نوشته ها

استان آذربایجان غربی

ارسال شده توسط :

استان آذربایجان غربی


((سیمای اقلیمی))

سیمای اقلیمی استان آذربایجان غربی (طبیعت) : عوامل متعددی در شکل گیری آذربایجان غربی مؤثرند که مهم ترین آنها عبارتند از: ارتفاع توده های هوا و سیستم هواشناسی، عرض جغرافیایی منابع رطوبتی، پوشش مرتعی و جنگلی و کشاورزی. بی تردید مهم ترین عامل اقلیمی در این استان را نیز می توان فاکتور ارتفاع  محسوب داشت. ارتفاعات آتشفشانی آرارات یا کوه نوح که به ترکی آغری داغ نامیده میشود، دارای دو رشته است و به طرف ایران امتداد می یابد و خط الرأس آنها حوضه ی آبریز ایران و ترکیه را تشکیل دهد که آب دامنه های شرقی را به دریاچه ی ارومیه و دامنه های غربی را به دریاچه ی وان می ریزد. سلسله جبال آذربایجان غربی به صورت یک رشته ممتد و مرتفع مانند دیواری در جهت شمال و جنوب و جنوب شرقی امتداد داشته و تا حدودی مانع نفوذ توده های هوای باران زا از حوزه ی اقیانوس اطلس و مدیترانه به درون فلات ایران وبه ویژه به درون استان می گردند اما این ارتفاعات از سوی دیگر به مثابه منبع سرشاری، نزولات جوی را به صورت برف در خود ذخیره نموده و موجب پیدایش رودهای پر آب و سبب پیدایش تالاب های زیاد گردیده است و به دلیل محصور بودن این استان در دیواره مذکور است که دریاچه ی ارومیه یکی از شش حوزه ی آبریز مهم کشورمحسوب می گردد. در حقیقت ارتفاع استان، جهت قرار گرفتن و گسترش کوهستان ها، وزش بادها و تأثیر پذیری ازمنابع رطوبتی، دارای نقش اساسی در وضعیت آب و هوائی استان می باشد. این استان نیز مانند آذربایجان شرقی در اکثر فصول سال تحت تأثیر توده های هوای بر خاسته از مرکز پرفشار و کم فشار عرض های مختلف جغرافیایی قرار می گیرد که در مجموع به دو دسته توده های هوای زمستانه و تابستانه تقسیم می شوند. آذربایجان غربی، حدود ۳۷۴۶۳ کیلومتر مربع وسعت دارد و در شمال غربی ایران قرار گرفته است. این استان با کشورهای عراق، ترکیه و کشورهای تازه استقلال یافته همسایه است. از۲۰ تالاب بین المللی کشور۵ تالاب در استان آذربایجان غربی واقع است که به لحاظ داشتن گونه های ارزشمند و منحصربه فرد، پرندگانی چون درنا، پلیکان، فلامینگو، اردک سرسفید، جاذبه های مناسبی را برای طبیعت گردی ( اکوتوریست) فراهم کرده است. شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی در جلگه ای در کنار دریاچه ارومیه قرار دارد. آذربایجان غربی مهد تمدن کهن، بستر تضارب اندیشه ها، سرزمین رویش سه لوح کردار نیک، پندار نیک، و گفتار نیک است. این استان با آب و هوای مدیترانه ای، ۱۷ رود خانه ی دائم و پر آب، انواع آبزیان، عظیم ترین زیستگاه پرندگان در جزایر دریاچه ارومیه، دره ها، جلگه ها و مراتع زیبا، چشمه های سرد و زلال، جولانگاه ماهیان سوف وقزل آلای رنگین کمان و با طبیعتی وحشی و پر ارزش یکی از زیباترین استان های کشور است. به جزآب دریاچه ی ارومیه، تمام آب های سطح استان شیرین و قابل استفاده است. دو رود خانه ی زرینه رود ( جغتوچای) و سیمینه رود ( تاتائو) دراین استان به دریاچه ارومیه می ریزند. مهاباد رود، باراندوزچای، شهرچای، آق چای، قزل چای، نازلوچای، زولا چای از دیگر رود های مهم این استان هستند.

((مشخصات جغرافیائی))

استان آذربایجان غربی با مساحت ۴۳ هزارو۶۶۰کیلومتر مربع در شمال غربی کشورمان واقع شده وتنها استان کشوراست که با سه کشور خارجی مرز مشترکی به طول ۸۹۱ کیلومتردارد. استان آذربایجان غربی با مساحتی بالغ بر۴۳۶۶۰ کیلومتر مربع بین ۳۵ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی ( ازخط استوا) و۴۶  دقیقه عرض شمالی ( ازخط استوا) و  ۴۴درجه و ۳ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۲۳ دقیقه طول شرقی ( ازنصف النهار گرینویچ) قرار دارد. استان آذربایجان غربی در شمال غربی ایران واقع شده از شمال به کشورهای جمهوری نخجوان و ترکیه، از مغرب به کشورهای ترکیه و عراق، از جنوب به استان کردستان و از مشرق به استان آذربایجان شرقی و استان زنجان محدود است. طول مرز آبی و خاکی استان با کشورهای همسایه مجموعاً حدود ۸۲۳ کیلومتر به ترتیب زیر می باشد: از طرف شمال نزدیک به ۱۳۵ کیلومتر مرز آبی رودخانه ارس با جمهوری نخجوان از طرف شمال و مغرب نزدیک به ۴۸۸ کیلومتر مرز خاکی با کشور ترکیه، از طرف مغرب نزدیک به ۲۰۰ کیلومتر مرز خاکی با کشور عراق.

استان آذربایجان غربی دارای ۱۵ شهرستان، ۳۶ شهر، ۳۶ بخش، ۱۰۹ دهستان بوده و مرکزآن شهر ارومیه است. شهرستان های تابع آن عبارتند از: ارومیه، یوکان، پیرانشهر، تکاب، خوی، سردشت، سلماس، شاهیندژ، ماکو، مهاباد، میاندوآب، نقده. گرمای تابستان در این نقطه به ندرت تا ۳۸ درجه و سرمای زمستان گاهی تا منهای ۳۰ درجه نیز می رسد بدین لحاظ این منطقه جزء مناطق استپی سرد سیر است. میزان بارندگی این استان۳۰۰ الی۴۰۰ میلیمتر در سال است و حد اکثرآن در فصول پائیز و زمستان است. مردم این منطقه به زبان های کردی و آذری و اقلیت ها نیزبه زبان های آشوری و ارمنی و کلیمی تکلم می نمایند و اکثریت پیر و دین اسلام و دارای مذاهب شیعه و سنی هستند. آذربایجان غربی۴۳۶۶۰ کیلومتر مربع (با احتساب دریاچه ارومیه وسعت دارد که ۶۵/۲ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می دهد که از این مقدار حدود یک میلیون هکتار آن زمین های قابل بهره برداری می باشد، شاید برخی تصور کنند که پست ترین ناحیه، دریاچه ارومیه است در حالی که دریاچه مزبورحدود ۱۲۷۵ مترازسطح دریای آزاد ارتفاع دارد. کم ارتفاع ترین نقطه استان درست در دیوارشمال شرقی استان یعنی در کنار رود ارس (۹۱۰متر) قرار دارد خوی کم ارتفاع ترین وسیه چشمه مرتفع ترین نقطه استان می باشد.

دریاچه ارومیه در دوره اثوسن تشکیل شده، وسعت این دریاچه در زمان کم آبی ۴۰۰۰ کیلومتر مربع و در زمان پر آبی ۶۰۰۰ کیلومترمربع می باشد. طولش حدود۱۳۰ تا۱۴۰ کیلومتر متغیر است کمترین پهنای دریاچه در شمال شرقی ارومیه و مقابل جزیره اسلامی قرار گرفته (بزرگراه شهید کلانتری در این ناحیه در دست ساختمان بوده) و ارتفاع آن ازسطح دریای آزاد حدود ۱۲۷۵متر می رسد. عمق متوسط دریاچه را۵ الی ۶مترتخمین زده اند لیکن این میزان در برخی جاها به ۱۴الی۱۶ متر می رسد. آب دریاچه ارومیه بی نهایت شور است و میزان نمک محلول آن دو برابر اقیانوسها است و به علت بالا بودن غلظت نمک طعام ( کلریدسدیم) در آب دریاچه ارومیه هیچگونه ماهی در آن زیست نمی کند فقط موجودات سخت پوست قرمز رنگ کوچک ( آبشش پا یا اوتمیاسالینا) در ساحل آن زندگی می کند. دریاچه ارومیه دارای ۱۰۲جزیره کوچک و بزرگ با صخره ها ی سنگی بدون سکنه غیر از جزیره اسلامی بوده که محل تخمگذاری انواع پرندگان مهاجر و آبزی می باشد از جزایر بزرگ غیر مسکون می توان کبودان، اشک اسپیرو آرزو را نام برد در این جزایر قوچ، میش و گوزن زرد زیست می کنند و پرندگانی نظیر فلامینگوها، پلیکانها، کاکائی ها و غازها در آنها تخم گذاری می کنند و به پرورش جوجه های خود می پردازند. رودخانه های مهمی که به دریاچه ارومیه می ریزند عبارتند از: تلخه رود، زرینه رود، سیمینه رود، صافی رود، مهاباد رود، گدار، باراندوزچای، شهرچای، نازلوچای و زولاچای.

((رود خانه ها))

سلسله آذربایجان غربی چون دیواری در جهت شمال و جنوب و جنوب شرقی امتداد یافته و منبع سرشاری از نزولات جوی را به صورت برف در خود ذخیره نموده، باعث بوجود آمدن رود های پر آب متعددی می گردد، که عبارتند از: زرینه رود، سیمینه رود، میاندوآب، مهاباد، بارانوزچای در شهرستان ارومیه، زولاچای در سلماس، رود خانه ارس در ماکو، زاب در سردشت، گدار در نقده.

((دریاچه طبیعی))

درمیان کوهستانهای مجاور مرز ایران و ترکیه و در حدود ۴۵ کیلومتری غرب شهرستان ارومیه دریاچه طبیعی بوسعت تقریبی ۵ هکتار وجود دارد. این دریاچه محل زیست انواع آبزیان از جمله ماهی قزل آلا بود که محل بسیارمناسبی برای صید ماهی و گذراندن اوغات فراغت گردشگران و دوستداران طبیعت می باشد.

((جنگل))

در ۱۳۸۵مساحت جنگل خوب ۳۵۰۰۰ هکتار ، متوسط ۴۶۶۵۰ هکتار، فقیر ۹۲۳۵۰ هکتار، مرتع خوب ۷۳۴۱۲۳ ، مرتع متوسط ۱۳۲۷۰۵۳هکتار، مرتع فقیر ۴۵۵۴۰۸ هکتار، در ۱۳۸۵ جنگل کاری ۲۵ هکتارفقط دولتی.

((توزیع مراتع))

 مراتع آذربایجان غربی از نظر و ضعیت ظاهری مرتع به سه درجه تقسیم می گردد :

  1. مراتع خوب و متوسط که اکثر پوشش مرتعی آن گونه های علفی می باشد.
  2. مراتع متوسط وضعیت که اکثر پوشش مرتعی آن بوته زار می باشد.
  3. مراتع ضعیف و فقیربا پوشش مرتعی (گونه های) کویری و بیابانی.

((فراورده ها))

گندم، جو، زرد آلو، سیب

((پوشش گیاهی))

آویشن و پونه و گیاهان مرتعی (گندم، یونجه، کاسنی، آویشن، پونه، مرزه ی کوهی، مرزنگوش، تلخه بیان، گون کتیرا)

((دیدنی های استان))

کوه های بلند، دشتهای حاصل خیز، آب و هوای ملایم ، رود های پر آب ، تاکستان ها و باغ های میوه از کرانه های ارس در شمال تا دره رود زاب در جنوب در بهار و در تابستان پوشیده از لاله و شقایق، نرگس و سنبل، جلگه ها و جنگل های سرسبز، تالاب ها و جزایر دریاچه ای، دره های خرم و چشمه ها متعدد آبگرم که خواص درمانی برای آنها قائلند.

((گردشگری))

آذرباجان غربی دارای ۳۲۹۳۹۵ هکتار پارک ملی و اثرطبیعی به مساحت ۷۸۶۰ هکتار، منطقه حفاظت شده ، جمع ۴۰۴۳۸۷هکتار، دارای یک پارک ملی یک اثر طبیعی دو منطقه ی حفاظت شده و در مجموع چهار اثر می باشد. دریاچه ارومیه مشترک با آذربایجان شرقی به مساحت ۵۷۰۴۷۳ هکتار، غارسهولان به مساحت دو هکتار است که در سال ۱۳۷۹ تأسیس گشت. مراکان به مساحت ۱۰۳۹۸۳ هکتارکه در سال ۱۳۴۶ تأسیس گشت، در آذربایجان شرقی و غربی هر دو قرار دارد. در آذربایجان غربی ۱۷۴۰۰۰ هکتار جنگل و ۲۵۱۶۵۸۴ هکتار مرتع وجود دارد.

((غارهای باستانی و طبیعی))

مهم ترین غارهای موجود استان عبارتند از:

غار سهولان و غار فقرقا در مهاباد، غار فرهاد، تخت فارا، کهریز و دانیال در ارومیه، غار زندان، بابا حسین در نقده، غار غیب آباد، کهل و کرفتودر تکاب که برخی دیگرجزو غارهائی است که در دوره های باستانی به دست انسان ساخته شده است.

((آثار و بناهای تاریخی))

مسجد جامع ارومیه: این مسجد در وسط بازار قدیمی شهرستان ارومیه با شکوه فراوانی بنا گردیده است که بنا برعقیده برخی از محققین این بنا آتشکده بوده و بعد از تسلط مسلمین به ایران ویران گردیده و درقرن هفتم هجری روی بنای سابق ساخته شده است. سبک تزئینات و گچ بری ها و ستون بندی ها و طاق های مسجد شبیه آثارسلجوقی می باشد.

مسجد مناره ارومیه: مسجد مناره بنایی است با مناره بلند که در دوره قاجاریه توسط دو تن به نام حاج علی یارخان و حاج ید ا.. خان امیرنظمی افشار ساخته شده است.

مقبره امامزاده برکشلوی ارومیه: در۱۲  کیلومتری شهرستان ارومیه در قریه امام زاده مدفن دو برادر از امامزادگان بنامهای ابراهیم و محمد که به روایتی چهارپشت آن ها به حضرت زین العابدین می رسد قرار دارد که قدمت آن نیزبه دوران زندیه یا اوایل قاجاریه مربوط می باشد.

مسجد مطلب خان خوی: این مسجد در جوار بازار قدیمی شهرستان خوی واقع شده و بنای اولیه این مسجد مربوط به دوره ایلخانی می باشد. این مسجد در اوایل دوره قاجاریه مرمت و نوسازی شده است.

سه گنبد ارومیه:  مقبره یا برج آجری و استوانه ای سه گنبد متعلق به قرن ششم هجری بوده و در مدخل بنا سه کتیبه به خط کوفی که آن را با سنگ تراشیده اند باقی مانده در پایان کتیبه تاریخ محرم سال ۵۸۰ هجری خوانده می شود. این مقبره در خیابان جانبازان شهرستان ارومیه واقع شده است.

تپه حسنلو: تپه حسنلو در۱۲  کیلومتری شهرستان نقده در کنار روستای حسنلو واقع شده است جام بزرگ طلایی حسنلوکه مربوط به دوره مانائی هاست از این تپه کشف شده است. قدمت تپه حسنلوبه ۶۰۰۰ سال قبل از میلاد میرسد.

غار فخریگاه: این غار در۱۸  کیلومتری شهرمهاباد دردل کوه ایجاد شده که بنای آن را به فرآتیس پدر دیاکو اولین پادشاه ماد نسبت می دهند برخی از مور خین عقیده دارند که غار یاد شده آرامگاه فرآتیس نیز می باشد.

قره کلیسا: قره کلیسا یکی از قدیمی ترین کلیساهای عالم مسیحیت به شمار رفته و بنای آن در دو قسمت متعلق به قرن ۷ و۱۲ میلادی است این کلیسا بر فراز تپه ای در دشت چالدران بنا شده و همه ساله تعداد کثیری از مسیحیان داخل و خارج از کشور جهت شرکت در مراسم و یژه مذهبی از این کلیسا دیدن می نمایند.

کاخ باغچه جوق:  این کاخ در نزدیکی شهر ماکودر روستای باغچه جوق در میان باغ مشجری واقع گردیده و یکی ازعمارت های با شکوه و بناهای تاریخی و گردش گری است که در دوران قاجاریه و به دستور اقبال السلطنه ماکویی یکی از سرداران مظفرالدین شاه بنا گردیده است.

عمارت کلاه فرنگی: این عمارت تاریخی قسمتی از مجموع ساختمان های بزرگ و قدیمی ماکو و متعلق به علیقلی خان بیات می باشد. ساختمان این بنا به اواخر دوره قاجاریه مربوط بوده و تا کنون هیچ دخل و تصرفی در آن صورت نگرفته است.

تخت سلیمان: تخت سلیمان یکی از آثار تاریخی و دیدنی استان آذربایجان غربی و از بقایای قلعه و قصربزرگ و با شکوهی است که در فاصله ۴۵ کیلومتری شمال شرقی تکاب واقع شده محل فوق مرکز آتشکده بزرگ شهر یاران ساسانی به نام آذر گشسب و یکی از آتشکده های معروف زمان ساسانی می باشد.

کوه زندان ( غارچاه زندان):  یکی از آثار تاریخی و دیدنی استان کوه زندان یا غارچاه زندان در سه کیلومتری آثار باستانی تخت سلیمان بوده که با دستکاری در زمان گذشته به صورت زندان در آمده و در اطراف همین چاه تعدادی چشمه های آب گرم معدنی وجود دارد.

مقبره سید صدرالدین: یکی از مکان های دیدنی مقبره سید صدرالدین در چهار کیلومتری شهر چالدران در روستای سعدل متعلق به سید صدر الدین وزیر اعظم شاه اسماعیل صفوی می باشد که در جنگ چالدران به شهادت رسیده است و اخیراً بنای یاد بود با شکوه و هماهنگ با مقبره اصلی به همت میراث فرهنگی استان احداث شده است.

مناره شمس تبریزی شهرستان خوی ( برج شمس تبریزی):  این برج تاریخی در شهرستان خوی واقع شده و از شاخ های آهو بزکوهی قوچ های شکار شده توسط شاهان صفوی زینت داده شده است.

حجاریهای خان تختی:  در۷۶ کیلومتری جاده ارومیه – سلماس در روستایی به نام خان تختی واقع شده بر روی قطعه سنگ صاف و بزرگی نقوش حجاری شده ای به همین نام وجود دارد. این کتیبه حاوی نقش مردی است که بر اسب راهواری سوار است و کلاهی مانند تاج بر سردارد و نقوش دو سوار دیگر در کنار آن به چشم می خورد لباسی که این مردان در بردارند مانند البسه دوره ساسانی است.

کلیسای ننه مریم: که به نام کلیسای شرق آشوری نیزخوانده می شود، دارای صحن نسبتاً بزرگی است. بخش قدیمی و اکثرساختمان های کلیسا در ضلع شرقی واقع شده اند، به استناد منابع قدیمی این کلیسا در گذشته و پیش از انتشار مسیحیت آتشکده بوده و یکی از پرستش گاه های زرتشتیان به شمار می آید. سنگ قبرسه موبد زردشتی تا جنگ اول جهانی در کلیسا محفوظ بوده که در آن زمان به روسیه برده و اکنون در موزه نگهداری می شود. این کلیسا یکی از مهم ترین بناهای قدیمی آشوریان مسیحی و قدیمی ترین کلیسای آنان است.

((قلعه ها و دژها))

 استان آذربایجان غربی به دلیل قدمت و ویژگی های تاریخی از نظر تعداد  و تنوع قلعه ها و دژ در ردیف استان های قلعه دار ایران محسوب می شود. قلعه های استان را به سه نوع می توان تقسیم کرد:

۱- قلعه هایی که به منظورحفاظت از املاک و اموال پرستش گاه و اولیای آن ها به وجود آمده است، مانند تخت سلیمان.

۲– قلعه های شهرکه هم زمان با پدید آمدن شهرهای فئودالی به وجود آمده اند. این گونه قلعه ها معمولاً با لایه هائی از خندق و باور احاطه شده اند. اشکال تکامل یافته این نوع قلعه ها شهرهائی هستند که با برج و بارو و دروازه مشخص شده اند.

۳– قلعه هایی که دارای نقش تدافعی ویژه ای بوده اند که در حقیقت قرارگاه های نظامی به شمار می رفتند. چنین قلعه هایی عمدتاً در نواحی استراتژیک و صعب الوصول احداث می شدند. مهم ترین قلعه های موجود عبارتند از: قلعه باستانی بسطام: این قلعه در قرن هفتم پیش از میلاد احداث شده و در بالادست روستای بسطام قره ضیاالدین قرار دارد.

قلعه اسماعیل آقا: برفراز کوهی در ۱۸ کیلومتری غرب ارومیه حاشیه رودخانه نازلوچای قرار گرفته است. اصل قلعه در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی ساخته شده است.

قلعه سنگ کاظم خان: سنگ کاظم خان ( محل سکونت ۴۰ نفر) صخره ای سنگی است که ارتفاع آن بیش از۳۵۰ متراست.

قلعه روستای بردوک: در۶ کیلومتری روستای بردوک در محال صومای بر ادوست قلعه مستحکمی از سنگ با تامین کلیه شرایط دیده بانی بنا شده است.

گورچین قلعه:  در ۱۰ کیلومتری جنوب پلاژ تابستانی سلماس واقع شده است.

قلعه د م د م : درسال ۱۰۱۸ ه ق بر فراز کوهی به همین نام در ۱۸ کیلومتری جنوب غربی ارومیه ساخته شده است.

قلعه راوز: در جنوب غربی ماکو واقع شده و شکل محلی مسکونی است که ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح ایجاد شده است.

((جانوران))

شغال، روباه، خرگوش، کبک، گرگ

((آبشارها))

آبشارهای متعددی در سطح استان آذربایجان غربی جاریست. از مهم ترین آن ها که مورد توجه و استفاده گردش گران می باشد آبشار شلماش را می توان نام برد. این آبشار با دره ای سرسبز و زیبا در کنار جنگل های پراکنده و زیبا در نزدیکی شهر سردشت واقع شده و یکی از شاخه های رودخانه معروف زاب کوچک محسوب می شود. از دیگر آبشارهای موجود می توان آبشار سلوک ارومیه و قلعه جوق ماکو را نام برد.

((چشمه ها و آبهای معدنی))

آب معدنی بوکان، آب معدنی مهاباد، آب معدنی هفتابه، چشمه قی نجه، آب گرم ایسی سو، چشمه آب معدنی میناس، چشمه صدقیان، آب های معدنی ارومیه، آب های معدنی پیرامون دریاچه ارومیه.

((جاذبه های فرهنگی و تاریخی))

آذربایجان در فارسی میانه آتورپاتکان در آثار کهن فارسی آذربادگان در فارسی کنونی آذربایجان نامیده می شود تاریخ باستانی آذربایجان با تاریخ قوم ماد در آمیخته است. قوم ماد پس از مهاجرت به ایران قسمت های غربی ایران از جمله آذربایجان را تصرف کرد. بعد ازغلبه اسکندر مقدونی به ایران سرداری به نام آتورپات در آذربایجان ظهور کرد که این سرزمین به نام آتورپاتکان معروف شد. در زمان حکومت سلوکی ها ناحیه آتورپاتکان پناهگاه زردشتیان و تکیه گاه ایرانیت در مقابل یونانیت شد. حکومت های محلی متعددی قدرت را در آذربایجان به دست گرفتند. آخرین حکام مقتدر این ایالت ساجیان (۳۱۷-۲۷۶) بودند که ضد خلفا قیام کردند. پس از تصرف آذربایجان به دست شاه اسماعیل اول صفوی آذربایجان مرکز عمده گرد آوری قوای نظامی برای شاهان صفوی گردیده و در زمان صفویه آذربایجان محل جنگ های خونین میان سپاهیان ایران و عثمانی شد که جنگ چالدران از عمده ترین آن ها به شمارمی رود که در آن جنگ سید صدرالدین وزیر اعظم شاه اسماعیل صفوی به شهادت رسیده و مقبره آن هم اکنون در چهار کیلومتری شهر چالدران در روستای سعدل قرار دارد.

((تفرج گاه های))

  1. دره شهدا
  2. تفرج گاه نازلو
  3. دریاچه مارمیشو
  4. پیست اسکی خوشاکو
  5. دریاچه پشت سد مهاباد
  6. غار سهولان تفرجگاه بند
  7. تفرج گاه بند در حومه شهرستان ارومیه
  8. تاکستانها و باغات سیب انواع میوه ها و توتستانها
  9. تفرج گاه فیرورق چشمه زلزله پسک خوی چشم ثریا ماکو
  10. سواحل دریاچه ارومیه ازجمله کاظم داشی – باری – رشکان – گلمانخانه

((آداب و رسوم))

جشن ها و عید ها بزرگترین عید نزد این ایل عید قربان است و بهترین لباس را می پوشند هر کس بفر اخور خود گاو یا گوسفند قربان و میان مستمندان تقسیم می کند و سه روز تعطیل عمومی دارند. بعد از عید قربان به عید فطراهمیت می دهند اما به عید نوروز اهمیتی نمی دهند ولی برای چهارشنبه سوری بیش از عید نوروز اهمیت می دهند در این شب بهترین غذاها را می پزند و آتشبازی برپا می کنند و تا نیمه شب زن ها به رقص و پایکوبی با دهل و سرنا می پردازند.

چهارمین عید بزرگ نزد ایل جلالی – عید خدرنبی ( خضر) است که در شب اول اسفند عید خدرنبی را جشن می گیرند در این شب دختران و بانوان و جوانان ده به رقص چوبی می پردازند و در هرده یک نفرخود را مانند حاجی فیروز می آراید.

طرز خواستگاری و عروسی برای خواستگاری یکنفر از ریش سفیدان پسر به خانه ی دختر می رود چون موافقت کامل حاصل شد بستگان پسر با کله قند وارد خانه ی دخترمی شوند و در مورد شیربها صحبت می کنند شیربها نسبت به وضع خانواده ی دختر از۵۰ تا ۲۰۰ سر گوسفند، چند سر اسب و گاو چند عدد لیره چند دست خلعت و غیره می باشد هر چه تعداد گوسفند ها بیشترباشد طلا و غیره نیز به همان نسبت زیادتر خواهد بود. خانواده ی پسر نمی توانند از قبول شیربها خود داری کنند زیرا دیگر کسی به آنها دختر نمی دهد البته ریش سفیدان وسط کار را می گیرند، پس از موافقت خانواده پسر شیربها را به خانۀ عروس برده تحویل می دهند و روز عروسی معین می شود. حضور مدعوین در جشن عروسی اجباری است و هدایائی از جمله پول یا گوسفند یا هدیه هائی دیگربه داماد می دهند جشن عروسی سه روزبه طول می انجامد. آن گاه عروس می تازند و هر چه زود تربه خانه ی داماد حرکت می دهند که در این حال سواران در پیشاپیش عروس می تازند و هرکه زود تربه خانۀ داماد رسید جایزه ای می گیرد، داماد به خانۀ یکی از اقوام می رود ویک دست لباس برایش تهیه می کنند وزن این شخص ینگه عروس می شود وینگه عروس را به حجله می برد هر گاه کسی بخواهد عروس را ببیند باید هدیه ای بدهد، هرگاه عروس دوشیزه نباشد فردای آن روزاو را سوار الاغ کرده به خانۀ پدریش می فرستد.!!

نوزاد اول اگرپسر باشد جشن می گیرند گرچه دختربرای خانواده ای کم بضاعت سرمایه ای است از این رو خوشحال می شوند.

ختنه سوران :

 نخست پدر پسرشخصی را که مورد احترام زیاد می باشد و می خواهد با خودش منسوب کند به نام گروه برمی گزیند منظور از گروه آنستکه خون این پسربه دامان او ریخته شده و به آن خانواده نزدیک شده اند چون گروه انتخاب گردید پدر پسربه دامان اوریخته شده و به آن خانواده نزدیک شده اند چون گروه انتخاب گردید پدر پسرتحفه ای برای وی می فرستد و پیام می دهد شما گروه پسر من هستید گروه در روز موعود با خانوادۀ خود به مجلس ختنه سوران می آید و تحفه ای برای خانواده ی پسربخصوص لباسی برای پسرهمراه می آورد و شب را با خانواده درخانۀ پدر پسرمی مانند و پدر پسر روز بعد هدایائی از جمله گاو و گوسفند ولی بیشتر رسم است که گوسفندان را گروه به پسرپیشکش می نماید و گاو وغیره را خود می برد.

طرزطلاق :

مرد در حضور سه نفریا بیشترسه سنگ برداشته با انداختن یک یا دو یا سه سنگ زن خود را یک یا دو یا سه طلاقه می کند. به طورکلی طلاق در میان این مردم کم است.

مراسم تغسیل و تدفین :

خانواده مرده حتی اگر فقیرهم باشد باید گاو و گوسفند کشته و گوشت آن را خیرات بدهد. همه ی بستگان متوفی به خانه ی شخص مرده می روند و تسلیت می گویند البته نباید بیش از۲۰ روز از تاریخ مرگ گذشته باشد.

زنی که با مرده نزدیک است زن یا مادر یا خواهر موئی از خود را با مرده دفن و مقداری هم به لباس مرده دوخته و در مجلس قرار می دهد تاسبب تأثر و گریه تعزیت گویان شود، اگر مرده جوانی بوده لباس های وی را روی اسب قرار می دهند و چون تسلیت گویان می آیند یک نفراسب را به نزدیک آن ها می برد و این کار سبب گریه آنها می شود. زن متوفی را باید با گردن بند حتی اگر منجوق باشد ببرند تا مرده شورآن را برای خود بر دارد و اگربخواهند قبرمرده را پا بگیرند این عمل لااقل باید پس از هفت روز از تدفین صورت گیرد.

جشن ها و عیدها:

 این ایل برای عید قربان و عید فطر اهمیت خاصی قائلند، عید نوروز جزء عید های معمولی است.

طرزخواستگاری و عروسی:

میلان نخست در حضورعده ای خانوادۀ عروس و داماد از دختر اقرار می گیرند ان گاه شیربها را تعیین کرده ومی دهند، پس از آن دعوت برای عقد می کنند و در جریان عقد نزدیکان دختر و جوه یا اموالی از نزدیکان پسر می گیرند. هنگام عروسی این هدایا را همراه دختر می فرستند.

نوزاد اول و ختنه سوران برای نوزاد جشنی نمی گیرند اما برای ختنه سوران یکنفر از نزدیکان پسرکه محرم و طرف اعتماد باشد از طرف پدر نوزاد معین و پسر را بدست وی که گروه و خانواده ی بچه همه ساله متقابلاً هدایائی رد و بدل می گردد.

حنابندان و استحمام:

پس از آماده شدن جهیزیه ی عروس و تعیین روز عروسی، خانواده ی عروس و داماد وسایل لازم را تهیه می کنند. شب قبل از عروسی که شب حنا بندان گویند، مردان خانواده و دوستان در خانه ی داماد به صرف شام دعوت می شوند، ولی زنان را برای شب عروسی و روز پا تختی می خوانند. هرکس برای دعوت زنان، از سوی خانواده ی داماد یا از جانب خانواده ی عروس می رود، صاحب خانه پولی یا خلعتی به دعوت کننده می دهد.

شب حنابندان مردم در منزل داماد جمع شده پس از صرف شام خوانچه های حنا را از منزل عروس به آن جا می آورند. در یکی از خوانچه ها آئینه و شمعدان، در یکی لباس و در دیگری اسباب حمام و یک طرف حنای خیس کرده برای داماد، در یک خوانجه هم خلعت برای ساقدوش و سولدوش و یک یا سه یاپنج خوانچه.

وضعیت عروسی در منزل:

خانوادۀ عروس مدعوین را برای چهار روز دعوت می کند. روز اول یه گل بخوربیا، آسترکبه (آستر وسجاف) روزی است که آن چه خانوادۀ داماد از لباس و زینت آلات و کفش و جوراب برای عروس خریده اند با شیرینی به منزل عروس می فرستد و عصرآن روز به منزل عروس می روند، علاوه بر لباس عروس باید برای او اسباب حمام و برای دلاک و مشاطه، در خوانچه ها خلعت بگذارند. فرستادن خلعت برای مادر، پدر، خواهر و برادر عروس الزامی است. محتویات خوانچه ها باید به نظر تمام میهمانان برسد.

روز بعد از حنابندان چند نفر از زنان جوان و دختران فامیل داماد به منزل عروس رفته به اتفاق او و همراهانش به حمامی که قبلاً قرق کرده اند رفته یک طاقه شال سر حمام می اندازند، پس ازاستحمام عروس، دلاکی که او را شستشو داده، مطالبه ی پول فرق باز کردن (یوپولی) می کند که از طرف خانواده ی داماد باید پرداخته شود والا از شانه کردن سر عروس ابا می نماید. سپس خانواده داماد در سربینۀ حمام هر یک شمع روشنی به دست گرفته مشغول رقص چوبی شده با آهنگ موزونی می خوانند.

روزعروسی:

صبح روز عروسی چند نفر از مردان محترم فامیل داماد برای امضای صورت ریز جهیزیۀ عروس می آیند و در حضور پدر یا ولی دختر صورت ریز آن را با تعیین قیمت تهیه و امضا کرده به منزل داماد انتقال می دهند. مدعوین هم گاه به ناهار و گاه برای عصربه منزل عروس دعوت می شوند. عصرآن روز داماد به اتفاق چند نفر از نزدیکانش برای دیدن پدرزن و مادرزن به آن جا می رود، پس از صرف شربت و شیرینی پدر و مادر عروس هدیه ای به داماد می دهند. پس از رفتن داماد عده ای از زنان و مردان خانوادۀ او برای بردن عروس و زنان نزد بانوان می روند. در این هنگام عروس را که آرایش داده اند به مجلس می آورند. خواهرداماد و هریک از نزدیکانش باید جلوی عروس بر قصند و عروس که تا این روز شاباش نداده باید شاباش بدهد. بعد پسرکوچکی که از منزل داماد آمده کمربندی به کمر عروس بسته می خواند : «گلین، گلین قیزگلین، اینجه لرین دوزگلین، یدی اوغلان ایستیرم، سوان بشی یون قیزگلین.»

پس از استراحت و صرف شام، عروس و داماد را دست به دست می دهند و مدعوین غیر از ینگه ها که از نزدیکان عروس انتخاب شده اند، به منازل خود می روند. در این روزگاه مدعوین به ناهار و گاه برای عصر حاضر می شوند. به هر حال از منزل پدر، بستگان و دوستان عروس و داماد، خوانچه های متعدد شیرینی و قند و خلعت به منزل داماد فرستاده می شود که باید همه را صورت برداری کرده و در مجلس جشن تذکر دهند تا همه آگاه شوند. یک سوزنی و جانماز وسط اتاق پهن کرده آئینه و چراغ و صندلی می گذارند و عروس را آورده سه دور گرد صندلی طواف می دهند. در گذشته این طواف در اطراف تنور که در تمام خانه ها وجود داشت انجام می شده و گویا مقصود این بوده که عروس را از ابتدا با کارهای خانه آشنا کنند. سپس دستمالی که آن را دو واغ می نامند بر سر عروس می گذارند و طفلی با دو تکه چوب آن را برداشته و فرار می کند، اگر عروس مانع از رفتن آن پسر شود هیچ والا باید خلعتی به او بدهد. پس از برداشتن دستمال نقل بر سرعروس می ریزند و او را به حضور مادرشوهر و بزرگ ترهائی که در مجلس هستند، برای دست بوسی می برند و حاضران شیرینی خورده متفرق می شوند. از فردای روز پایتختی، بازدید عروس شروع شده، ابتدا از منزل پدرش و بعداً به ترتیب خویشاوندی از فامیل شروع و به دوستان ختم می گردد. از کتاب آذربایجان غربی دو اقلیت مسیحی معروف هستند که پیش از اسلام در این منطقه زندگی می کنند : ۱- ارامنه، ۲- آسوری ها.

اخلاق وعادت ها:

مردم آذربایجان، علی رغم هجوم های اقوام مخالف سنن بومی خود را حفظ کرده اند. بسیاری از آداب و رسوم ایرا ن کهن از دوره های مادی، هخامنشی، اشکانی، ساسانی و… در میان مردم آذربایجان غربی، به صورت های گوناگونی باقی مانده است. مردم این منطقه در دوستی ثابت قدم، در برابر مشکلات شجاع و مقاوم هستند. در تمام ادوار تاریخی احساسات وطن پرستی آنان ضرب المثل بود. قیام های مداوم اهالی آذربایجان غربی در زمان جنگ های ایران و عثمانی و هم چنین ایران وروس، از برجسته ترین فداکاری هایی است که در تاریخ جاودان خواهد ماند.

آئین ها:

از آداب کهن مردم آذربایجان غربی که از سده ها پیش هم چنان پابر جاست، گرامی داشتن نوروز و آتش افروزی شب چهارشنبه سوری است. در آخرین چهارشنبۀ هر سال مردم به ویژه کودکان و جوانان با پوشال و هیزم در چند نقطه آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند و با هلهله و شادی از نوروزی استقبال می کنند. عید فطر، عید غدیرخم، عید قربان، عید شعبان و عیدهای دیگر نیز مورد توجه مردم منطقه می باشد. علاوه بر آن جشن های محلی خود را طبق سنت های دیگرخویش به جا می آورند و در حفظ آداب و رسوم سنتی و فرهنگ خود کوشا هستند.

شب چله:

شب اول دی ماه که همان شب یلد است مردم تکاب جشن میگیرند و انار و سیب و آجیل و به خصوص هندوانه می خورند و بر این باورند که اگر در این شب هندوانه بخورند، گرمای تابستان آنها را اذیت نخواهد کرد. در این شب نباید کسی به سفر برود، چون تا سال آینده در سفرخواهد بود. در شب چله گندم برشته روی بام خانه می ریزند و معتقدند که با این کارسالی که می آید، سالی پر برکت خواهد بود. زنان و دختران دست هایشان را حنا می بندند و شب زنده داری می کنند.غذائی که در شب یلدا آش کشک که مقداری نخود و سبزی به آن اضافه کرده اند می خورند.

بازی های نمایشی:

 از سرگرمی های مردم شهرها و روستا های آذربایجان در شب های بلند و سرد زمستان، بازی و تقلید در آوردن است. این بازی ها جنبه ی نمایشی و هنری توده را دارد و فاصله ای است بین بازی ها رو حوضی و تئاترهای رسمی وجدی که در شهرهای بزرگ رواج دارد. این بازی ها مانند تئاتر« حرکت» یا به قول ارپائی ها « آکت » دارد و افرادی عهده دارایفای نقش ها می شوند که دارای استعداد و هنر باشند.

((نمونه ورزش های بومی و محلی))

۱-بالیق منده

۲-بازی کَس آغاج

۳-بازی توپ عربی

۴-کشتی آسیرما

((عشایراستان))

وجود مراتع ییلاقی و قشلاقی مایۀ رشد کوچ نشینی این منطقه گشته، مناطق جلگه ای تبریز، مرند و سراب این سرزمین را از مراکز مهم دامداری کرده است. عشایرقره داغ در نواحی کوه های قره داغ سبلان به ییلاق می روند و منطقه ی قشلاقی آن ها دشت مغان در منطقۀ غرب درۀ رود قره سومی باشد. برخی از سال ها به مناطق ییلاقی و قشلاقی در برخی از سال ها به مناطق ییلاق و قشلاقی در برخی ازسال ها به مناطقی در حوالی اهر، تبریز، بناب وعجبشیردر غرب استان وضلع غربی و شمالی مرند می کوچند. عشایر کوچر و درمناطق اخیرالذکر زمستان ها را درخانه های روستائی و اجاره ای می گذرانند. بخشی از این عشایراین استان در شهرهای همجوار و هم چنین در حوالی مزارع کشت وصنعت اسکان یافته اند یا به شهرهای دیگرکوچیده اند. فعالیت عمده ی آنان دامداری است، اما فعالیت های کشاورزی باشیوه و ابزارهای سنتی می باشد و در نتیجه برداشت محصول محدود است.

شال، گلیم، جاجیم، قالیچه و نمد از جمله محصولات صنایع دستی عشایر آذربایجان غربی می باشد.

((محصولات))

سیب، گلابی، به، میوه های هسته دار( آلبالو، گیلاس،( تکدانه مشهد، شبستر، زرد دانشکده، سفید ارومیه) گوجه، آلو، هلو، شفتالو، زرد آلو، شلیل، قیسی، آلوقطره طلا ومیوه های دانه ریز، انگور( بیدانه کشمشی، عسگری، پیکاتی، شاهرودی، یاقوتی) توت درختی، توت فرنگی، میوه های خشک: پسته، بادام، گردو، سنجد، میوه های سرد سیری: زالزالک، سماق، میوه های نیمه گرمسیری: انجیر، انار، زیتون، گیاهان دارویی: زیره سبز، زعفران، گلستان، غیرمثمر.

((صنایع))

روغن صنعتی، روغن خام زیتون، شیر پاستوریزه، ماست پاستوریزه، آرد غلات، انواع کیک و کلوچه و بیسکوئیت، شکر از چغندرقند، بسته بندی شکر، قند از شکر، ماکارونی، چای خشک بسته بندی شده، انواع رب گوجه فرنگی، نمک طعام، فرش ماشینی، گریس.

((تولیدات صنایع دستی))

ریزه کاری چوب، تهیه مصنوعات چرمی، پولک دوزی، نمد مالی، خراطی چوب، دستبافی، قرقره بافی، قلاب بافی، گلیم بافی، منبت کاری، قالیبافی، منبت کاری چوب، گلدوزی، معرق، سبد بافی، سرامیک، مکرومه بافی، مروارید بافی، حصیربافی، منبت، گل چینی، گلسازی، قلمزنی، جولایی.

((آثار ثبت شده))

خرابه های نزدیک اندرکش، هزاره ۱، ماد، اندرکش

کهنه شهرویران، ماد، مهاباد

گلکا تپه، آهن، مهاباد

حجاری ساسانی خان تختی، ساسانی، ارومیه

برج سه گنبد، قرن۶ ه ق، ارومیه

مسجد جامع، قرن۷ ه ق، ارومیه

دخمه سنگی یا فخریگاه، شمال جاده  مهاباد به میاندوآب

شهر باستانی تخته سلیمان، اشکانی ساسانی مغولی، تکاب

کلیسای طاووس، قره کلیسا، اوایل قرن ۲، صفویه، چالدران

گوی تپه، پیش از تاریخ اسلام، ارومیه

تپه خلیل آباد، هزاره ۱ ق م، شوط

تپه کلبعلی، تپه نازلوچای، پیش از تاریخ، ارومیه

بغا تپه، بغ تپه، پیش از تاریخ، نازلوچای

تپه عسگرآباد، پیش از تاریخ، تاریخی، ارومیه

تپه بوزلویا سته تپه، پیش از تاریخ، نازلوچای

تپه نوربالا جوق، پیش از تاریخ، روضه چای

کرد لرتپه، پیش از تاریخ، اسلامی، ارومیه

تپه بالو، پیش از تاریخ، نازلوچای

تپه للهام، کلکولتیک، نازلوچای

تپه گیجلر، نخجوان، پیش از تاریخ، اسلامی، نازلوچای

تپه شیخ سرمست، پیش از تاریخ، اسلامی، ارومیه

تپه ساعتلویا بیگلر، پیش از تاریخ، اسلامی، نازلوچای

تپه انگنه، پیش از تاریخ اسلامی، ارومیه

تپه دیزج تکیه، پیش از تاریخ اسلامی، ارومیه

تپه بروه، پیش از تاریخ، اسلامی، ارومیه

تپه ربط ، آهن ، تاریخی، ارومیه

تپه هنگروان، پیش از تاریخ، ارومیه

تپه سه گرد، پیش از تاریخ، ارومیه

تپه سبزعلی، پیش از تاریخ، اسلامی، ارومیه

تپه توپوزآباد، تاریخی، ارومیه

تپه بیات یا تپه مجلل، پیش از تاریخ، ارومیه

تپه ی بالانج ( لیلی تپه) پیش از تاریخ، ارومیه

تپه ترکمان، تاریخی، ارومیه

تپه سمباتان، پیش از تاریخ، تاریخی، ارومیه

تپه نرگی، هزاره ی ۲، تاریخی، ارومیه

تپه خان بابا، جلبر، پیش از تاریخ، ارومیه

قلعه معبد صخره ای کل خرابه، هزاره ۱، قرن ۷ ارومیه

تپه شیطان آباد، هزاره ۲ ق م تا اسلام، ارومیه

تپه ی ثمرتو، پیش از تاریخ، ارومیه

تپه قلاع، پیش از تاریخ، هزاره ۲ ق م تا اسلام

تپه ملا احمد، گرد ملا احمد، تاریخی، اشنویه

تپه موجا، تاریخی، اشنویه

گرد گورا، تپه بزرگ، پیش از تاریخ، تاریخی، اشنویه

گرد گورا، تپه کوچک، پیش از تاریخ، هزاره ۱، اشنویه

گرد حسنعلی بانو، کالکولتیک، تاریخی، اشنویه

گرد حسن حسن آباد، تپه حسن آباد، هزاره ۱ نقده

گرد کندوانه، تپه قبرستان، کالکولتیک تاریخی، اشنویه

گرد موزا، تپه موزا، پیش از تاریخ، تاریخی، اشنویه

گرد دینخواه، اوایل هزاره ۲ ق م، نقده

گرد دینلچی آرخی، پیش از تاریخ، اسلامی، نقده

گرد میرآباد، تپه قلیه، پیش از تاریخ اسلامی، نقده

تپه مملو، هزاره ۲ ق م ، نقده

تپه محمد شاه، پیش از تاریخ، اسلامی، نقده

ساخسی تپه، پیش از تاریخ، اسلامی، نقده

تپه نظام آباد، تاریخی، اسلامی، نقده

تپه ژاژآباد، پیش از تاریخ، اسلامی، ارومیه

تپه حسنلو، تاریخی، نقده

تپه سالاران، پیش از تاریخ، اسلامی، باراندوزچای

تپه تابانی، ساسانی، بوکان

تپه آسیاب کهنه، تاریخی، بوکان

تپه کلک آبی، هزاره ۱ ق م تا ساسانی، بوکان

تپه شیخان کوچ، هزاره ۱ ق متا ساسانی، بوکان

تپه شیخان بزرگ، هزاره ۱ ق م تا ساسانی، بوکان

تپه موجه، هزاره ۱ ق م ، بوکان

کل تپه، نیمه دوم هزاره ۲ ق م، بوکان

قلای تپه، اوایل برنز، بوکان

قلعه کهنه آلبلاغ، هزاره ۱ ق م بوکان

تپه قلعه قره کند، قلعه کنت، هزاره ۱ ق م ، بوکان

تپه روژبیانی، هزاره ۲ق م ، بوکان

تپه دارا بسر، اشکانی، بوکان

زمین های معروف به جره، تاریخی، بوکان

قلعه تپه یا قره تپه نیمه دوم هزاره ۱ ق م بوکان

شربت تپه هزاره ۱ ق م نازلوچای

گرد خلیکه، پیش از تاریخ ، بوکان

گرد خزینه، پیش از تاریخ، بوکان

گرد شین آوا، پیش از تاریخ، بوکان

کلک تپه، نیمه دوم هزاره ۱ ق م، بوکان

گرد شین رحیم خان، پیش از تاریخ، بوکان

تپه محمود، پیش از تاریخ، بوکان

گرد عثمان قلعه، پیش از تاریخ، بوکان

تپه کانی گوزله، پیش از تاریخ، بوکان

تپه اوزون قشلاق، هزاره ۱ ق م ، بوکان

تپه قلای ناچیت، هزاره ۳ ق م، بوکان

تپه کوزه خانه، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه کوزه خانه، هزاره ۱ ق م بوکان

تپه مقصود، پیش از تاریخ، بوکان

عبدالله تپه سی، پیش از تاریخ، بوکان

تپه گرد مالان، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه عرب لو، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه سردارآباد، تاریخی، بوکان

تپه اسکی بغداد، اوایل اشکانی، بوکان

تپه قلای سمبه، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه قلای درویشان، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه ایل تیمور، یال تمر، پیش از تاریخ، مهاباد

تپه قله جوق یا قلاجوق، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه قلای داش کسان، هزاره ۱ ق م، بوکان

تپه قلای ربط ، هزاره ۱ ق م، سردشت

تپه سه گردان، پیش از تاریخ، مهاباد

گرد قچی آباد، پیش از تاریخ، مهاباد

تپه کیک آباد، پیش از تاریخ، مهاباد

تپه دارت وان یا تکانوجه ، هزاره ۱ ق م، مهاباد

تپه گرد دریاس، پیش از تاریخ، مهاباد

تپه پشت تب یا باغ شایگان، هزاره ۱ تا ساسانی ، مهاباد

تپه قلات شین آباد، هزاره ۱ ق م، پیرانشهر

تپه گرد آشه وان، پیش از تاریخ، پیرانشهر

تپه قلات جلدیان، پیش از تاریخ، پیرانشهر

تپه گرد مرقد، اواسط هزاره ۲ ق م، پیرانشهر

تپه گرد قورخ، هزاره ۱ ق م، نقده

تپه ماران، هزاره ۲ ق م، خوی

پل پنج چشمه، صفویه، ماکو

دخمه سنگی ماکویا بام فرهاد، اوراتوئی ماد، ماکو

قبرستان پیراحمد کندی، ساسانی، ماکو

تپه مغان جوق، هزاره ۲ ق م، سلماس

دخمه هدر، ماد، سلماس

تپه حضرلو، هزاره ۲ ق م، ماکو

دروازه سنگی، ایلخانی، اواخر مغول، خوی

خرابه های شهرقدیم کهنه شهر، از قرن ۷ تا ۱۳ سلماس

دخمه سنگی قارنی یارخ، هزاره ۱، ماد، سلماس

دژ قلاتگاه، هزاره ۱ ق م، اشنویه

تومولوس، قبورسلاطین سیت، نیمه اول هزاره ۱، نقده

تپه تبان، هزاره ۳ ق م، سلماس

تپه ساری قامیش سمینه رود، تاریخی، بوکان

تپه گگ تپه یا گوگ تپه، هزاره ۱ ق م، میاندوآب

گرد تپه، هزاره ۵ ق م، شاهین دژ

چال تپه شاهین دژ، نیمه دوم هزاره ۱ ق م، شاهین دژ

تپه عباس بلاغی، هزاره ۱ ق م، شاهین دژ

تپه شیطان تختی، هزاره ۱ ق م، میاندوآب

تپه کشاویر، ازقرن ۴ ه ق تا صفوی، شاهین دژ

تپه چراغ بابا، قرن ۳ تا ۱۲ ه ق ، شاهین دژ

کلیسای خوی، سورپ سوکیس، قرن ۹ ه ق ، خوی

مسجد جامع یاسور، صفویه، مهاباد

مناره شمس تبریزی دینبلی، قرن ۶ه ق ، خوی

کلیسای مارسرگیز، ساسانی، ارومیه

تپه سوان، گرد سوان، هزاره ۲ ق م ، مهاباد

محوطه دوره یاتاقی، هزاره ۳ ق م، تکاب

قلاب کانی سیب، هزاره ۲ ساسانی، مهاباد

تپه تخ تخ، هزاره ۳ ق م ، تکاب

تپه کبود، هزاره ۱ هخامنشی، تکاب

رژبلقیس، ساسانی، تکاب

دژقلات شاه، هزاره ۱ماد، مهاباد

طاووس تپه گورستان کاگش علیا، اواسط هزاره ۲، مهاباد

شهرزور، هزاره ۱ ق م، مهاباد

تپه لاس، گرد لاس، اواسط هزاره ۲ ق م، مهاباد

تپه میرگرد، هزاره ۲ ق م، مهاباد

دژساروقورقان، هزاره ۱ ق م، تکاب

بقعه ایوب انصاری، قرن ۹ ه ق، تکاب

تپه گل درسی، هزاره ۱ ق م، تکاب

چال تپه اسد کندی، اواسط هزاره ۲ ق م، تکاب

تپه محمود کان، هزاره ۲ ق م، مهاباد

پل خاتون، صفوی، خوی

خانه کبیری، اواخر زندیه، خوی

بازار ارومیه، صفوی، خوی

کلیسای ماریوخنه، ساسانی، ارومیه

کلیسای حضرت مریم، صفویه، ارومیه

کلیسای قره باغ، ایلخانی، صفویه، ارومیه

مقبره های اسماعیل آقا قلعه سی، صفویه، ارومیه

دخمه های سنگی اسماعیل، هزاره ۱ قاجاریه، ارومیه

اثر برد کنت، تنگ سوراخ، هزاره ۱ ق م، مهاباد

مقابر صخره ای شدی، هزاره ۱ ق م، ماکو

مقابر صخره ای دره خان، هزاره ۱ ق م، ارومیه

گوردخمه صخره ای چیر، هزاره ۱ ق م، خوی

مقابرصخره ای سدوک، هزاره ۱ ق م، ارومیه

مجموعه بردوک، صفویه، ارومیه

مجموعه بازار، صفویه، خوی

مجموعه تخت قلعه، قرن ۹ ه ق، ارومیه

مسجد سردار، قاجاریه، ارومیه

قصر باغچه جوق، قاجاریه، ماکو

بنای امامزادگان محمد و ابراهیم، زندیه، قاجاریه

مدرسه قدیمی هدایت، اواخرقاجار، ارومیه

مسجد ملا حسن، قاجاریه، خوی

خانه انصاری، قاجاریه، ارومیه

مسجد طاق، قاجاریه، میاندوآب

مسجد حجتیه، قاجاریه، خوی

مسجد چورس، صفویه، قاجاریه، خوی

مسجد سیدالشهداء، قاجاریه، خوی

مسجد منار، قاجاریه، ارومیه

پل میمند نقده، قاجاریه، نقده

« سازمان میراث فرهنگی و گردشگری»

در نیمه دوم سال ۱۳۸۷ تعداد آثارثبت شده این استان ۱۰۸۸ بوده است.

((موزه ها))

موزه ی ارومیه، موضوع: باستان شناسی، مردم شناسی، سازمان میراث فرهنگی کشورتأسیس ۱۳۴۶

موزه ی تاریخ طبیعی، ارومیه، موضوع: علمی، نمایش انواع پستانداران، پرندگان، خزندگان، آبزیان، سنگواره ها، سازمان حفاظت محیط زیست، تأسیس ۱۳۶۶

موزه ی تاریخ طبیعی، دهکده ی چی چست، ارومیه، موضوع: تاریخ طبیعی، سازمان حفاظت محیط زیست

سه گنبد ارومیه، موضوع: معماری سازمان میراث فرهنگی کشور

مجموعه تخت سلیمان تکاب، موضوع: معماری، سازمان میراث فرهنگی کشور، بنای دوره ساسانی

موزه ی خوی، موضوع: باستان شناسی، مردم شناسی، هنرهای تزئینی، سازمان میراث فرهنگی کشور، تأسیس ۱۳۴۸

کاخ موزه ی باغچه جوق ماکو، موضوع: شخصیت سردارماکو، سازمان میراث فرهنگی کشور، تأسیس ۱۳۶۵، بنا دوره ی قاجاری

قره کلیسا، سیه چشمه، موضوع: معماری، سازمان میراث فرهنگی کشور، تأسیس قرن دهم میلادی

موزه ی نقده، موضوع: باستان شناسی، سازمان میراث فرهنگی کشور

((وجه تسمیه))

دوگمان وجود دارد یکی اینکه نام آذربایجان برگرفته ازآتروپات شهربان منطقه ماد کوچک درزمان اسکندرمقدونی ودیگربه معنای محل نگهبانی ازآتش مقدس.

استان آذربایجان غربی با مساحت ۴۳ هزارو۶۶۰کیلومترمربع درشمال غربی کشورمان واقع شده وتنها استان کشوراست که با سه کشورخارجی مرزمشترکی به طول ۸۹۱ کیلومتردارد.

((سوغات))

حلوای گردو، انواع میوه مانند : انگور، سیب ، عسل ، لبنیات ، خشکبار، شیرینی های محلی ، نقل بادامی ، نقل زعفرانی ، نقل گردویی ،شیره ی انگور

((غذاهای محلی))

آش دوغ ، آش رشته ، آش انار، یوتی آش ، سوپ عروس ، سوپ سبزی ، کوفته ترکی ، کوفته کارن ، ساج اچی ، کباب ترکی ، املت اسفناج ، خورش مسما با مرغ ،خورش گوجه فرنگی ، گایلی ، خورش هویج ، قیمه پلو ، آش اوماج ، آش کلم با سما

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Hide Buttons