گرد – پیش از تاریخ – اسلامی – فریمان

رباط کبودان – قاجاریه – برد سکن

رباط فخر داود – قرن ۹ ه ق – مرمت قاجار – مشهد

خانه ملک – اواخر قاجار – مشهد

مجموعه خواجه عزیز الله – تیموری – صفویه – تربت جام

 رباط ویرانی – تیموری – صفویه – مشهد

قلعه توزنده جان – ساسانی – اسلامی – نیشابور

شهر تاریخی تون – اسلامی – فردوس

شهر بوز جان – قرون اولیه اسلامی – تربت جام

گنبد کلیدر – قرن ۸ ه ق – نیشابور

مجموعه عباس آباد – تیموری – قاجاریه – تایباد

شهر زوزن – از قرن ۴ تا ۷ ه ق – خواف

سد سلامه – قرن ۹ ه ق – خواف

رباط فریمان – صفویه – قاجاریه – فریمان

منزل خانم کیان – قاجاریه – سبزوار

آرامگاه ابوالحسن زید بیهقی – معاصر – سبزوار

مجموعه رباط زیارت – ساسانی تا صفویه – خواف

حسینیه حاجی علی اشرف – افشاریه – بشرویه

تپه طلائی شورستان – اسلامی – تربت جام

آرامگاه علامه شهرستانی – تیموری – در گز

قلعه بزه – بلقیس – قرن ۸ هق – خواف

پل های آب بر سر پل بشرویه – ساسانی – سلجوقی – ایلخانی

فردوس شهر قدیم نیشابور – اسلامی – نیشابور

تپه قلعه میدان – اشکانی – ساسانی – سبزوار

شهر تاریخی مالین – قرن ۴ ه ق – نوباخزر

قلعه سرخ حصار – تاریخی – اسلامی – تایبار

خانه داودی – اواخر قاجار – مشهد

قنات قصبه گناباد – هخامنشی – گناباد

تپه طلائی شامکان – قرن ۴ تا ۱۱ ه ق – سبزوار

قلعه کهنه امغان – اسلامی – تربت جام

 – اوایل قرون اسلامی – تربت جام

شهر باستانی خر گرد – اسلامی – تربت جام

قلعه کهنه رونج – اسلامی – تربت جام

مجموعه تاریخی بزد – اسلامی – تربت جام

حوضخانه بیدخت – قاجاریه – بیدخت

پل خاتون – اسلامی – سرخس

تپه سیزده بدر – اسلامی – سبزوار

مجموعه باغ خونی – قاجاریه – مشهد

تپه باژ – قرون اولیه و میانی اسلام – مشهد

مقبره ملا حسین واعظ کاشانی – پهلوی دوم – سبزوار

تپه شماره ۱ گرماب سفلی – تاریخی – تربت جام

تپه دیوی – تاریخی – اسلامی – سبزوار

حسینیه قنادها – اواخر قاجار – اوایل پهلوی – سبزوار

فهرست آثار تاریخی استان خراسان رضوی در نیمه دوم ۱۳۸۷ تعداد ۱۳۲۴ واحد می باشد . سازمان میراث فرهنگی و گردشگری .

جمعیت :

مرد : ۱۷۲۷۷۱۴ شهری ، ۷۸۷۶۰۳ روستائی

زن : ۱۷۰۷۳۹۶ شهری ، ۷۹۶۳۴۱ روستائی

محصولات :

 میوه های دانه دار : سیب ، گلابی ، به . میوه های هسته دار : آلبالو ، گیلاس ( تک دانه مشهد ، شبستر ، زرد دانشکده ، سفید ارومیه ) ، گوجه ، آلو ، هلو ، زرد آلو ، قیسی ، شلیل . میوه های دانه ریز : انگور ، ( بیدانه کشمشی ، عسگری ، پیکانی ، شاهرودی ، یاقوتی ، توت درختی ، توت فرنگی ) ، میوه های خشک : پسته ، (اوحدی ، احمد آقایی ، اکبری ، کله قوچی ) ، بادام ، گردو ، فندق ، سنجد ، میوه های سرد سیری : زالزالک ، زرشک ، سماق ، عناب ، میوه های نیمه گرمسیری : انجیر ، انار ، خرمالو ، زیتون . گیاهان : زیره سبز ، توت نوغان ، زعفران ، گلستان ، غیر مثمر .

پوشش گیاهی :

گل گاو زبان ، کلپوره ، آویشن ، شاه تره ، گل زونا و گل ختمی .

جانوران :

آهو ، گرگ ، روباه ، شغال ، خرگوش .

سوغات :

زعفران ،زرشک ، خشکبار، سنگ فیروزه ، عناب ، شیرینی پا درازی ، نبات ، گیلاس مشهدی ، خربزه ، انار بجستان

 غذاهای محلی :

شله مشهدی ، خوشتلی پلو ،  غلور پلو ، غلور ترش ، بلغور شیر ، قورمه سبزی با گوشت قرمه ، گوره ماست ، کله جوش ، اشکنه با تخم مرغ ، آش کشک ، آش لخشک ، آش خلوک .

کوه های مهم:

الف) رشته کوه های هزار مسجد کپه داغ در بخش شمالی استان که به موازات مرز ایران و جمهوری ترکمنستان در جهت شرقی غربی کشیده شده و کویر قره قوم را از کویر های ایران جدا می سازد. ب) کوه های آلاداغ شاه جهان و بینالود که ادامه سلسله جبال البرز بوده از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته و از منطقه تربت جام گذشته و به کوه های هندوکش در افغانستان متصل می گردد .

مشخصات طبیعی:

استان خراسان رضوی بخشی از استان پهناور و بزرگ می باشد که با مصوبه دولت در سال ۱۳۸۳ و پس از تقسیم خراسان به سه قسمت شمالی ، رضوی و جنوبی ایجاد شده است. این استان در سال ۱۳۸۵ دارای وسعتی بیش از ۱۲۷ هزار کیلومتر مربع می باشد که بین مدار جغرافیایی ۳۳ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۴۴ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۵۶ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۶۱ درجه و۱۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. استان خراسان رضوی از شمال و شمال شرقی به طول حدود ۶/۵۳۱ کیلومتر دارای مرز مشترک با جمهوری ترکمنستان و از شرق به طول حدود ۳۰۲ کیلومتر دارای مرز مشترک با کشور افغانستان بوده و از لحاظ مرزهای داخلی از شمال غربی با استان خراسان شمالی ، از جنوب با استان خراسان جنوبی و از غرب و نیمه شمال غربی به استان های یزد و سمنان محدود می باشد . ارتفاعات خراسان را می توان به ارتفاعات شمالی و جنوبی تفکیک کرد . ارتفاعات شمال خراسان عموماً شرقی – غربی هستند و حال آنکه ارتفاعات جنوب ، امتداد شمالی – جنوبی دارند . بلند ترین نقطه استان قله بینالود در ۳۶۵۱ متری و پست ترین نقطه استان در دشت سرخس با ارتفاع ۲۹۹ متر از سطح دریا واقع شده است .

تقسیمات کشوری:

بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، استان خراسان رضوی در سال ۱۳۸۵ دارای ۲۰ شهرستان ، ۶۴ بخش ، ۶۹ شهر و ۱۶۱ دهستان بوده است .

آب و هوا:

معتدل  و نیمه مرطوب، بیشتر درجه گرما در تا بستان ۳۸ درجه بالای صفر و کمترین درجه گرما در زمستانها ۳ درجه زیر صفر و میزان باران سالانه به طور متوسط ۳۵۷ میلی متر می باشد.

اقتصاد:

برپایه کشاورزی، باغداری و دامداری و صنایع دستی ، استوار است. کشاورزی با دو سیستم مکانیزه و سنتی با شرایط خاک و آب و محیط صورت میگیرد.

صنایع دستی:

فرش بافی، پارچه بافی نیز از منابع در آمد مردم  است.

فراورده ها:

گندم، جو، چغندر قند، پنبه، تره بار، سیب، زردآلو، آلو زرد، هلو، گیلاس، گلابی و گردو.

صادرات:

پنبه و قالی

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Hide Buttons