نوشته ها

آداب و رسوم عید فطر دربین سیستانیهای گلستان و مازندران در گفتگو با مدیر بنیادنیمروز

ارسال شده توسط :

آداب و رسوم عید فطر دربین سیستانیهای گلستان و مازندران در گفتگو با مدیر بنیادنیمروز

عید فطر از مهمترین اعیاد مذهبی مردم ایران در هر منطقه ای با آداب و رسوم و تشریفات خاص خود برگزار می شود. سیستانی های گلستان و مازندران هم با سنت های مخصوص خود این عید را گرامی می دارند.

عید فطر یکی از روزهای پر فیض و برکت الهی است که در بین مسلمانان سیستانی چه در سیستان و چه در گلستان و هر کجا که بود و باش داشته باشند هم با آئین‌ های خاصی همراه است، سیستانیهای ساکن در گلستان یا گلستانیهای سیستانی تبار(به گفته بنیادنیمروز)معتقدند: این آئین‌‌ها که از اجداد آنان به ‌ارث رسیده، مجموعه ‌ای از اخلاق و کردار اسلامی است که از آیات قرآن کریم و تعالیم بلند اسلامی و فرهنگ غنی گذشتگان نشأت گرفته است. درآستانه عید سعید فطر به سراغ محمد آذری محقق فرهنگ عامه اقوام گلستان رفتیم و گفتگویی با ایشان انجام دادیم که خلاصه ی آن از نظرتان خواهد گذشت.

وی در خصوص عید فطر گفت: عید فطر یکی از دو عید بزرگ اسلامی است که در روز اول ماه شوال آن را جشن می گیرند. مسلمانان پس از یک ماه روزه و عبادت پروردگار، چشم به راه این روز بزرگ هستند و با برپایی آیین های خاص این روز، به اصطلاح ماه رمضان را بدرقه می کنند. در این روز، روزه حرام است و این روز نماز مخصوصی دارد که اکثر مسلمانان نماز عید فطر را به جماعت می خوانند به گفته محمد آذری محقق فرهنگ عامه اقوام :سیستانیها اعتقاد دارند که شب عید فطر همه اعضای خانواده باید در کنار هم باشند و با هم افطار کنند. افرادی که در شهر زندگی می کنند در روز عید به روستای محل تولد خود می روند و با پوشیدن لباس نو و بخصوص لباس سنتی و محلی این روز را جشن می گیرند. یکی دیگر از نشانه های عید فطر دربین گلستانیهای سیستانی تبار و سیستانیهای مازندران, رفتن به زیارت اهل قبور و دادن آش نذری است. همچنین مردم خیر سیستانی در این روز به ایتام و فقرا نیز کمک می کنند. مدیر بنیاد نیمروز افزود: مردم در روز عید فطر در مساجد جمع شده و نذورات خود را پخش می کنند و با تشکیل مجامع مردمی اقدام به فعالیت‌های منسجم نیکوکاری و اطعام ایتام و مستضعفان می کنند.. سیستانیان در این روز غذاهای محلی خود را به عنوان نذری در قبرستان ها پخش می کنند. پخت غذاهای سنتی و شیرینی‌ های محلی به مناسبت نخستین سالگرد فرد متوفی خانواده و توزیع آن در بین افراد مستمند از دیگر آداب و رسوم سیستانی های گلستان و مازندران در روز عید سعید فطر می باشد.

سیستانیها همانند سایر مسلمانان در روز عید فطر علاوه بر نماز عید فطر که به جا می‌آورند و با دادن فطر یه به یاری نیازمندان می پردازند؛ آنها همچنین پس از نماز به دیدار خانواده ‌هایی که به تازگی عزادار شده اند می‌روند و به آنها تسلیت می‌گویند: از محمد آذری در خصوص چگونگی اطلاع از فرارسیدن عید فطر سوال کردم که ایشان گفتند: پیشینه رویت هلال ماه در روستاهای سیستان و روستاهای سیستانی نشین در شمال کشور حکایت‌ های جالبی دارد. پیش از اینکه رادیو و تلویزیون وارد جامعه ایران شود، روستاییان برای رویت هلال ماه به پشت بام ها می رفتند و ساعت ها منتظر می‌ماند. بزرگترها بعد از رویت هلال ماه رمضان، به چهره یک کودک معصوم یا یک فرد مومن و نماز خوان نگاه می‌کردند و اعتقاد داشتند که نگریستن به صورت آدمهای بی‌ نماز و روزه‌ خوار، خوش یمنی درپی نخواهد داشت. نگاه کردن به‌ آیینه و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (ص) بعد از رویت هلال ماه هنوز هم به عنوان یک رسم در بین پیرمردان سیستانی، مرسوم است. در سالیان اخیر ، در سیستان و در بین سیستانیهای گلستان و مازندران و سمنان هم مانند سایر هموطنان و همشهریان عزیز, پایان ماه مبارک رمضان توسط هیئت‌های استهلال و رویت ماه شوال نیز به وسیله دستگاه‌ها و ابزارهای نجوم مشخص و از طریق رسانه ها به مردم اعلام می‌شود .محمد آذری محقق فرهنگ عامه اقوام در خصوص شباهت ها و تفاوت های آداب و رسوم سیستانیها در شهرها و روستاهای مختلف می گوید: سیستان به دلیل گستردگی جغرافیایی و گوناگونی خرده فرهنگ ها, همانگونه که در گویش و ادای کلمات تفاوت هایی در زبان سیستانی وجود داردگاه تفاوت های جزئی نیز در برخی اداب و رسوم سیستانیها بسته به این که در کدام منطقه سیستان بود و باش و سکونت داشته اند دیده میشود مثلا در عید سعید فطر علاوه بر نظافت منازل، خرید لباس نو، تهیه شیرینی و میوه های تازه فصل و برنامه ریزی برای دید و بازدید در این روز می پردازند و این کارها از جمله مقدمات حلول عید سعید فطر و بزرگداشت آن در بین سیستانیها است. از قدیم الایام رسم بر این بوده است که کسانی که نذر و نیازی دارند با تهیه شیرینی، آن را در محل برگزاری نماز عید فطر و قبل از اقامه نماز بین مردم توزیع می کردند. طبخ آش و توزیع آن در صبحگاه عید بین مردم از دیگر آداب و رسوم قدیمی این روز در بین سیستانیهاست. در بین زنان سیستانی نیز رسم است که در روز عید سعید فطر بصورت دسته جمعی به خانه فردی که جلسات ختم قرآن مجید در طول ماه مبارک رمضان در منزل او برگزار شده است می روند و با دادن هدیه و شیرینی، از او تقدیر می کنند. که عموما زنان سادات و زنان بزرگان طایفه و روستا که به انها (بی بی )گفته میشود و به شدت مورد احترام اهالی هستند این کلاس ها را برگزار می کنند. همچنین عده ای با تهیه و بسته‌ بندی آجیل مشکل گشا بعد از نماز مغرب روز عید به قصد نیت و طلب حاجت به مسجد می روند و پس از اقامه نماز مغرب بین زنان نماز گزار تقسیم می کنند.

محمد آذری در خصوص نان ها و شیرینی های مخصوص عید فطر گفت: سیستانیها در تمامی اعیاد و جشن ها یک سری شیرینی و نان ها را تهیه می کنند که برخی مانند(نان برکت یا نان سال)ویژه عید نوروز است و برخی مثل چلبک وقلیقی در اکثر جشن ها تهیه میشود وی خاطرنشان کرد: یکی از آداب و رسوم مردم سیستان به ویژه در روستاها آماده سازی خمیر توسط زنان برای پخت نان با تنور هیزمی و کلوچه خرمایی محلی است. وی بیان کرد: در این روز زنان شادی کنان با تهیه کلوچه و پخت غذای محلی سفره خود را در کنار خانواده برای اطعام نیازمندان و فقرا پهن می کنند. براساس تحقیقات بنیاد نیمروز کانون فرهیختگان سیستانی ,قربانی کردن دام یا حتی یک مرغ زنده در بین مردم از جایگاه ویژه ای برخوردار است به طوری که مردم معتقدند بعد از یک ماه بندگی و تطهیر در درگاه الهی باید با ریختن خون این مهمانی را به پایان برد تا از شر شیطان و هوای نفس دور ماند. این قربانی کردن ریشه در اعتقادات کهن سیستانیان دارد که برای اطلاعات بیشتر به سایت نیمروز آنلاین دات کام یروید.

به گفته مدیر مسول روزنامه گلستان نو: یکی دیگر از کارهای بزرگی که بزرگان و معتمدین سیستانی در هر کجای ایران اسلامی که بود و باش دارند در اعیاد به آن پایبند هستند, بحث اصلاح بین مردم و آشتی دادن انسانهایی هست که خدای ناکرده بین انها کدورتی وجود دارد .وی افزود: همچنین مردم در این روز به دید و بازدید مشغول می شوند و صله رحم را به بهترین شکل پاس می دارند، در این روز بزرگان سعی می کنند در قوم و طایفه خود نقش میانجیگری را به بهترین شکل ایفا کرده و کسانی که از هم دلخور هستند یا قهر، آشتی دهند. وی خاطرنشان کرد: حضور در منزل خانواده ای که به تازگی عزیزی را از دست داده است از دیگر رسوم سیستانیهاست. در تمام اعیاد رفتن به خانواده شهدا و بخصوص همسایه ای که عزیزی را از دست داده و اولین عید(عید اول)بعد از فوتش می باشد بعنوان یک اولویت اساسی در زندگی اجتماعی سیستانیان است.

آذری افزود براساس بررسیهای کارشناسان بنیاد نیمروز یک رسمی نیز تحت عنوان(کیسه برکت) وجود داشته است که جناب جهانتاب و خسروی از محققین و فرهیختگان سیستان به آن اشاره کرده اندوآن موضوع کیسه برکت است که انشاالله همانند بحث رمضونیکه توسط بنیادنیمروز و خانه فرهنگ و هنر و بزرگان حسینیه سیستانیها این رسم نیز در بین سیستانیهای گلستان و مازندران احیا خواهد شد. کیسه برکت نیز از دیگر رسوم مردم است که در منطقه سیستان رسمیت دارد به طوری که بزرگان روستا چه مرد و چه زن با دوختن یک کیسه به جمع آوری نذورات، کفاره و فطریه مردم مشغول می شوند که آن ها را در اختیار فقرا و نیازمندان قرار دهند.

آذری در توضیح آمادگی سیستانی ها برای عید فطر، گفت: این اقوام سه روز قبل از فرا رسیدن عید فطر به نظافت و خانه تکانی می پردازند و لباس های جدید تهیه می کردند؛ در این روز نان های روغنی به نام «قلیفی» و کلوچه های محلی پخته و بین همسایه ها و خویشاندان توزیع می شود. وی افزود: مردمان سیستان در روز عید فطر بعد از خواندن نماز صبح حمام رفته و لباس نو با رنگ های روشن بر تن می کنند به طوری که معتقدند که در یک ماه رمضان با زدودن تیرگی ها به استقبال عید فطر باید رفت. وی ادامه داد: در روز عید فطر تمام مردم روستا و شهر در مکانی که به منظور اقامه نماز عید در نظر گرفته شده حضور یافته و پس از خواندن نماز و پرداخت فطریه، فرارسیدن عید فطر را به یکدیگر تبریک گفته و به خانه های اقوام و آشنایان می روند. البته در اینجا چند اولویت وجود دارد مثلا ابتدا به منزل بزرگان و سادات و شهدا و همسایه و فامیلی که عزیزی را از دست داده اند می روند.

در حال حاضر نخستین کار سیستانیهای گلستان و مازندران و سمنان در روز عید فطر، همانند سایر مسلمانان پرداختن زکات فطریه است و از زمان‌ های قدیم رسم بر این بوده که روز عید فطر، زکات فطریه را قبل از برآمدن خورشید به متولیان تقسیم و توزیع آن یا به خانواده‌ های نیازمند می‌رساند. اکنون نیز علی رغم زندگی ماشینی جدا کردن فطریه در شب عید یا قبل از رفتن به نماز عید از حساسیت های خانواده های سیستانی در سرتاسر ایران می باشد.

محقق فرهنگ عامه اقوام گلستان با تکیه بر کارکرد های آداب و رسوم سیستانیها در مناسبت های مختلف گفت: آداب و رسومی که از نیاکان ما برایمان به ارث رسیده است دارای کار کردهای مختلفی است مثلا در همین عید فطر علاوه بر نظافت منزل و لباس نو, پخت غذا و شیرینی مخصوص ؛ما سیستانیها به فکر همسایه و مراودات اجتماعی هم هستیم و به دیدار خانواده شهدا و همسایه ای که عزیزی از دست داده ویا خواندن نماز جماعت و. در بعد خانوادگی نیز رسمی دارند که باعث استحکام و شیرینی عواطف تعاملات درون خانوادگی میشود. آذری ادامه داد: خرید لباس و فرستادن عیدی برای نامزد در اعیاد یکی از رسومات پر رمز و راز سیستانی هاست تهیه لباس نو پیش از عید برای عروس و داماد از طرف خانواده یک امر قطعی است که باید انجام شود.

حنا کردن دست اطفال به خصوص کودکان کوچکتر یکی دیگر از سنت‌های مردم سیستانی در بخش هایی از سیستان است که بنابه تحقیقات بنیادنیمروزدر آن با حنا بر دست کودکان راحنا می کنند. عید فطر و عید قربان برای سیستانیان اهمیت زیادی دارد چرا که بعد از یک ماه روزه ‌داری و راز و نیاز با خدا، مردم جشن می‌گیرند و آنها از ابتدای ماه رمضان برای خود سفارش دوخت لباس را می‌دهند و بزرگترها با دادن عیدی به کوچکترها آنان را خوشحال کرده و همچنین بزرگترها از یکدیگر حلالیت می‌طلبند.

با پایان نماز عید فطر و خواندن دعا بصورت دسته جمعی، نماز گزاران بخصوص آشنایان، اقوام و خویشاوندن همدیگر را در آغوش گرفته و طلب بخشش و حلالیت می نمایند. سیستانیهای گلستان و مازندران عقیده دارند: اگر کسی در طول سال مرتکب خطایی شده با طلبیدن حلالیت از یکدیگر در این روز بزرگ، خداوند تمام گناهان او را می بخشد. محقق فرهنگ عامه سیستانیها خاطرنشان کرد که بررسیهای کارشناسان ما نشان می دهد که در گذشته ها که هامون پرآب و سیستان سرسبز بوده است پس از پرداخت زکات فطریه و اقامه نماز عید فطر این روز را در دامان طبیعت و بیرون از منزل سپری میکردند.

بعضی از خانواده‌ها هم پس از استراحت، به دیدار اقوام و بزرگان می‌روند و بدین گونه هم دیداری تازه می‌کنند و هم صله رحم بر جای می‌آورند. دید و بازدیدها دربین سیستانیها در روز عید فطر تا پاسی از شب ادامه دارد و مردمی که یک ماه روزه دار بوده و به سبب روزه گرفتن شاید کمتر فرصت دیدار یکدیگر را داشتند از فرصت استفاده کرده و به دید و بازدید می‌پردازند. معمولا تمام ساکنان هر روستا با یکدیگر قوم و خویش هستند و به همین سبب هیچ خانه ای بدون دید و بازدید عید نمی ماند حتی اگر از اقوام و خویشان هم نباشند.

به طور کلی در بین سیستانیها و بخصوص سیستانیهای سمنان و گلستان و مازندران در روز عید فطر کمک به فقیران و بی ‌نوایان، سرکشی و مساعدت یتیمان، هدیه به دوستان و خردسالان، آشتی با دل گرفتگان، تبریک گفتن عید به همسایگان از جمله آدابی است که مردم این خطه از ایران اسلامی بر جای می‌آورند و پایان یک ماه روزه داری و توفیق و لذت عبادت در بارگاه احدیت را با یکدیگر تقسیم می‌کنند. در روز عید فطر سفره های غذا در تمام خانه های روستاهای سیستان و عشایر و هامون نشین ها پهن بوده و درب این خانه ها نیز به روی همه باز است و هر که به در این خانه ها آید بدون این که نام و نشانش پرسند به داخل دعوتش می کنند و از طعامی که بر روی سفره چیده شده؛ به او نیز می دهند. و این روحیه در هر کجا که اکنون نواد گانشان سکنی دارند رواج دارد. حضور بر سر مزار درگذشتگان از دیگر رسوم مردم است، آنان به مزار می روند و عید را به درگذشتگان خود تبریک می گویند و خرما، کلوچه محلی و شکلات بر سر مزار توزیع می کنند. و با قرائت قران و دعا برایشان طلب غفران می کنند.

ماه رمضان در سیستان و دربین سیستانیهای گلستان و مازندران جایگاه ویژه ای دارد و مردم این دیار نیز با انجام کامل سنت ها و آئین های خود به استقبال آن می روند. محمد آذری مدیر بنیاد نیمروز و محقق فرهنگ عامه معتقد است: وقتی به آداب و رسوم عید فطر نگاه می کنیم می بینیم که در بعد فردی بحث نظافت و لباس نو خریدن, در بعد اجتماعی بحث کمک به دیگران و پرداخت فطریه؛ در بعد خانوادگی بحث خرید عیدی و لباس برای نامزد و در بعد فرهنگی موضوع حلالیت گرفتن و تقدیر از کسی که به ما قران اموزش داده است و. همگی اینها نشانگر تیز بینی و هوشمندی نیاکانمان و هویت فرهنگی و غنی بودن فرهنگ و ریشه ها یمان است و هر گوشه مراسم را نگاه کنیم احترام و توجه به همسایه موج می زند و ما باید این را نصب العین خود کنیم و بیشتر از گذشته مراقب اطرافیان و همسایگان خود باشیم.

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons