نوشته ها

استان قم

ارسال شده توسط :

وجه تسمیه:

برگرفته از نام کومه به معنای خانه های کوچک و کنار هم است معرب آن قم است.

موقعیت جغرافیایی:

قم با وسعت تقریبی ۱۴۷۰۰ کیلومتر و ارتفاع ۹۲۸ متر از سطح دریا، بر پهنه ی دشت کم ارتفاعی واقع گردیده است. از شمال به تهران، از غرب و شمال غرب و جنوب به شهرستان های ساوه، تفرش، آشتیان، محلات و دلیجان و از جنوب شرقی به کاشان و از شرق به دشت کویر و دریاچه ی نمک محدود می شود.

جغرافیای طبیعی:

استان قم در قلمرو کویر مرکزی ایران واقع شده و بین ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح آب های آزاد ارتفاع دارد. ارتفاع شهر قم ۸۷۷ متر از سطح دریا است.

سیمای اقلیمی:

موقعیت طبیعی و ناهمواری های استان قم به سه بخش مناطق کوهستانی، مناطق پایکوهی و مناطق دشتی تقسیم می شود. مناطق کوهستانی شامل مناطق با ارتفاع بیشتر از ۱۵۰۰ متر را شامل می شود که عمدتاً بخش های جنوب و جنوب غربی استان را می پوشاند. ارتفاعات استان جزئی از رشته کوههای مرکزی ایران است.

مناطق پایکوهی نیز به طور عمده در جنوب و جنوب غرب استان قم و در پای ارتفاعات قرار دارند و از رسوبات ریز و درشت تشکیل شده و به شکل مخروط افکنه های کوچک و بزرگ مشاهده می گردند. مناطق دشتی و هموار استان در مرکز و در شمال استان گسترده اند و ارتفاع این منطقه گسترده کمتر از ۱۵۰۰ متر است. موقعیت سه گانه جغرافیایی در استان قم، طبیعتاً موجب تفاوت های شاخصی در شرایط اقلیمی مناطق مختلف استان گردیده است که در همراهی با سایر عوامل مؤثر بر شکل گیری اقلیم های استان، سیمای اقلیمی استان را ترسیم می نماید.

کوه ها:

چون منطقه ای دشتی است تپه هایی تا بلندی ۱۸۰۰ در آن سر برافراشته است، از جمله: تپه میرانک، تپه خوره تپه، تپه قارابالی، آله، ارتفاعات غلیق، اردهال، پلنگابی، خستک، خورائین، زنبوره، لخت حصار، سلطان سعد شاه، سوراخ گاو، غار، کُرگ، لار ها، ماهو، هلیل،…

دریاچه ها:

مهم ترین منابع آب های استان قم شامل دریاچه ها، رود خانه ها و سد های استان قم شامل دریاچه حوض سلطان و دریاچه نمک ( مسیله ) است.

دریاچه حوض سلطان: دریاچه حوض سلطان با مساحت تقریبی ۲۴۰۰ کیلومتر مربع در شمال شرق شهرستان قم قرار دارد و رشته کوه ها ی البرز در شمال آن گسترش دارد. بر حسب میزان بارندگی سالانه، وسعت و سطح آب دریاچه پیوسته در نوسان است.

در موقع پر آبی سطح دریاچه گسترش می یابد و آب آن اراضی پست و شوره زار و باتلاقی پیرامون را می پوشاند و دریاچه بزرگی به طول ۸۰ و عرض ۶۰ کیلومتر تشکیل می شود که به نام دریاچه حوض سلطان مشهور است. این دریاچه به دریاچه ساوه، قم و دریاچه شاهی نیز معروف است. این چاله از طرف جنوب غربی و مغرب و شمال غربی به وسیله ی رشته کوه های آتشفشانی محصور است. رشته کوهی از سنگ های دوره ی میوسن از انتهای شمال شرقی سنگ های آذرین به طرف مشرق کشیده است، تا حدی که مخروط افکنه ی رود خانه ی شور محو می گردد. در حال حاضر این چاله به وسیله ی مجرای باریکی که در قسمت جنوب شرقی زهکشی می شود. به علت به هم پیوستن رسوبات مخروط افکنه از دو طرف مقابل این مجرا حتی تا زمان اخیر مسدود بوده است. دریاچه ی حوض سلطان از دو بخش مجزا که به وسیله ی یک کانال زهکشی باریک به هم اتصال دارند تشکیل شده است. بخش غربی این کویر با ارتفاع ۸۰۶ متر از سطح دریا اخیراً از ارتفاعات مجاور هرز آب های سطحی و سیلاب های اضافی بخش شرقی را، از طریق کانال های زهکشی دریافت می دارد. بخش شرقی آب خود را از کوهستان های موجود در امتداد حاشیه ی شمالی، از شمالی ترین شاخه های مخروط افکنه رود خانه ی شور و از انشعابات شمالی مخروط افکنه ی قره چای، دریافت می کند. انشعابات دیگر مخروط افکنه های فوق آب خود را به طرف جنوب شرقی و به داخل کویر قم هدایت می نماید.

بخش مرکزی هر دو کویر به وسیله ی یک حوضه ی خیس با وسعتی برابر با ۷۶ درصد کل کویر محدود می گردد.

رود خانه ها:

مهمترین رود خانه های استان قم شامل رود های قم رود ( انار بار ) و قره چای است و رود های فرعی آن بیرقان، ابرجس، قره سو و طغرود است رود خانه های شور و کرج و جاجرود نیز از شمال استان وارد شده و به دریاچه ی نمک می ریزند.

قم رود: این رود از زرد کوه بختیاری سرچشمه می گیرد و پس از طی ۲۸۸ کیلومتر به دریاچه نمک می ریزد. وسعت حوزه ی آبریز آن ۱۰۲۳۰ کیلومتر مربع و دبی آب آن ۵/۸ متر مکعب در ثانیه است. این رود خانه در ابتدا به نام دربند معروف بود و در محل اخته خون در جنوب غربی گلپایگان سدی بر روی آن احداث شده است. قم رود در محدوده دلیجان، محلات، خمین، گلپایگان و قم جاری است و اراضی این نواحی را آبیاری می کند. این رود خانه به نام های گل افشان، انار بار، لعل رود و لعل بار معروف است. قم رود به علت گذر از نواحی نمکی، دارای آب شور بوده و جهت مصرف چندان مطلوب نیست. در سابق آب شهر از آب انبار های بزرگی که بر اثر ریزش باران پر می شد تأمین می گشت. ولی در سال های اخیر به کمک طرح های کوتاه تر و میان مدت چاه هایی که آب شیرین دارند حفر شده و به مصرف شهر می رسد.

رود خانه قره چای: رود خانه مهم دیگری که در قم جاری است قره چای نام دارد که از سراب های هفت عمارت، بلاغ جک، پنجه علی در منطقه سر بند اراک سر چشمه می گیرد و بعد از مشروب کردن دهستان شراء از استان همدان وارد شهرستان اراک می شود و در مسیر شرقی – غربی وارد شهرستان تفرش می شود و پس از دریافت آب رود خانه های گدار و هزلفان و با عبور از جنوب ساوه در ناحیه ای به نام پل دلاک به قم رود پیوسته و به دریاچه قم می ریزد.

مناطق حفاظت شده: دارای منطقه حفاظت شده ای به مساحت ۷۴۹۶۴ هکتار است و در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی قم قرار دارد. این منطقه ی کوهستانی برای حمایت از حیات وحش کوه ز ی مانند بز، پازن ، قوچ و میش است.

گردشگاه های طبیعی: جذابیت های طبیعی استان قم به علت ویژگی های خاص آب و هوایی چندان قابل توجه نیست اما نباید این استان را عاری از هر گونه جاذبه طبیعی نیز پنداشت. رود خانه و دریاچه ها، ارتفاعات و غار ها، جاذبه های طبیعی که در پیوند با زیبایی های طبیعی کویر می توانند در خدمت تشکیل و توسعه تور های کویری قرار گیرند عبارتند از: راه ارتباطی تهران به قم، راه های قدیمی و تاریخی، پل دلاک، پارک ملی کویر، روستا ها و غار ها.

شهر کهک: این شهر از سه سمت مشرف به ارتفاعات است و دره زیدان در شرق ان قرار دارد از این رو دارای آب و هوایی معتدل است. حضور امامزاده زینب خاتون (ع)، خانه ی ملا صدرا و غار معروف کهک عامل مهمی برای جذب گردشگران به این منطقه است.

غار کهک: در ۳۰ کیلومتری جنوب قم واقع است و یکی از آثار طبیعی و باستانی استان به شمار می رود.

شگفتی های غار کهک: غار کهک در ۳۰ کیلومتری شهر قم قرار دارد و از آثار طبیعی و باستانی استان قم محسوب می شود. این غار یکی از زیبایی های استان است که شگفتی های خاصی از زیبایی های طبیعی و تاذیخی منطقه را دارا می باشد.

روستای وشنوه: روستایی ییلاقی که یکی از زیبا ترین روستا های استان به شمار می رود و فندق آن از شهرت خاصی برخوردار است.

غار وشنوه: در ۶۰ کیلومتری قم در کوه اردهال چهار غار قرار دارد که در داخل یکی از آن ها منبع عظیمی از آب وجود دارد. این آب از شکاف کوه سرازیر می شود و به صورت چشمه فوران می کند. این غار یکی از جاذبه های بسیار دیدنی استان قم به شمار می رود.

گردشگری در غار دیدنی وشنوه: غار وشنوه در فاصله ۶۰ کیلومتری قم و در ارتفاعات اردهال واقع شده است. در کوهستان اردهال چهار غار یا چاله غار شناخته شده است که در داخل یکی از آن ها منبع عظیمی از آب وجود دارد. آب این غار از شکاف کوه سرازیر می شود و جا به جا نیز به صورت چشمه فوران می کند. این غار از جذابیت های گردشگری جالب توجهی برخوردار است.

روستای نایه: روستا های ییلاقی در بخش خلجستان در ۶۵ کیلومتری شمال شهر قم در دره ای قرار دارد. رود خانه، کوه ها، گردنه، چشمه و پوشش گیاهی مناسب و داشتن آب و هوایی معتدل و خشک از خصوصیات جالب توجه این روستا به شمار می رود.

روستای اول: روستا های ییلاقی با درختان خرم و آب و هوای مطبوع است که یکی از فضاهای طبیعی دلنشین را شکل می دهد.

گردشگاه پارک ملی کویر: این نمادی از اکوسیستم های خشک و بیابانی است که مقدار ریزش های جوی ناچیز آن اجازه فعالیت کشاورزی را نمی دهد، ولی امکان رشد و گسترش پاره ای از گیاهان را دارد و به همین دلیل، زیست برخی از جانوران در آن مقدور است. این پارک نشان دهنده ی نمونه های تقریباً بکر و دست نخورد هائی از طبیعت است که به دلیل داشتن ذخایر با ارزش گیاهی، جانوری و سایر ویژگی های استثنایی و متنوع از مجموعه های میراث فرهنگی و ملی کشور محسوب می شود و قسمت های مختلف این پارک زیستگاه پستانداران بومی و پرندگان مهاجر می باشد. پارک ملی کویر مجموعه با ارزشی از ذخایر گیاهی و جانوری متنوع و نیز آثار فرهنگی و تاریخی متعددی را در خود جای داده است. این پارک واجد ارزش های زیست محیطی و گردشگری کویری می باشد.

پل تاریخی دلاک: بنای این پل را به دوره صفویه نسبت می دهند که بر روی رود خانه قره چای بنا شده بود و گویا برای برقراری ارتباط میان قم و مشهد ساخته شده بود و از اهمیت راهبردی برخوردار بود. یک راه دیگر که در شمال سیاه کوه هنوز نشانه های آن پا برجاست. خطوط ارتباطی مهم میان اصفهان و سواحل دریای مازندران بوده است. ساخت آن را به دوره صفوی یا اوایل قاجار نسبت می دهند.

روستای قدیمی کهک: روستای کهک از سه طرف به ارتفاعات مشرف است و درد زیدان در شرق آن قرار گرفته است. روستای کهک در ۳۰ کیلومتری جنوب قم در یک منطقه کوهپایه ای واقع است که دارای آب و هوای معتدل و خشک می باشد. وجود خانه ی قدیمی ملاصدرا فیلسوف و غار معروف کهک که از آثار باستانی استان قم می باشد، اهمیت این روستا را دو چندان کرده اند. امامزاده شاه محمد نیز مورد رجوع و احترام افراد بومی و اهلی روستای اطراف می باشند. اخیراً این روستا به شهر مبدل شده است. روستای دیگری که دارای آب و هوای معتدل و رود خانه ، کوه، گردنه، چشمه و پوشش گیاهی مناسب می باشد. روستای حمزقان نام دارد که رود خانه « وزوا » از جنوب آن می گذرد.

دیدنی های کویر: کویر ها با وجود شرایط نا مناسب زیستی، دارای ویژگی های بی مانندی دارند و در صورت برنامه ریزی و بهینه سازی ارزش های نهفته آن ها می توانند به عنصر گردشگری مهمی تبدیل شوند. آب و هوای کویر حداقل در نیمی از سال دلپذیر است. آسمان در شب کویر به راستی برای شهر نشینان، دیدنی و شگفت انگیز است. سکوت محض و آرامش کامل، زمین های سیاه و سفید، خاک های برآمده، لایه های نمکی برخاسته از زمین و سایر مناظر طبیعی و زیبا را تنها در کویر ها می توان مشاهده کرد. علاوه بر این زیبایی ها آثار تاریخی، باستانی و مراکز زیارتی و مذهبی نیز در کویر وجود دارد که نشانگر دیرینگی استقرار انسان در کناره های کویر است.

اماکن تاریخی:

حمام حاج عسگر خان: در بافت قدیم قم در شمال راسته بازار، حمام حاج عسگر خان واقع است.. این مجموعه از دو بخش حمام و چاله حوض تشکیل شده و با تغییر سیستم حرارتی و روشنایی هنوز به کار خود ادامه می دهد.

قلعه سنگی: قلعه ای سنگی منتسب به زمان انوشیروان اخیراً کشف گردیده که دارای ارزش باستان شناسی خاصی است این قلعه در انتهای قمرود واقع در منطقه ای به نام کاج محمد آباد است که یکی از قدیمی ترین قلاع موجود منطقه است.

ساختمان هشتی: ساختمان مذکور در جوار خاک فرج است که در وسط آن چاهی و بر فراز آن تپه ای وجود دارد. در مورد این هشتی دو افسانه ورد زبان هاست.

موزه آستانه مقدسه: این موزه نخستین بار در سال ۱۳۱۴ هجری در محوطه بالای سر حضرت افتتاح گردید. سپس در سال ۱۳۶۱ هجری شمسی به محل فعلی یعنی میدان آستانه انتقال یافت.

بازار قم: مجموعه ای از راسته، چهار سوق، سرا و تیمچه، جزئی از بافت قدیم شهر قم به شمار می رود. این مجموعه شامل دو راسته سرپوشیده با پوشش گنبدی است. سر پوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار بر می گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.

بازار کهنه: در دو سوی بازار کهنه هسته اولیه شهر قم یعنی محله عربستان و محله لب چای قرار دارد. کوچه عربستان که محله عربستان حول آن شکل گرفته از دروازه ری آغاز و در محل بازار نو به گذر «عشقعلی» ختم می شود.

بازار نو: این بازار سرپوشیده شامل بازار مسگر ها، کفاش ها، راسته بازار و بازارچه حسین آباد است. این بازار از سوی بازار مسگر ها به خیابان ۱۹ دی و از سمت بازارچه حسین آباد و به خیابان طالقانی راه می یابد.

تیم چه بزرگ قم: تیمچه بزرگ قم در سمت شمال راسته بازار نو، یکی از سه تیمچه شهر قم است. این بنا از آثار ارزشمند هنر معماری دوران اسلامی ایران است که توسط هنرمند برجسته عصر ناصری استاد حسن قمی مشهور به معمار باشی در سال ۱۳۰۱ ه ق طراحی و اجرا شد.

موزه ی آستانه قم: این موزه در ۱۳۰۴ ه ش گشایش یافت. موزه ی قم شامل دو تالار بزرگ با ازاره های کاشیکاری شده ی زیبا و بدیع است که در کنار صحن حرم آستانه قرار دارد و مجموعه های بسیار نفیس و با ارزشی را در خود جای داده است.

حرم حضرت معصومه(ع): حضرت فاطمه معصومه (ع) دخت گرامی حضرت امام موسی بن جعفر هنگامی که برای دیدار برادر خویش حضرت امام علی ابن موسی الرضا(ع) وارد ایران شد، به علت بیماری در صد کیلومتری قم متوقف گشت. ایشان به دعوت بزرگان قم وارد این شهر شده و پس از هفت روز دار فانی را وداع گفت و در مکان کنونی به خاک سپرده شد.

بقاع متبرکه و امام زادگان: شمار امامزادگان قم به ۴۴۴ نفر می رسد و این برگ زرینی است بر پیشینه ی افتخارات این شهر که اسامی بعضی از آنان بدین شرح است:

امامزاده علی بن جعفر(ع) ، امامزاده احمد بن قاسم (ع) ، امامزاده موسی مُبًرقَع (ع) ، امامزاده ابراهیم و امامزاده محمد (ع) ،….

آداب و رسوم:

فرهنگ عامه

برخی از آداب و رسوم مردم استان قم بعد از گذشت سال ها هنوز هر ساله با شکوه هر چه تمام تر به اجرا در می آید. بعضی رو به فراموشی نهاده اند و اجرای تعدادی دیگر کم رنگ شده است برخی از این آداب و رسوم بدین شرح است:

عید نوروز: نوروز یکی از بزرگترین و کهن ترین اعیاد ایران و از جمله قم می باشد که پیشینه ی آن را به زمان جمشید پادشاه پیشدادی می رسانند. در روایات اسلامی نیز به نوروز اشاره شده است و در عظمت این روز مطالبی آورده اند.

پیش از رسیدن نوروز اقداماتی صورت می گیرد که مقدمات نوروز نام دارد. چون ایرانیان بر این باورند که لحظه ی تحویل سال باید همه جا پاک و پاکیزه باشد. اتاق ها را جارو می کنند، فرش ها را می شویند، در و دیوار را رنگ تازه می زنند، غبار کهنگی را از همه جا و از همه چیز می زدایند، چهره و موها را طراوت و شادابی تازه می بخشد، لباس نو بر تن می کنند و سفره هفت سین را تدارک می بینند و سبزی آماده می کنند. در قم نیز از چند هفته مانده به نوروز، جنب و جوش خاصی در مردم پدید می آید و همه به تهیه ی لباس نو و خانه تکانی می پردازند. همچنین پیش از عید بعضی از خانواده ها به نیت سلامت و تندرستی و خوشبختی و گشایش روزی به تعداد افراد خانواده در ظرف های کوچک، گندم یا عدس و یا ماش ریخته و منتظر سبز شدن آن تا موقع سیزده بدر می شوند.

نوروز: مراسم جشن نوروز در استان قم در قالب آیین ها و مراسم گوناگون تجلی می یابد و به اجرا در می آید:

مراسم شب پیش از سال نو: شب پیش از عید نوروز را عرفه یا شب برات می نامند در این روز مردم برای دیدار و زیارت قبور راهی امامزاده ها می شوند. علاوه بر این در این شب مراسم مختلفی نیز در اماکن گوناگون انجام می شود: در شب عید نوروز بسیاری از مردم به عنوان بزرگترین زیارتگاه استان قم به زیارت حضرت معصومه (س) می روند. چراغانی کردن گنبد های طلایی و مناره های حرم مطهر با چراغ های رنگارنگ و درخشان در شب عید، بر زینت و زیبایی حرم می افزاید. در دیگر زیارتگاه های بررسی شده در این استان نیز کم و بیش این مراسم رعایت می شود. گروهی دیگر از مردم به زیارتگاه هایی که قبرستان دارند می روند نا علاوه بر زیارتگاه ها می توان از مجموعه چهل دختران ( ع) امامزاده حمزه و احمد(ع) امامزاده علی بن جعفر(ع) امامزاده ابراهیم (ع) امامزاده قاسم(ع) امامزاده سید علی (ع) امامزاده سید سر بخش (ع) و… نام برد.

چهار شنبه سوری: آتش افروزی از جمله آیین های ایرانیان است که در این استان با بعضی تغییرات به آن می پردازند. برای آتش افروزی در غروب آخرین سه شنبه سال یعنی شب چهارشنبه خار، بوته و… جمع آوری می کنند و با تشکیل پشته ای از آن و آتش زدن به آن از روی آتش می پرند و هنگام پریدن با خوشحالی می گویند: « درد و بلای ما با این آتش از بین برود، یا زردی من از تو ، سرخی تو از من»

دستمال انداختن: در مراسم چهارشنبه سوری روستایی بعضی افراد به منازل می روند و دستمالی را به خانه آن ها پرتاب می کنند. صاحب خانه داخل دستمال پول، آجیل یا تخم مرغ رنگی می گذارد و بعد دستمال را گره می زند و صاحب دستمال آن را بر می دارد.

مهره به آب ریختن: چند نفر دور هم جمع شده هر یک به نیتی مهره های رنگی را داخل کوزه آب می اندازد. صبح روز بعد یک نفر اشعار می خواند و یک مهره در می آورد. صاحب مهره با توجه به شعر جواب نیتش را می گیرد.

فال گوش ایستادن: شخصی در گذر گاه می ایستد و با شنیدن پنهانی نخستین کلمات رهگذر ها، مفهوم آن را جواب نیت خود می گیرد.

قاشق زنی: جوانان به خصوص دختران به در خانه همسایه ها می روند و با پنهان کردن روی خود و بدون آشنایی، خواستار هدیه ای می شوند. صاحبخانه معمولاً نقل و آجیل، آب نبات و… در کاسه قاشق زن می ریزد.

شب عید: شب عید نوروز، شب شادی و تحرک است و خانواده ها سعی می کنند این شب را بهترین و کمیاب ترین غذا ها را تهیه کنند. خانواده ها سعی می کنند شب عید سبزی پلو داشته باشند و هر خانواده ای هر چقدر هم دستش تنگ باشد سعی دارد شب عید پلو بپزد و برخی خانواده ها این عید به آن عید پلو می خوردند و آن هائی که نداشتند نیم دانه می گرفتند تا دل بچه ها را خوش کنند که بالاخره بعد از یک سال ما پلو می خوردیم.

تحویل سال: در گذشته هنگام تحویل سال، سفره ی هفت سین مانند سفره های امروزی نداشتند. معمولاً داخل مجمع یا سینی بزرگی قرآن، سبزه، آیینه، نبات و آجیل و چند عدد تخم مرغ و چند عدد شمع روشن قرار می دانند. در بعضی از سفره ها علاوه بر آن هفت چیز دیگر شامل سبزی، سکه، سمنو، سنجد، سرکه، سماق و سیب و ماهی قرمز وجود داشت. اکثر مردم هنگام تحویل سال به حرم مطهر حضرت معصومه (س) می رفتند و دعای معروف تحویل سال را مرتباً می خواندند و پس از اینکه سال تحویل می شد کف می زدند و سوت می کشیدند و گاهی اوقات چنان هیجان انگیز بود که کلاه همدیگر را به هوا پرتاب می کردند و این گونه به شادی می پرداختند. گروهی نیز در خانه نزد زن و فرزند خود می ماندند. در برخی محله ها یا روستاها زمان تحویل سال را از روی تکان خوردن آب یا تخم مرغ تشخیص می دادند. به این شکل که یک کاسه آب می گذاشتند و تخم مرغی را هم روی آیینه می نهادند، موقع تحویل سال، آب و تخم مرغ تکان می خوردند. در روستای حاجی آباد لک ها، لیموئی را در کاسه آب می انداختند و زمانی که لیمو به چرخش در می آمد، می فهمیدند سال تحویل شده است.

دید و بازدید: دیدوبازدید یا «عید دیدنی» بعد از تحویل سال صورت می گرفتند. در روز نوروز نخست به دیدن بزرگان فامیل، طایفه و ریش سفیدان و دیگر شخصیت های علمی و اجتماعی می رفتند. بزرگ تر ها به بچه ها عیدی می دادند که معمولاً تخم مرغ رنگی بود. پذیرائی از مهمانان با نان کسمه و چای بود، کسمه را خانواده ها از قبل تهیه می کردند. آنان مقداری شکر و روغن به خشکه پز ها می دادند و آنان کسمه گرد یا دراز برایشان می پختند و در عید کسمه های دراز را معمولاً در ظروف فلزی بزرگ و کسمه گرد را در طرف های شیشه ای می گذاشتند و با چای از مهمانان پذیرائی می کردند. روز عید در روستای قمرود مخصوص دید و بازدید مرد ها بود. دید و بازدید ها تا روز ۱۲ فروردین ادامه داشت ولی سه روز اول عید از هیجان خاصی برخوردار بود.

سیزده بدر: آخرین روز مراسم نوروز سیزده به در است. در این روز بیشتر افراد به بیرون از منازل خود می روند. برای گذراندن این روز بیشتر به صورت گروهی به کنار آب و نواحی سرسبز و مزار و یا زیارتگاه می روند. دختران در این روز به هنگام برگشت سبزه گره می زنند. هنگام برگشت عده ای هم هفت سنگ را داخل آب می اندازند به این نیت که درد و بلای آن سال را به آب دهند.

مراسم مربوط به فصل بهار: هر یک از روستاها و مناطق قم در اوایل بهار مراسم مربوط به خود را دارد. در اوایل بهار در روستای وشنوه به جهت این که درختان موجود از گزند سرما در امان باشند مراسم سر درختی دارند. به این شکل که تمامی اهالی کمک کرده گاوی را خریداری می کنند، بعد دستمال سبز رنگی را دور گردن گاو می بندند و آن را دور تا دور روستا می گردانند. سپس در امامزاده همان روستا گاو را قربانی و با گوشت آن حلیم تهیه می کنند و حلیم را بین اهالی پخش می کنند و در این فصل جهت بارش بیشتر آشی به نام « دیگ جوش» تهیه کرده بین مردم تقسیم می کنند.

مراسم مربوط به فصل تابستان: در روستای حاجی آباد لک ها بعد از جمع آوری خرمن « جشن خرمن » می گیرند که طی آن غذایی تهیه کرده اهالی را دعوت می کنند.

در بیشتر روستاها زمانی که قسمتی از گندم ها رشد بیشتری داشته باشد که در اصطلاح محلی به آن کاکولک یا کاگول می گویند در آن محل گوسفندی را قربانی می کنند تا کشت و کار آنها پر برکت شود. در اول تابستان بیشتر مردم اتاق ها را تخلیه می کردند و وسط اتاق می گذاشتند و به پشت بام یا حیاط می رفتند و بیشتر از غذاهای طبیعی و غیر پختنی مانند نان و پنیر و هندوانه و سکنجبین و… استفاده می کردند.

مراسم مربوط به فصل پائیز: اول پاییز آغاز شروع مدرسه است و مردم بچه های خود را برای رفتن به مدرسه آماده می کنند. در گذشته بر طبق یک سنت ملی جشن مهرگان نیز برگزار بود و کمابیش مردم در این جشن حضور داشتند. در این فصل هنگام چیدن انار، در آخرین روز گوسفندی را قربانی و با آن غذایی درست می کردند و بین مردم پخش می نمودند.. در شب های پائیز معمولاً افراد دور هم جمع شده ، گوندل کشی یا جدا کردن پنبه از دانه را انجام می دهند. روز آخر کار هم به آن ها از طرف صاحب خانه « شب چره م داده می شود که شامل گردو، بادام، نقل و نبات و نخود و کشمش است.

مراسم شب اول زمستان: شب اول زمستان را شب چله می گویند. در این شب هندوانه می خورند، تا در تابستان مار و عقرب آن ها را نگزد. همچنین از خوردن آجیل خودداری می کنند. تا در فصل تابستان گرمی هوا آن ها را اذیت نکند. افراد کوچک تر معمولاً در منزل بزرگ تر ها جمع می شوند. در شب چله برای نو عروسان « چگلی» می برند که شامل میوه، کفش و لباس و طلاجات است. در گذشته رسمی بود که در شب چله خانواده ها دور هم جمع شوند و سفره چگلی را پهن کرده و لامپا را وسط سفره بگذارند و اناری را بر سوره ی یاسین بخوانند و به هر کس تب داشت بدهند.

مراسم طلب باران: مردم به هنگام خشکسالی در مکان های مذهبی به ویژه امامزاده ها با شیوه های خاص طلب باران می نمایند.

کلوخ اندازان یا کلاغ اندازان: روز آخر ماه شعبان را روز کلوخ اندازان گویند که در این روز مردم ضمن این که دور هم جمع می شوند و به شادی و شادمانی می پردازند خود را برای ماه رمضان آماده می کنند اغلب افراد در این روز در خانه ی بزرگ خانواده جمع می شوند و سپس تفریح و گردش در بیرون از منزل می پردازند، و نیز وسایل خورد و خوراک و تفریحشان را بر می دارند و به امامزاده ها و زیارتگاه های از اطراف قم، از جمله شاه جمال، مسجد جامع مقدس جمکران و چهار امامزاده می روند و دو رکعت نماز حاجت می خوانند. بعضی از خانواده ها نیز به باغ های اطراف قم می روند. تا چند سال پیش گروهی از جوانان در بعد از ظهر روز آخر ماه شعبان ساز و نقاره بر می داشتند و به « دروازه قلعه» می رفتند و پس ز تفریح از جمله چوب بازی، هر کس کلوخی را به آب خندق و دروازه قلعه نزدیک شاه محمد قاسم می انداخت و از خدا توفیق می طلبید تا ماه رمضان بتواند روزه بگیرد. در روستای دستجرد رسم بر این بود که اکثر خانواده ها غذاهای مخصوص می پختند و خانواده هایی که از اقوام نزدیک بودند جهت تفریح و صرف ناهار به گردشگاه ها و مناظر اطراف می رفتند، بعضی از بزرگ تر ها و مادر بزرگ ها با دعوت از فرزندان خویش ضیافت ناهار را در داخل خانه برگزار می کردند و در به جا آوردن رسم کلوخ اندازون افرادی به گرفتن روزه ی پیشوازی بودند با روزه گرفتن در مجالس و تفریح دیگر افراد شرکت می کردند.

مراسم ماه محرم و صفر: عمده ترین مراسم سنتی در طول یک سال قمری، مراسم عزاداری حضرت امام حسین در ماه های محرم و صفر است که مهم ترین روز های آن دهه اول محرم به ویژه روز های تاسوعا و عاشورا و نیز روز های بیستم صفر یا چهلم ( اربعین ) شهادت امام حسین است. علاوه بر آن روز ۲۸ صفر – روز وفات پیغمبر و حضرت امام حسن – مراسم عزاداری برگزار می شود. مراسم ماه های محرم و صفر در همه امامزاده های شهر و استان هم معمول است و از این میان مراسمی که در صحن حرم حضرت معصومه ( س) برگزار میشود نقطه تلاقی همه دسته های عزاداری و از اهمیت بسیار برخوردار است و شمار پر شکوه ترین مراسم دسته های عزاداری از شهر ها و روستا های استان و سایر نقاط کشور به قم می آیند. صورت های این مراسم به شرح زیر است؛

دسته گردانی شامل دسته های سینه زن و زنجیر زن و غیره، روضه خوانی، تعزیه خوانی:

تعزیه خوانی در شهر قم به صورت گردان به همراه دسته های عزادار انجام می شود و از خیابان ها و از صحن حرم حضرت معصومه (س) می گذرند. در صحن برخی از امامزاده ها نیز تعزیه خوانی به صورت ماه محرم دادن نذورات به صورت شربت غذا، قربانی گوسفند و … است.

دهه ی اول محرم: شهر قم به دلیل ویژگی های فرهنگی و مذهبی آن نسبت به برگزاری مراسم دهه محرم دقت و حساسیت خاصی دارد، به طوری که چهره ی عمومی شهر از شب اول محرم کاملاً متفاوت از گذشته می شود در مساجد و تکایا با پوشاندن پارچه های مشکی با علائم و شعار های متنوع به در مساجد و تکایا می آویزند و بعضی از منازل نیز پرچم کشی به سر در خانه می بندند. در بیشتر مناطق استان قم دسته های عزاداری محله ها به طرف حرم مطهر حضرت معصومه (ع) و یا امام زاده های مهم در روستاها حرکت می کنند. مرکزیت حرم مطهر همیشه سبب هماهنگی در این گونه حرکت ها می باشند و خیابان های نزدیک حرم در ده روز اول ماه محرم بیشتر اوقات دارای وضعیت فوق العاده است.

در قدیم هر محله ای تکیه ای داشت، و یا اهالی آن محله خیمه ای بر پا می کردند و داخل خیمه سیاه پوش می کردند و مسجد مشرف بر تکیه بود. دو سه روز مانده به محرم با زدن شیپور و زدن طبل آمدن محرم را خبر می دادند و سپس خیمه ها را بر پا می کردند و جوان ها در بر پا کردن خیمه ها نقش اساسی داشتند. تا پایان حکومت قاجاریه محوطه تکایا مانند امروز مفروش نبود و اکثر عزاداران روی زمین خاکی می نشستند، فقط تعداد معدودی از زنان و مردان بودند که پارچه های کوچکی جهت زیر انداز همراه خود می آوردند. معمولاً تکایا را با آیینه ها، شمعدان، چراغ های الوان، سلاح های جنگی مانند سپر، شمشیر، زره، کلاه خود، تیر و کمان و طاق نماها آذین بندی می کردند.

بیدار شدن در سحری، افطار خوردن: مردم موقع سحر با شنیدن بانگ دوم خروس یا خروس خوان دوم تشخیص می دادند و فردی به نام سحر خون در این هنگام به روی پشت بامی رفته و مناجات می خواند و یا با طبل و حلبی مردم را بیدار می کرد و گاهی همسایه ها همدیگر را برای سحر بیدار می کردند.

عید فطر: عید فطر یکی از اعیاد بزرگ اسلامی است که در روز اول ماه شوال برگزار می شود. چون رؤیت هلال ماه شوال مستحب است، در روز آخر ماه مبارک رمضان عده ای به پشت بام ها می روند و مدت زمانی را صرف می کنند تا اینکه ماه را ببینند و عده ای نیز به بیوت مراجع مراجعه می کنند و از آن ها کسب اطلاع می نمایند. مراسم عید فطر با دادن فطریه آغاز می شود مردم فطریه را به فقرای فامیل یا محل خود می دهند و پس از دادن فطریه برای مراسم نماز عید فطر آماده می شوند. نماز عید فطر را در حرم مطهر و اکثر مساجد برگزار می شود. بعد از اتمام نماز مردم برای تبریک گفتن روز عید به خانه ی بزرگان بیوت مراجع عظام می روند.

عید قربان: عید قربان یکی از عید های بزرگ مذهبی ایرانیان می باشد. د ر این روز معمولاً افرادی که حاجی هستند و استطاعت دارند گوسفند، گاو یا شتر قربانی می کنند و گوشت آن را بین همسایگان تقسیم می کنند . در اغلب مناطق قربانی کردن آداب خاصی ندارد. ولی در برخی روستا ها مانند روستای چشمه پلنگی قبل از ذبح گوسفند چشمانش را سرمه می کشیدند.

عید غدیر: ۱۸ ذی الحجه روزی است که پیامبر (ص) علی (ع) را به جانشینی خود انتخاب کرد. در شهر قم که مرکز فلاحت شیعه است این روز را جشن می گیرند و با چراغانی و شیرینی مجلس سرور بر پا می کنند. در زبان عامه ی مردم قم این عید به نام عید سید ها شهرت دارد و مردم به پاس این روز به دیدار اقوام و آشنایان سید خود می روند و مورد محبت آنان قرار می گیرند. اغلب سادات ها سکه هایی را که از قبل آماده کرده اند به رسم عیدی به بازدید کنندگان می دهند و مراجع عظام نیز سکه ای مخصوص به بازدید کنندگان می دهند.

آداب و رسوم ولادت پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع): در ایم ولادت پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) افراد محل، تکایا و مساجد را با قالی و پارچه تزئین و با شیرینی و چایی که خود مخارج آن را تأمین کرده اند از یکدیگر پذیرائی می کنند.

معیار های انتخاب همسر: ازدواج یکی از مهم ترین مراحل زندگی هر فرد می باشد که با انتخاب شریک زندگی بهترین دوران زندگی را شروع می کند. به همین علت پدر و مادر ها در انتخاب همسر برای دختر یا پسر خود سخت وسواس داشتند و تا حد ممکن تلاش می کردند بهترین و شایسته ترین همسر را برای فرزندانشان انتخاب کنند. مهم ترین معیار های انتخاب همسر در قم عبارت بود از: حجاب، عفاف، نجابت، اصل و نصب خانوادگی، زرنگی، چابکی دختر در انجام امور مربوط به کدبانو گری و زیبایی و جوانی سید یا عامی بودن، اهل شوخ و شنگ و پرو نبودن…

چگونگی انتخاب: انتخاب عروس بر عهده ی مادر و یا خواهران داماد بود و داماد و داماد کمترین نقش را در این زمینه داشت، مگر در ازدواج های فامیلی که عروس و داماد نسبت به هم شناخت داشتند. انتخاب عروس آینده به صورت های گوناگون و در محل های مختلف صورت می گرفت. یکی از مهم ترین محل های انتخاب دختر توسط خانواده ی داماد درِ حمام بود، زیرا در حمام تمام بدن دختران را می شد وارسی کرد و از کچل نبودن و دیگر عیوب دختر مطمئن شوند. همچنین در مجالس عروسی، جشن ها، عزاداری ها و….. و یا از طریق واسطه هایی و یا در صف های نماز جماعت و مساجد، دختر مورد نظر انتخاب می شد و پس از پیدا کردن خانه اش به بهانه هایی به خواستگاری او می رفتند.

ازدواج فامیلی بدون تحقیق و بررسی بود و معتقد بودند عقد دختر عمو پسر عمو یا دختر عمه و پسر دایی را در آسمان ها بسته اند. و یا حتی وقتی ناف دختر بچه ای را می بریدند می گفتند این مال فلانی است.

راه های انتخاب همسر: غالباً پدر و مادر ها تصمیم می گرفتند که برای پسرشان همسری انتخاب کنند، و ازدواج ها نیز بیشتر درون فامیلی بود، در مورد همسر راه های متفاوتی وجود داشت:

الف) ازدواج هایی که هنگام تولد نوزاد ناف بری می کردند. به این صورت که به هنگام تولد دختر نام او را به نام پسر بچه ی فامیل و یا یکی از بستگان می بریدند. همچنین رسم داد و ستد و یا گاو به گاو که همان دختر به دختر است که در وشنوه و نارچ مرسوم است.

ب) ازدواج فامیلی و طایفه ای که اغلب ازدواج پسر عمو و دختر عمو، دختر خاله و پسر خاله بوده.

ج) رؤیت دختر در کوچه و بازار، حمام و آشپزخانه و نظایر آن که در خانه ها حضور داشتند. همچنین خانواده به افرادی که مورد اعتماد بودند و روابط اجتماعی بالائی داشتند مراجعه می کردند که دختر خوب و نجیب به آنان معرفی کنند و اگر معرفی این افراد به ازدواج می انجامید از طرف خانواده به آن شخص شیرینی کد خدا منشی داده می شد.

به طور کلی دختر در انتخاب همسر نقش تعیین کننده ای نداشت، حتی پسر ها هم کمتر قدرت انتخاب داشتند. آنچه خانواده ها صلاح فرزند خود می دیدند انجام می شد و بیشتر اوقات تا بعد از جاری شدن صیغه عقد، دختر و پسر همدیگر را نمی دیدند. دختر ها توسط خانواده پسر ( مادر یا خواهر) مورد پسند قرار می گرفتند و پسر در محل کار و یا محل عبور و مرور به دختر نشان داده می شد. مثلاً اگر خواستگاری دکان داشت از دم دکان او رد می شدند و حتی مادر زن آینده به بهانه ی خرید با او چک و چانه می زد و دختر نیز او را ورانداز می کرد. خانواده های پسر نیز برای دیدن دختر به خانه ی او می رفتند.

انگشتری کردن نشان اندوزان: قبل از انگشتری کردن خانواده ی عروس و داماد آینده و چند تن از نزدیکان در خانه ی دختر می نشستند و بر سر خرج و مهریه صحبت می کردند که به این رسم « خرج بری( می گفتند، پس از خرج بری دختر شال و انگشتری می کردند و بدین صورت خانواده و فامیل های داماد به منزل عروس می رفتند و انگشتری که هماره با یک لباس و شیرینی آورده بودند به انگشت دختر می کردند و حتی اگر انگشتری نبود نخی به انگشت دختر می بستند و شال را هم به دوش می افکندند و همه کف می زدند و مبارک باد می گفتند. در روستای حاجی آباد لک ها به این رسم « شیرینی خوران» می گویند و در روستای نیزار بعد از خواستگاری به اصطلاح « برگ سبز» می بردند که شامل حلقه و روسری بود.

خواستگاری معمولاً توسط بزرگ تر ها و بیشتر در محل هایی صورت می گرفت که همدیگر را می شناختند. اگر جوان سالم بود در اولین خواستگاری موافقت می کردند. بعد از انتخاب دختر مورد نظر، خانواده ی پسر بدون انتخاب قبلی در خانه ی دختر را می زدند و به بهانه ی آب خوردن از صاحب خانه می خاستند تا وارد خانه شوند، اهالی خانه متوجه می شدند که خواستگار آمده، به همین منظور دختران دم بخت آماده ی پذیرایی از خواستگاران بودند. در قدیم رسم بر این بود که بعضی از خواستگاران از عروس می خواستند چای بیاورد و یا مقداری سبزی به او می دادند تا پاک کند و یا به دختر می گفتند که قلیان چاق کند و از این طریق دقت و سلیقه ی دختر را آزمایش می کردند و یا لب دختر را بوس می کردند تا ببینند دهان دختر بو می دهد یا نه. و به طور کلی هنگام خواستگاری تمام حرکات و رفتار و سخنان دختر را زیر نظر داشتند تا مبادا عیبی از نظر پنهان بماند، خواستگار همراه خودش شیرینی و گز می آورد که اگر خانواده پسر، دختر را پسندیده بود شیرینی و گز تعارف شده را می خوردند. خواستگاران اگر انتخاب می کردند وعده ی دیدار بعد را با خانواده دختر می گذاشتند. اعتقاد بر این بود که یک نگاه حلال است و پسر از گوشه و کنار منزل با کار گردانی خواهرش دختر مورد نظر را می دید و همان نگاه موجب می شد او را قبول کند.

بعد از انتخاب دختر مورد نظر اگر هر دو طرف فامیل بودند خواستگاری به راحتی صورت می گرفت، در غیر این صورت، فردی را به نام قاصد که محرم بود، نزد خانواده ی دختر می فرستند بعد از کسب موافقت، خانواده داماد به همراه چند تن از بستگان خود، مانند زن عمو، خاله و افراد بزرگ تر خانواده به منزل دختر می رفتند. بزرگ تر ها بعد از صحبت و گفت و گو مهریه را تعیین می کردند که به این مراسم « مهر برون» می گفتند. بعد از موافقت پدر عروس اقدام به نوشتن« پاکیزه » می کردند که طی آن مواردی چون مهریه، شیر بها و خرج و مخارج عروسی تعیین می شد. خرج و مخارج عروسی یا مطبخ هم که شامل روغن، برنج، بزغاله، سبزی و گوشت و…. بود، تعیین می شد. دو سه روز پس از مراسم عقد، به بازار می رفتند، آیینه و شمعدان و زیر شلوار و چادر عروس می خریدند.

قبل از عقد از طرف خانواده ی پسر آیینه و شمعدان و لباس، کفش، حنا، صابون، کله قند، فندق، بادام، عسل و نان کنجدی، میوه و شیرینی را بر روی طبق یا مجمعی می گذاشتند و این طبق ها را بر روی سر و با ساز و آواز به طرف خانه ی دختر می بردند. هر چه خانواده به قول خودشان جا سنگین تر و از لحاظ مالی وضع بهتری داشتند این طبق ها بزرگ تر و پر تر فرستاده می شد. سفره ی عقد با اعتقاد هر چه محکم تر چیده می شد فقط بزرگ تر ها ( خانم های مسن) به عقد دعوت می شدند و آن ها هم می بایستی دست ها را هنگام عقد بالا بگیرند و به هم گره نکنند، چون گره کردن دست ها شگون نداشت. زمان عقد، عاقد را به خانه می آوردند و در روستا ها وکلاء دختر و پسر می خواند، دختر با صدای ظریفی اعلام می کرد « با اجازه ی بزرگ تر ها، پدر و مادرم، بله.»

عقد: مراسم عقد، پس از خواستگاری انجام می شد، به اولین جلسه ای که خانواده ی داماد عروس را می دید و او را می پسندید « گلاب گیران» می گفتند. پس از توافق خانواده ها شبی را برای تعیین مهریه که به نام مراسم « مهر برون» معروف است تعیین می کردند که اقوام درجه اول طرفین در خانه ی پدر دختر جمع می شدند و مراسم تعیین مهریه توسط ریش سفیدان یکی از دو طرف شروع می شد.

این مراسم غالباً جنبه ی تشریفاتی داشت زیرا مقدار مهریه در یک جلسه ی خصوصی با پدر و مادر و فامیل دو طرف مشخص می شد و این جلسه فقط برای بیان مقدار مهریه بود. خانواده ی داماد در شب این مراسم یک یا دو کیلو کشمش، دو کیلو خرما و مقداری شیرینی به خانه ی پدر دختر می برد و با آن از مهمانان پذیرائی می کردند. مقدار مهریه معمولاً به صورت نقدی یا جنسی بود. در آن مجلس علاوه بر تعیین مهریه خرج مورد نیاز دختر مانند؛ لباس، زیورآلات، و وسایلی که پدر داماد باید می داد مشخص می کردند. در روستای کهک و قاهان و مناطق اطراف آن مقدار مهریه چند دانگ از حیاط خانه، باغ، درخت و یا زمین بود.

حنابندان: مراسم حنابندان یک روز پیش از شب عروسی انجام می گرفت. در بعضی از روستا های قم این مراسم دو شب مانده به عروسی انجام می شد. در شب اول مخفیانه حنا می گرفتند و در شب قبل از عروسی نیز آشکارا مهمان دعوت می کردند و پس از رقص و چوب بازی و شادی مجمعه ای از طرف خانواده داماد که در آن مقداری شیرینی و حنا و شمع روشن، سیب و کله قند و….. که با پارچه قرمزی پوشانده شده بود به خانه عروس می بردند و ساقدوش ها دست و پای داماد را حنا می گرفتند و زنان فامیل نیز دست و پای عروس را در خانه ی عروس حنا می بستند. حنابندان قبل از اجرای عروسی، حنابندان انجام می شود. در این مراسم ساقدوش ها دست و پا و موی سر را باید به حنا آغشته کنند. در مراسم حنابندان مهمانان به جشن و پایکوبی می پردازند. آرایش عروس: معمولاً در گذشته برای آرایش عروس« مشاطه ی» خانوادگی داشتند و زن ها مثل امروز به آرایشگاه نمی رفتند بلکه مشاطه ای به منزل آن ها می آمد . مشاطه گران همیشه منتظر چنین فرصتی بودند تا از طرف خانواده داماد انعام بگیرند. مشاطه لنگ قرمزی روی سینه عروس می انداخت و با سلام و صلوات شروع به اصلاح عروس می کردند و برای هر عمل مشاطه ای بنا به وسع خانواده سکه داده می شد و این آرایش به هماره گفتن « گیلی لی » و شادی توسط همراهان عروس بود.

جهیزیه عروس: خانواده عروس با توجه به وسع مالی خود اسباب و لوازم مورد نیاز دختر را تهیه می کردند. قبل از عروسی معمولاً خانواده ی عروس هدایایی تحت عنوان خلعتی جهت خانواده داماد می فرستاد. برای مثال لباس و لوازم شخصی داماد، کت و شلوار، پیراهن پدر و برادر ها و شوهر خواهر ها، و چادر مشکی و لباس و روسری برای مادر داماد، خواهر ها و جاری ها. بعد از آن خانواده ی داماد بعد از دریافت خلعتی به عنوان جبران هدایایی که معمولاً بخشی از زندگی خود عروس بود تهیه و به خانه ی عروس می فرستادند. مانند فرش، پشتی، ظروف، قابلمه و دیگ، متکا، صندوق، چراغ، ظروف مسی، یک دست استکان و نعلبکی، بشقاب رویی، و قوری خارجی، یک جفت صندوق مخمل، زو دست رختخواب، دو تا گلیم کهنه یا نو، یک دست پیش دستی.

جشن عروسی: پس از اینکه جهیزیه عروس حاضر شد، خانواده د داماد شبی را در کنار هم می نشستند و برای عروسی برنامه ریزی می کردند و شام دعوت شدگان را می نوشتند و فردی را مأمور اطلاع دادن به آن ها می کردند.

منزل عروس و داماد به وسیله ی قالیچه و پارچه های رنگی تزئین می شد و طاق و نصرت درست می کردند و عروس و داماد را رود میز و صندلی یا طاقچه می نشاندند. همان طور که گفته شد عروس را در خانه خود اسلاح می کردند و موقع اسلاح پارچه ای جلوی عروس می انداختند و هر کس می آمد پول می انداختند و سپس لباس عروس بر تن عروس می کردند که این لباس به وسیله ی داماد تهیه می شد.

یکی از رسم های روز یا شب عروسی « رسم پاکتی » بود که بیشتر در مجلس زنانه برگزار می شد. مقداری پشمک، شیرینی، سوهان و کشمش در داخل پاکت های رنگی میریختند و سپس داخل سینی می گذاشتند و به مردم می دادند. گاهی بچه ها و نوجوانان موقع دادن پاکت، خارج از نوبت به طرف سینی حمله می بردند و چند پاکت را بر می داشتند به همین علت سینی حاوی پاکت را دست پیر زن های مقتدر یا افراد تنومند که با نظم و اقتدار آن را بین مردم تقسیم کند.

در قم رقص و شادی در عروسی معمول بود. گاهی مطرب هم می آوردند و مطرب ها می خواندند و ساز و آواز سر می دادند و با پوشیدن لباس های سرخ، انواع و اقسام شکلک ها را در می آوردند و مردم را سرگرم می کردند و بعضی ها در هنر رقاصی خوب راهنمایی می کردند و ساز و دهل نیز در روستاها رسم بود. مجلس زنانه بسیار شیرین تر و جذاب تر از مجلس مردانه بود و زنان با لباس های خاص خود به رقص می پرداختند و دایره می زدند و شور و شعفی خاص ایجاد می کردند. در بیشتر جاها پس از مجلس جشن، شام عروسی می دادند که عبارت بود از برنج و قیمه یا برنج و فسنجان و یا آب گوشت، ولی گاهی اوقات شام نمی دادند و می گفتند شما شام را در خانه ی خودتان بخورید و ما هم شام را در خانه ی خودمان بعد عروس را می بریم. یکی از مراسم عروسی لباس پوشیدن داماد و پول اندازون می باشد. در برخی از روستاهای قم رسم بر این بود که لباس و کفش داماد و مقداری شیرینی را در داخل مجمعی گذاشته و داماد روی صندلی یا کرسی می نشاندند و ساقدوش ها یا همراهان داماد لباس او را می پوشاندند و مطرب ها ساز و دهل می زدند. بعد از پوشاندن لباس، مراسم « پول اندازی» برگزار می شد و طی آن داماد در یک محل بلندی قرار می گرفت و اقوام و فامیل هل با توجه به توان مالی خود هدیه به داماد می دادند.

عروس کشی یا عروس بران: پس از شام دادن، مراسم عروس بران صورت می گرفت، که در این مراسم چند نفر از دوستان عروس او را همراهی می کردند. وقتی عروس به نزدیکی خانواده ی داماد می رسید، خانواده ی داماد حدود ۸۰ – ۷۰ متر به استقبال عروس می آمدند. در این هنگام پدر و برادر عروس باید پا انداز می دادند که معمولاً قباله ی خانه یا ملک یا طلا و پول بود. اتاق حجله آماده می کردند و رختخواب حجله را در گوشه ای قرار می دادند و عروس را رود تشکی که برایش پهن کرده بودند می نشاندند. پس از بزن و بکوب، زن ها از اتاق حجله بیرون می آمدند و داماد پیش از رفتن به بستر زفاف، نماز شب عروسی را می خواند و پس از آن به بستر زفاف می رفت. عده ای از طرف مادر عروس از پشت حجله ی عروس داماد را می پاییدند و پس از مدتی نشان عروس را با خود می بردند و در بخچه ای می پیچیدند و به مادر عروس نشان می دادند و مژدگانی می گرفتند.

پا تختی: معمولاً یک روز بعد از عروسی و گاهی نیز پنج روز پس از آن صورت می گرفت. در این روز فامیل های عروس و داماد دور هم جمع می شدند، بعد از صرف چای و شیرینی به هر کسی یک پیش دستی که در آن مقداری شیرینی، آجیل یا سوهان بود می دادند و سپس هر کس آن را در دستمال خود می ریخت و با خود می برد، در قم بیشتر روز پا تختی « پول اندازون» بود و بیشتر فامیل های درجه ی یک پول می دادند ولی در روستاها بعد از شام خوردن سینی می آوردند و پول می گرفتند.

پا گشایی: تقریباً آخرین مراسم عروسی بود که چند روز پس از عروسی مادر عروس غذا درست می کرد و عروس و داماد را برای شام دعوت می کرد و پی از خوردن شام و میوه مادر زن هدی ه ای به عروس و داماد می داد که معمولاً لباس، ظروف و یا پارچه، طلا، گوسفند و… بود. در روستای دستگرد مراسم سر سختی بدین صورت انجام می شد که داماد را بر روی یک تخت نشانده و با زدن ساز و دهل و شادی مراسم را بر پا می کردند. در این مراسم خانواده ها و افراد دعوت شده هدایای خود را که اغلب پول بود به داماد می دادند تا صرف مخارج زندگی عروس و داماد شود.

مراسم ماه رجب و شعبان:

سیزده رجب: تولد حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام از جمله رسم ای معمول در روز سیزده رجب چراغانی، برافراشتن پرچم و مداحی است.

مبعث حضرت رسول اکرم (ص)

مراسم ماه رمضان: در ماه رمضان به مناسبت شهادت حضرت علی (ع) و نیز ماه شب های احیا روز های هفدهم، نوزدهم و بیست و یکم یعنی روز های ضربت خوردن، شهادت و سوم شهادت در تمام امامزاده ها مراسم عزاداری برگزار می شود. این مراسم شامل روضه خوانی، دسته گردانی، و در مواردی تعزیه خوانی است. در شب های احیا نیز شب های هفدهم، نوزدهم، بیست و یکم و در برخی نقاط بیست و هفتم، مراسم ویژه قرآن به سر گرفتن و … انجام می شود. در بعضی از زیارتگاه ها مراسم قرائت و یا ختم قرآن تنها به این ماه اختصاص ندارد و در تمام ماه های سال بر پا است، اما در ماه رمضان توجه بیشتری به آن می شود. فصل بهار و تابستان مراسم معمولاً یک نفر اداره امور را بر عهده می گیرد. مجالس خانم ها معمولاً صبح ها که آنان فراغت بیشتری دارند برگزار می شود. روزه دارانی که برای ادای نماز مغرب و عشا به زیارتگاه ها می روند اغلب بین دو نماز روزه خود را باز می نمایند. بعضی شب ها نیز از طرف کسانی که نذر دارند و یا از در آمد موقوفاتی که برای افطار معین شده است خرما، نان، چای، پنیر و زولبیا بین نمازگزاران تقسیم می شود.

مراسم ماه شوال: روز اول ماه شوال، روز عید فطر و از اعیاد بزرگ اسلامی است. در برخی از امامزاده ها از جمله در حرم حضرت معصومه (س) مجموعه چهل اختران، امامزاده ابراهیم(ع)، امامزاده سید معصوم(ع) در شهر قم و همچنین در پنج امامزاده (ع) در گرگابی، امامزاده زینب خاتون(ع) در کهک، امامزاده طاهر(ع) در طغرود، مراسم عید برگزار می شود. عمده ترین رسم روز عید فطر نماز عید فطر است که در امامزاده های یاد شده انجام می شود. محل برگزاری این نماز در فضای باز و در صورت نامساعد بودن هوا در داخل امامزاده و یا مکان های وابسته به ان همانند مسجد، تکیه و حسینیه است…

مراسم ماه ذیحجه: دو عید بزرگ قربان و غدیر در این ماه قرار گرفته اند. در این روز بیشتر مردم زیارت روانه زیارتگاه ها می شوند و علاوه بر زیارت به انجام فرایض دینی چون ادای نماز، مراسم خاص مربوط به مناسبت ایام و .. می پردازند. زایران سعی بر آن دارند تا نذورات خود را نیز در این روز ها به جا آورند. در عید قربان معمولاً حجاج، گوسفندی را در زیارتگاه ها ذبح می کنند و گوشت آن را بین مردم تقسیم می نمایند.

حرم حضرت معصومه (س) را در روز های عید قربان و عید غدیر چراغانی می کنند و به مداحی می پردازند. در سایر امامزاده ها هم همچون چهل اختران, امامزاده حمزه و احمد(ع)، امامزاده علی بن جعفر(ع)، امامزاده ابراهیم(ع)، امامزاده ناصر(ع)، امامزاده سید علی(ع)، امامزاده سر بخش(ع)، امامزاده سید جمال(ع)، و چهار امامزاده (ع) با چراغانی آذین می بستند، پارچه نویسی، بر افراشته پرچم های رنگین، پرچم های سفید، سبز و قرمز( به نشانه میلاد، سیادت، انتقام) عید را جشن می گیرند.

مراسم روز تولد حضرت فاطمه (ع): زایران همراه با خادمین حرم، ضریح مطهر را به مناسبت روز تولد حضرت فاطمه (س) در بیستم جمادی الثانی گل باران می کنند. این روز را روز مادر یا زن می نامند. در امامزاده سید معصوم(ع) در روز تولد حضرت فاطمه (س) جشن گرفته می شود. در امامزاده طیب و طاهر (ع) در حاجی آباد، لک ها در این روز مراسم روضه خوانی ، مولودی خوانی و مداحی برگزار می کنند. شرکت کنندگان در این مراسم را زنان تشکیل می دهند. در امامزاده زینب خاتون (ع) در شهر کهک، مردم با هزینه و همت خود آش رشته می پزند و بین زائران همراه با چای تقسیم می کنند. در روز تولد حضرت فاطمه (ع) مثل بیشتر اعیاد، زیارتگاه ها چراغانی می شود.

ازدواج: در نقاط شهری استان قم، آشنایی اولیه معمولاً در مجالس عروسی، سوگواری، روضه خوانی و یا در کوچه و بازار و در مناطق روستایی در برخورد های روزمره مثل کشاورزی، دامداری و … شکل می گیرد. این شناخت بعد ها منجر به انتخاب همسر و تشکیل خانواده می شود. سابقاً در شهر قم رسم بود که عروس را قبل از آن که به خانه ی داماد ببرند با جمعی از همراهان به حرم حضرت معصومه (س) می بردند و دور ضریح طواف می دادند. این مراسم را هنوز هم بعضی از خانواده های قدیمی قم انجام می دهند.

شب چله: شب اول دی ماه که طولانی ترین شب سال است اهل خانواده و خویشان گرد هم می آیند و آیین شب چله را بر گزار می نمایند. در این شب هندوانه می خورند تا در تابستان عقرب و مار آن ها را نگزد و از خوردن آجیل خودداری می کنند تا در فصل تابستان گرمی هوا آنان را اذیت نکند.

کوسه گلدی: این مراسم اغلب توسط چوپانان و دامداران انجام می شود و در نیمه زمستان دو نفر به نقش کوسه و زنش در آمده کوسه لباس قرمز و پوستین می پوشد و کلاه مخصوص برسر می گذارد. او تنبک زنان و رقص کنان به در منازل دامداران می رود و چنین می خواند:

خیر و برکت گلدی، کوسه گلدی

یعنی خیر و برکت آمد، کوسه آمد. آن ها گردو و بادام هدیه می گیرند.

کوسه گلین: این مراسم جهت باران اجرا می شود، دو نفر به نقش کوسه و زنش در می آیند و با رفتن به درب منازل شعر زیر را می خوانند:

هوانی و هوانی خدا بده بارانی

گندم زیر خاکه از تشنگی هلاکه

یاق، یاق، یاق( روغن)

آن ها از هر خانه آرد، روغن و شیره جمع می کنند و با آن حلوا می پزند و داخل حلوا مهره یا تکه زغال می گذارند. هنگام خوردن حلوا، مهره یا زغال سهم هر کس شد باید مشخص کند که چند روز دیگر باران می بارد. بیشتر از سه روز به او فرصت نمی دهند.

دیگر مراسم: از دیگر مراسم رایج در امامزاده های بررسی شده در قم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

لاله گردانی: مراسم شمعدان گردانی یا لاله گردانی حرم مطهر حضرت معصومه (س) از جمله مراسم زیبا و دیدنی است که توسط خادمین حرم انجام می شود. این مراسم مخصوص تغییر کشیک خادمین حرم است، به همین مناسبت هفت عدد شمعدان که درون هر یک از آن ها یک عدد شمعدان که درون هر یک از آن ها یک شمع روشن است بین دو ردیف خادم که لباس متحد الشکل بر تن دارند، قرار می گیرد. آن ها چوب پر های خود را روی زمین در جلوی خود می نهند. در این هنگام یکی از مردانی که در جلوی صف ایستاده در ایوان طلا رو به حرم شروع خواندن خطبه می کند.

بازی های محلی:

بازی های محلی یکی از عناصر مهم فرهنگی جامعه ی انسانی است که در شکل گیری آن ها، تأثیر شرایط محیطی اجتماعی را بر شیوه های اجرای این بازی ها نمی توان نادیده انگاشت. بازی های محلی مهم ترین عوامل رشد اجتماعی هر منطقه به شمار می روند و باز تاب زندگی مردم آن منطقه می باشند. در واقع بازی اولین تجربه برقراری پیوند های اجتماعی کودک به هنگام بازی همسالان خود گفتگو و تبادل نظر می کند و با کمک گرفتن از یکدیگر و اتخاذ تصمیم سعی در بر طرف نمودن مشکلات خود می نماید.

در شهر قم و روستا های آن نمونه های زیادی از بازی های محلی به چشم می خورد که آن چه در پی می آید حاصل پژوهش و تحقیق از منابع کتابخانه ای، از قبیل کتاب، هفته نامه و مصاحبه های شفاهی با مردم قم می باشد. در این استان چهل و سه نوع بازی وجود داشته که برخی از آن ها متروک و پاره ای هنوز معمولی است.

الک دولک، چوب بازی، خر پشته، سیاه بازی،…

آثار ثبت شده:

مجموعه آستانه حضرت معصومه – صفویه – قاجار – قم

مقابر باغ گنبد سبز – اسلامی قرن ۸ ه ق – قم

مسجد جامع – سلجوقی – صفوی – قاجار – قم

امامزاده علی بن جعفر – قرن ۸ ه ق – قم

شاهزاده ابراهیم – قرن ۸ و ۹ ه ق- قم

آتشکده نویس – ساسانی – قم

مجموعه بناهای چهل اختران – قرن ۹ و۱۱ و ۱۳ ه ق – قم

قصر دختر – ساسانی – قم

ایوان مسجد امام حسن(ع) – صفویه – قم

مسجد صرم – صفویه – قم

کاروانسرای صدر آباد – صفویه – قاجاریه – قم

خانه حضرت امام خمینی (ره)- قم

خانه حکیم باشی ملاصدرا – فم

تیمچه بزرگ قم قاجاریه – قم

مجموعه راسته بازار کهنه و نو( صفویه – قاجار- قم

قره تپه قمرود – هزاره ۶ و۴ و۳ ق م – قم

خانه حاج قلیخان – قاجاریه – قم

مدرسه غیاثیه – سلجوقی – تیموری – قم

کاروانسرای قلعه سنگی – سلجوقی – قم

امامزاده سر بخش – قم

امامزاده شاه احمد قاسم – قم

قلعه گبری جمکران – قلعه گلی – پیش از اسلام – اسلامی – قم

بقعه متبرکه امامزاده حمزه – صفویه – قاجاریه – قم

مقبره شیخ اباصلت – صفویه – قم

تپه صرم – هزاره ۱ ق م – قم

امامزاده احمد بن محمد حنیفه – قرون ۸ تا ۱۰ ه ق – قم

شش امامزاده سیف آباد قمرود – قاجاریه – قم

بقعه متبرکه خدیجه خاتون – ایلخانی – قم

مجموعه علی آباد- قاجاریه –قم

بنای امامزاده محمد – صفورا – قم

بقعه امامزاده محمد صفورا – قم

بقعه متبرکه امامزاده طیب و طاهر – تیموری – قم

امامزاده شاه غریب – قاجاریه – قم

مجموعه امامزادگان – قاجاریه – قم

سد کبار – اسلامی – پیش از صفویه – قم

امامزاده شاه جمال – قم

خانه حاج علی خان زند – قم

دبیرستان امام صادق – پهلوی اول – قم

بقعه شاهزاده اسماعیل – ایلخانی – قم

تپه قلعه خور آباد – تاریخی – اسلامی – قم

کاروانسرای منظریه – قم

بقعه علی بن بابویه قمی – صفویه – قم

منزل آیت الله حائری یزدی – قاجاریه – قم

کاروانسرای سنگی علی آباد – سلجوقیان – قم

قلعه زار بلاغ – تاریخی – قم

مناره و مسجد میدان کهنه – صفویه – قم

بقعه شاهزاده زکریا – صفویه قم

تپه البرز یک – از هزاره ۴ تا هزاره ۱ ق م – قم

قلعه گلی کاج محمد آباد – پیش از اسلام – اسلامی – قم

آق تپه قشلاق – هزاره ۶ تا۴ ق م – قم

محوطه شمشیر گاه – هزاره ۱ تا اسلامی – قم

تپه قلعه مبارک آباد – ساسانی – اسلامی – قم

مسجد جامع کهک – صفویه – معاصر – کهک

قلعه تپه طغرود – تاریخی – اسلامی – قم

آب انبار صفوی کهک – صفویه – کهک

بقعه زینب خاتون و گورستان آن – صفویه – کهک

کاروانسرای سنگی – سلجوقیان – صفویه – قم

بقعه سلطان محمود صرم – صفویه – قاجاریه – قم

میل سنگی میم – سلجوقیان – قم

میل صفر علی – سلجوقیان – قم

میل بابک – سلجوقیان – قم

خانه توکلی – قاجاریه – قم

محوطه ۵۴ بررسی های منطقه قمرود – تاریخی – قم

منطقه ۷۱ بررسی های منطقه قمرود – تاریخی – قم

منطقه ۵۷ بررسی های منطقه قمرود – قم

شاهزاده مهدی غائب – صفویه – قم

حمام روستای قباد بزن – قاجاریه – قم

شاهزاده ابو طالب – صفویه – قم

میل سنگی علی آباد – سلجوقیان – قم

بادگیر حوضخانه امارت قمرود – قاجاریه – قم

کاروانسرای باقر آباد – قاجاریه – قم

کاروانسرای عسگر آباد – قاجاریه – قم

پل عسگر آباد – قاجاریه – قم

مسجد سید صادق روحانی – قاجاریه – قم

کاروانسرای آجری پل دلاک – قاجاریه – قم

کاروانسرای خشتی پل دلاک – قاجاریه – قم

قلعه صدری – قاجاریه – قم

پل دلاک – صفویه – قم

منزل سید حاجی روحانی – اوایل قاجار – قم

مجموعه کارخانه ریسباف – معاصر – قم

بقعه شاهزاده هادی – صفویه – قاجاریه – قم

مجموعه خدیجه خاتون – قرن ۷ و ۸ ه ق – قم

قیز قلعه جمکران – قرن ۷ و ۸ ه ق – قم

میل امامزاده عبدالله – سلجوقیان – قم

مجموعه پاچیان – معاصر – قم

خانه شاکری – قاجاریه – قم

امامزاده عاقب – ۱۳۱۵ – ه ق – قم

شاهزاده احمد بن علی – صفویه – قرن ۸ ه ق – قم

میل سنگی امامزاده جعفر راه جرد – سلجوقیان – قم

آق تپه البرز – محوطه ۳۲ – تاریخی – قم

محوطه ۳۷ قمرود – هزاره ۶ تا ۴ ه ق – قم

قلعه سنگی کی کویه – اسلامی – قم

تپه گبری – روستای قاضی پایین – پیش از تاریخ تا اسلامی – قم

شاهزاده ابراهیم سیرو– صفویه – قم

شاهزاده ابراهیم دستجرد – اسلامی – دستجرد

کاروانسرای حوض سلطان – صفویه – قاجاریه – قم

محوطه شماره ۴۸ قمرود – تاریخی – قم

قره تپه شاهجرد – سلجوقیان – ایلخانی – قم

تپه قلعه و شنوه – تاریخی – اسلامی – قم

تپه امامزاده طیب و طاهر – تاریخی – اسلامی – قم

میل و تپه شهرستان – ساسانی – قم

مجموعه فرهنگی تاریخی طینوج – صفویه – قاجاریه – قم

پل امامزاده عبدالله – پل سپه – قاجاریه – قم

مجموعه تپه های امامزاده خاتون – تاریخی – اسلامی قم

آب انبار طلاب – صفویه – قم

پل طایقان – صفویه – قاجاریه – قم

تپه امامزاده نواران – تاریخی – اسلامی – قم

پل روستای قلعه چم – قاجاریه – قم

تپه گردالی و محوطه گورستان – پیش از تاریخ – قم

مجموعه کاروانسرا های طلاب – سلجوقیه – صفویه – قم

تپه مزرعه کهک – پیش از تاریخ – قم

آب انبار سراجه – صفویه – قم

چهار طاقی کرمجگان – ساسانی – قم

پل طینوج – صفویه – قم

بنای عصاری کهک – صفویه – قم

خانه یزدانپناه – اواخر قاجار – قم

حمام حاج عسگر خان – قاجاریه – قم

تپه قل درویش – آهن – قم

بقعه امامزاده جمزقان – صفویه – قم

بقعه امامزاده ابراهیم دستگرد – صفویه – قم

بقعه بی بی شریفه خاتون نویس – صفویه – قاجاریه – قم

بنای سنگی واسون – ماد – اشکانی – ساسانی – قم

کاروانسرای الله قلی – صفویه – قاجاریه – قم

تپه در قلعه – دروازه قلعه – تاریخی – قم

امامزاده علمدار کیاب – تاریخی – اسلامی – قم

میل سنگی چاهک – ساسانی – قرون اولیه اسلامی – قم

خانه حاج باقر روحانی – اواخر قاجار – قم

تپه دژ کهنه – تیزه کهنه – تاریخی – قم

آب انبار لب چال – اواخر قاجار – قم

آب انبار طیب و طاهر – صفویه – قم

آب انبار مبارک آباد – قاجاریه – قم

پل ها و کوره آجر پزی – صفویه – قاجاریه – قم

محوطه ۵۳ بررسی های قمرود – تاریخی – قم

آب انبار البرز – قاجاریه – قم

تپه کفتر خون قزقون به سر – هزاره ۱ ق م – قم

تپه میشل – هزاره ۱ ق م – قم

تپه کمر بلبل – تاریخی – اسلامی – قم

آب انبار روستای کاج – قاجاریه – قم

حمام گذر عشقعلی – اواخر قاجار – قم

مسجد و آب انبار سید اسماعیل – اواخر قاجار – قم

کاروانسرای البرز – قاجاریه – قم

حمام روستای البرز – قاجاریه – قم

آب انبار راهجرد – صفویه – قم

مسجد روستای البرز – قاجاریه – قم

آب انبار روستای باقر آباد – پهلوی اول – قم

قلعه مظفر آباد- قاجاریه – قم

مسجد و آب انبار سلماسی – پهلوی اول – قم

آب انبار کوه سفید – قاجاریه – قم

مسجد چهل اختران – اواخر قاجار – قم

خانه شیخ باقر عرب شاهی – اواخر قاجار – کهک

مقبره امامزاده عبدالله فجود – قاجاریه – قم

آب انبار صدر آباد – صفویه – قاجاریه- قم

امامزاده حلیمه خاتون – قاجاریه – قم

حمام روستای وسفونجرد – صفویه – قم

پل ورزنه – پهلوی اول – قم

حمام مظفر آباد – قاجاریه – قم

قلعه سام آباد – قاجاریه – قم

پل شکسته قمرود – صفویه – قم

آب انبار روستای آغلک – صفویه – قم

مسجد پنجه علی – قرن ۹ ه ق تا قاجاریه – قم

منزل آیت الله بروجردی(ره) – اواخر قاجار – قم

خانه سلامتی ها – اواخر قاجار – قم

انبار شاد قلی خان – قاجاریه – قم

آب انبار عربستان – پهلوی – قم

جمعیت:

مرد: ۴۵۱۱۰۹ شهری ، ۳۱۱۴۰ روستائی

زن: ۴۳۱۳۶۳ شهری ، ۲۶۶۶۲ روستائی

صنایع دستی:

سفال و سرامیک، قالیبافی، گلیم بافی، نقاشی و مصنوعات چرم، سنگ تراشی، معرق، شیشه، سبد بافی، تور بافی، قلمزنی، رو دوزی های سنتی، طراحی سنتی، خوش نویسی، نوار بافی، قلاب بافی، عروسک سازی،…

محصولات:

میوه های دانه دار: سیب، گلابی، به

میوه های هسته دار: آلبالو، گیلاس، گوجه، آلو، هلو، زردآلو، قیسی، شلیل، آلو قطره طلا،..

میوه های دانه ریز: انگور،(بیدانه کشمشی، عسگری، یاقوتی)، توت درختی، توت فرنگی،..

میوه های خشک: پسته( اوحدی، آقایی، اکبری، کله قوچی) بادام، گردو، فندق، سنجد،..

میوه های نیمه گرمسیری: انجیر، انار، خرمالو، زیتون، زعفران، گلستان، غیر مثمر،…

پوشش گیاهی:

گل گاو زبان، شیرین بیان، ختمی، شاتره، کاسنی، توتکه، خاکشی، گون و گیاهان مرتعی،..

رستنی ها:

درختان کیلیا، بادامک، پسته وحشی، گیاهان دارویی و صنعتی، پوشش گیاهی فقیر برای دام،..

جانوران:

گرگ، شغال، روباه، قوچ، میش، تشی، خرگوش، کبک، تیهو،..

فرآورده ها:

گندم، جو، پنبه، چغندرقند، ذرت، آفتابگردان و تره بار، آلبالو، انار، گیلاس، آلوچه، آلو، زردآلو، انجیر، گردو، بادام، فندق، سنجد، قالی، تولیدات صنعتی گوناگون، اجاق گاز، چرم، کابل برق، ریسندگی نخ و چشم، پوشاک، لوازم خانگی،..

آب و هوا:

نسبتاً گرم و خشک

تقسیمات کشوری:

مرکز آن شهر کهک، دارای ۳ دهستان ۱- فردو، ۲- کهک ۳- نیزار است.

tab 23 content

tab 24 content

tab 25 content

tab 26 content

tab 27 content

tab 28 content

tab 29 content

tab 30 content

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons