نوشته ها

چغازنبیل

ارسال شده توسط :

چغازنبیل

چغازنبیل (استان خوزستان)

شهر تاریخی شوش در ردیف شهرهای متمدن دنیا شناخته شده است. شوربختانه بعضی از مردم ما حتی اسم این شهر را هم نشنیده اند. این شهر بیش از نیم قرن است که خاورشناسان و باستان شناسان فرانسوی و آلمانی را در خود راه داده است. خرابه های شوش در میان دشت وسیع و با شکوهی از نظر جغرافیایی قرار دارد، که ادامه دشت میان دو رود (بین النهرین) است و بر فراز چهار تپه مرتفع میباشد. این دشت در حدود ۴ کیلومتر وسعت دارد. چهار سال پیش از میلاد مسیح مردم فلات ایران از خشک شدن تدریجی دشت شوش استفاده کرده و از دره های مرتفع مشرف بر آن برای سکونت در دشت شوش استفاده نمودند.

چغازنبیل (زیگورات)

محوطه تاریخی چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش در طول جغرافیایی ۳۲ دقیقه قرار گرفته است . این معبد یکی از اعجاب انگیزترین آثار باستانی جهان متعلق به ۳ هزار و ۲۵۰ سال پیش مشهور به زیگورات چغازنبیل بوده که به ساختمان طبقاتی معبد عیلامیان که توسط ((اونتاش نپیریشا)) معروف به اونتاش گال (معبد چغازنبیل) در سال ۱۲۵۰ قبل از میلاد ساخته شد، گفته می شود. آمده است که ساخت این معبد ۲۰ سال یعنی اندازۀ عمر پادشاهی اونتاش گال طول کشیده است. در برخی از متون میخی این شهر ((آل اونتش)) ذکر شده که امروز دو طبقه و نیم آن هنوز پابرجاست. این معبد موسوم به زیگورات است که به دو تن از خدایان بزرگ عیلامیان یعنی ((اینشوشینک)) و ((نپیریش)) اهداء شده است. این بنا با ابعاد ۱۰۵ در ۱۰۵ متر و ارتفاع ۵۲ متر از بزرگترین زیگوراتهای جهان است و بزرگترین اثر معماری برجای مانده از تمدن عیلامی است که تاکنون شناخته شده است. بالاترین ارتفاع معبد ۹۰ متر از سطح دریا بالاتر بوده است. سطح شهر دوراونتاش ۳۰ متر از سطح آب رودخانه دز، (سرمنشاء کارون) بالاتر است که از کنار شهر در حال گذر است. حفاری گسترده این محوطه که از سال های ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۲ میلادی به دست ((رومن گیرشمن)) باستان شناس و محقق برجسته فرانسوی انجام شد اطلاعات بسیاری درباره ساختار زیگورات و معابد مجاور آن در دسترس قرار داده و آگاهی موجود درباره مسائل تاریخی دوران عیلام میان (عصر طلایی) را بسیار غنی تر کرده است. این معبد ابتدا تپه ای شبیه زنبیل وارانه را در ذهن تداعی می کرد به همین دلیل در گویش محلی به آن چغازنبیل یعنی تپه زنبیلی شکل می گویند (چغابه چم تپه است) اما لفظ زیگورات از لا به لای گزارشهای گیرشمن، حفار ویژه آن به دست آمده که این کلمه برگرفته از کلمه اکدی (امپراطوری عیلام مخلوطی از تمدن دولتهای سومرواکد بود) است. معبد چغازنبیل در سال ۱۹۷۹ میلادی از طرف سازمان علمی- فرهنگی یونسکو در لیست میراث جهانی قرار گرفت. این محوطه یکی از هشت اثر ثبت شده کشور در لیست میراث جهانی است؛ اهمیت و اصالت این محوطه تاریخی همراه با جاذبه های طبیعی آن از جمله عوامل مؤثر در به ثبت رسیدن این مجموعه بوده است. دو دورۀ مشخص ساختمانی در برپایی زیگورات ردیابی شده است؛ در مرحله اول طبقه نخست به صورت اتاقهای پیرامون یک حیاط مرکزی ساخته شده است و در مرحله بعد حجمهای مربوط به طبقات در میان حیاط مرکزی ساخته شده اند. بر مبنای بقایای طبقات اول و دوم می توان ارتفاع اولیه آنها را به ترتیب ۸ و ۱۲ متر برآورد کرد. همچنین گیرشمن برای سطح طبقات سوم و چهارم ارتفاع ۳۲ و ۴۴ متر را مطرح می نماید. وی معتقد است با احتساب طبقه فرضی پنجم، ارتفاع نهایی زیگورات به ۵۲ متر می رسیده است. در حال حاضر قسمت بزرگی از طبقات اول و دوم این معبد به ارتفاع حدود ۲۵ متر از سطح زمین پابرجاست. هسته مرکزی زیگورات از خشت خام ساخته شده، خشت هایی که جاویدان شده اند و بر خلاف زیگوراتهای میان دو رود (بین النهرین) که هر طبقه را روی طبقه قبلی می ساختند، ساخت هر طبقه از سطح زمین آغاز شده است. از معابدی که در شهر دورانتاش کشف شد چهار معبد از جایگاه ویژه ای نسبت به دیگران برخوردارند. معبد ایشتیکرب و دو معبد کی ری ریش شرق و غرب که روبروی صحنه شمال غربی هستند و همچنین معبد نپیرش که در نزدیکی دروازه شمالی دیوار حصار قرار دارد و با یک کفسازی به صحن متصل می شود. همچنین مجموعه معابد شرقی حصار میانی در برگیرنده چهار معبد پینیکر، شالاواد، یشموت و بلت الی و معبد پزتپ است. معبد هیشمیتیک و رو هورتیر، که وقف این دو خدای باستان شده نیز در جبهه شمال شرقی حصار میانی واقع شده است. در این میان می توان از برج نور کیبرات حصار میانی و کاخهای شاهی در گوشه شرقی و نزدیک حصار بیرونی و معبد نوسکو در جنوب شرقی این حصار نام برد.

تصفیه خانه آب چغازنبیل

این محل به عنوان اولین و قدیمی ترین تصفیه خانه آب دنیا شناخته شده است که جهت آب شرب شهر دورانتاش با توجه به قابل شرب نبودن آب دز در این محل عیلامیان با استفاده از یک کانال ۴۵ کیلومتری آب را از رودخانه دز به آنجا منتقل می کردند.

در واقع این سیستم از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت بالای آن متشکل از لوله های سفالین ۵۰ سانتی متری است که از در هم قرار گیریشان یک لوله واحد به وجود آمده است که به صورت عمودی در بدنه دیوار کار گذاشته اند و درزهای آنها با قیر طبیعی پر شده؛ قطر دهانه هر کدام ۱۵ سانتی متر بوده است. بخش دوم این ناودانها بخش انتهایی بوده که متشکل از دو آجر است که به صورت راسته و موازی هم قرار گرفته و آجر سومی که روی آنها به کار رفته و تمام اجزای ناودان در انتها به مسیری ساخته شده از آجر می رسد که وظیفه دور کردن آب دفع شده را از پای حصار بر عهده داشته اند. این شبکه دفع آبهای جاری از یک نظام دقیق و حساب شده مهندسی بهره گرفته که در هیچ ابنیه باستانی به جای مانده در آن زمان نظیر آن وجود ندارد. غروب چغازنبیل مربوط است به حمله نظامی آشور بانی پال (شاه آشور) به سرزمین عیلام. در این حمله تمدن عیلام و زیگورات برای همیشه خاموش می شود و این تمدن به صورت یک ایالت تابع جزو متصرفات آشور و بعد بابل درمی آید و از سال ۲۰۰ میلادی به بعد نام عیلام برای همیشه از تاریخ محو می شود. شاه آشور در کتیبه خود شرح عملیات نظامی خود به سرزمین عیلام و نابودی معبد زیگورات را به این شکل بیان کرده است : سربازان من باطی مسافتی در مدت زمان یک ماه و ۲۵ روز از کنار بیشه زارهایی گذشتند که هنوز هیچ انسانی در آنجا پا نگذاشته بود. من زیگورات چغازنبیل را که آجرهای آن از نوع مس صیقلی لعاب داده شده بود شکستم. مجسمه های گاو نر خشمناکی که زینت افزای معبدشان بود از جای کندم. تمام نگهبانان معابد را بدون استثنا از بین بردم. تمام خانواده شاهی، همه مردم اعم از متخصصان و مردم عادی و حتی چهارپایان آنان را با خود به اسیری به آشور بردم. گورهای پادشاهان آنان را شکافتم و استخوانهای آنان را جلوی آفتاب قرار دادم و سپس به آشور منتقل نمودم. دستور دادم به صورت نمادین نام عیلام را از روی نقشه محو کنند. آنگاه دستور دادم که درشکه مرا دو شاه عرب و یک شاه عیلامی تا معبد آشور وایشتر حمل کنند. بنابراین در نبردهای بی شماری صدها شهر عیلامی نابود شد. یکی از این نبردها ((تولیز)) نام دارد که متن آن به این شکل است : در آن تصویر نوازندگان در حالی که سرمست از به اسارت گرفتن خدایان عیلامی هستند در کنار بستر رود اولادی (کرخه) در حرکت هستند و بستر رود کرخه پر از خرده ریزهای جنگی است. (گفتنی است این متن در موزه بریتیش لندن موجود است). عیلامیان دارای جایگاه ویژه ای در تاریخ کشورمان هستند با توجه به این که از دیرپاترین تمدن های دنیا هستند در واقع از مبانی تمدنهای دنیا محسوب می شوند. عیلامیان با مسافت زیگورات و با ارائه یک تفکر مذهبی منحصر به فرد در قالب مجموعه دینی تمنوس در میان تمدنهای دنیا بیشتر از بقیه به دین پرداختند و از این حیث زیگورات چغازنبیل مورد توجه کارشناسان و متخصصان دنیا قرار دارد. از این رو پرداختن به مرمت آن از هر جنبه بسیار لازم است و با توجه به این که این زیگورات سالم ترین زیگورات کنونی در دنیا است نیاز به توجه بیشتر و کارشناسانه تر دارد.

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons