نوشته ها

استان مازندران

ارسال شده توسط :

وجه تسمیه: متشکل از واژه ماز به معنی دژ و اندران به معنی در آن یعنی سر زمین دارای دژ و بارو.

این لفظ زمانی مرسوم شد که مردم طبرستان برای دفاع در مقابل اعراب به ساخت دژ هایی پرداختند.

مشخصات جغرافیایی: حد شمالی آن دریای مازندران ( دریای خزر ) و کشور ترکمنستان حد جنوبی آن استان تهران و استان سمنان حد غربی آن استان گیلان و حد شرقی آن استان گلستان می باشد. قسمت جنوبی این استان کوهستانی بوده و قسمت شمال آن جلگه ای ساحلی می باشد. شیب آن به طرف مشرق در دشت گرگان است که به تدریج به ارتفاعات غربی خراسان منتهی می گردد. به علت فراوانی نسبی آب فرسایش در کوه ها برتری داشته و آبرفت های ناشی از آن در دریا ته نشین شده و جلگه مازندران را تشکیل داده است

سیمای اقلیمی: استقرار استان مازندران در فاصله دریای خزر و سلسله جبال البرز و تأثیر متقابل آب های خزر و کوهستان های مرتفع البرز بر یکدیگر و بازتاب فرآیند حاصل بر شرایط آب و هوایی این استان موجب پدید آمدن یکی از نادر ترین شرایط جوی و اقلیمی ایران در منطقه مازندران گردیده است که مشخصه اصلی آن بارندگی های زیاد، دمای معتدل پوشش گیاهی انبوه کشاورزی و دامداری پر رونق و اقتصادی شکوفا است. در استان مازندران هم نظیر استان گیلان دیوار عظیم البرز موجب گسستگی اقلیم های مستقر در شمال و جنوب البرز موجب گسستگی اقلیم های مستقر در شمال و جنوب البرز از یکدیگر گردیده و از نفوذ رطوبت فراوان سواحل شمالی کشور به جنوب این ارتفاعات جلوگیری می کند. سیمای اقلیمی استان مازندران از فاکتور ها و عوامل متعددی تأثیر می پذیرد که به دو دسته عوامل اصلی و عوامل فرعی سازنده اقلیم مورد دسته بندی قرار می گیرند. عوامل ارتفاع، عرض جغرافیایی، منابع رطوبتی و توده های هوا سیستم های هواشناسی در زمره عوامل اصلی و فعالیت های کشاورزی و پوشش گیاهی و نظائر آن ها در شمار عوامل فرعی تأثیر گذار بر اقلیم استان مورد ارزیابی قرار می گیرند.

رشته کوه ها:

رشته کوه البرز که به صورت دیواری جلگه های کناره دریای خزر را از قسمت های داخلی ایران جدا نموده نتیجه حرکات کوهزایی دوران سوم زمین شناسی می باشد و فرسایش در طول اواخر دوران چهارم زمین شناسی تغییرات زیادی در آن به وجود آورده است. رشته کوه البرز در شرق دره سفید رود به موازات ساحل جنوبی دریای خزر تا دره گرگان کشیده شده است و چون قوسی بلند و عظیم بین جلگه مازندران و فلات مرکزی ایران قرار گرفته است، ارتفاع آن از ساحل تا دریای خزر به طرف جنوب با شیب های تندی افزایش می یابد. این سلسله جبال عظیم به چند رشته کوه فرعی که در جهات مختلف کشیده شده اند تقسیم می شود. مهم ترین این رشته کوه ها عبارتند از:

کوه های تخت سلیمان و کلارستان: این کوه ها مرز طبیعی مازندران با تهران محسوب می شوند. جهت این رشته کوه غربی شرقی است و دارای قلل بسیاری می باشد که ۷ یخچال های بزرگ و دائمی البرز را در خود جای داده اند، قله های مهم این کوه ها عبارتند از: قله رستم نشیت با ارتفاع ۴۴۶۰ متر، قله عظیم علم کوه با ارتفاع ۴۸۵۰ متر از شمال به شانه کوه از جنوب به قلل خراسان و از شرق به سیاه سنگ متصل می گردد.

در جهت غرب دماغه آن، یخچال شمال غربی علم چال قرار دارد. چهار یخچال عظیم در چهار جبهه این کوه واقع است. قله چالون با ارتفاع ۴۵۵۰ متر، قله تخت سلیمان با ارتفاع ۴۶۴۳ متر، قلل خرسان که به علت داشتن خرس های زیاد به خرسان معروف شده، از دو قله متصل به هم شمالی و جنوبی به ارتفاع ۴۶۴۰ متر تشکیل شده است. این قله پس از قله دماوند و سبلان مرتفع ترین قله کشور است.

قله تخت سلیمان که ۴۶۴۳ متر ارتفاع دارد و از جهت شمال به قلل سیاه گوگ و از سمت جنوب به قله شانه کوه متصل است. قله شانه کوه با ۴۴۵۰ متر ارتفاع از طرف جنوب به گردنه علم کوه و از طرف شمال به قله تخت سلیمان متصل است. قله سیالان با ۴۲۵۰ متر ارتفاع در جنوب شهرستان تنکابن قرار دارد.

رشته کوه های دیلمان و لاهیجان: این کوه ها مرز های طبیعی استان های گیلان، زنجان و مازندران را تشکیل می دهند و جهت شرقی – غربی دارند. قلل مهم این بخش البرز عبارتند از: قله آتش کوه، قله سوماسوس، خشم چال، سیالان، نرگس کوه، آتشفشان خاموش، ارخک، گوانه گل، چارچ کوه، قله بزاکوه، قله شاه البرز در جبال منشعب شده البرز که عمدتاً در جنوب شهرستان رامسر قرار گرفته اند. با شکوه ترین قله این کوهستان ، خشم چال است با بیش از ۴۵۰۰ متر ارتفاع که همواره از برف و یخچال های دائمی پوشیده شده و آبشار ایج در دامنه شمالی آن در اشکورات علیا قرار گرفته است. کوه های دیگر استان مازندران عبارتند از: کوه های خلنو، توچال و کلون بسته، کوه های خنک و شاد کوه، کوه های لار و دماوند، کوه های امیری، سپند کوه و کوه های بلده کجور،..

رودخانه ها:

استان مازندران به سبب موقعیت طبیعی خاص خود، دارای رودخانه های متعددی است که عموماً به دریای خزر می ریزند. این رود خانه ها در فصل پاییز و زمستان و اوائل بهار به دلیل ریزش باران و برف در سطح استان پر آب بوده و در ماه های گرم سال به علت کاهش ریزش های جوی و افزایش تبخیر عموماً کم آب شده و بعضی از آن ها هم خشک می شوند.

مهم ترین رودخانه های استان مازندران عبارتند از: رودخانه چالوس، رودخانه هراز، رودخانه های دو هزار و سه هزار، رودخانه ماشللک، خیرود، امیر رود، سرد آب رود، نمک آبرود، نشتارود، صفا رود، گرم آب رود، رود خانه لاجیم، رودخانه زرین گل، رودخانه حاجی لر، سجارود، بابل رود، نکا رود، سیاه رود، رودخانه تجن،…

جنگل ها:

مساحت جنگل های مازندران حدود ۱۴۵۴۰۰۰ هکتار برآورد شده که این جنگل ها از درختان پهن برگ تشکیل یافته و از سایر جنگل های ایران متمایز است. عواملی چون دریای مازندران و کوهستان البرز سبب شده اند که در دامنه شمالی این رشته کوه ها پوشش گیاهی انبوهی پدید آید، به طوری که در بعضی از نواحی دست انسان تاکنون بدان نرسیده است. این پوشش گیاهی در آب و هوای استان مازندران نقش بسیار مهمی دارد.

دریای خزر:

دریای خزر اغلب به واسطه نام اقوام ساکن کرانه های آن به گونه های مختلف نام گرفته است. در طول زمان بعضی به سبب وجود قوم تپوران در کرانه های جنوبی آن را دریای طبرستان و بعضی به نام قوم هیرکان آن را دریای هیرکان یا گرگان نامیده اند. وجود قوم خزر در کرانه های شمالی این دریا سبب شد که نام خزر نیز بدان داده شود. قدیمی ترین نام این دریا با آریاییان ارتباط نزدیک داشته است که از چند هزار سال پیش در این سرزمین سکنی داشتند. در اوستا نام این دریا وروکش آمده که به معنای فراخ کش با فراخ کنار و به دیگر سخن فراخ کرت است. در اوستا پیرامون افسانه ی تیر آرش که از البرز کوه پرتاب شد و در کرانه ی جیحون فرود آمد به نام دریای فراخ کرت اشاره شده است.

بنادر:

دریای خزر دارای چند بندر عمده است که کشتی های چند هزار تنی در آن ها پهلو می گیرند. بنادر عمده ی دریای خزر عبارتند از: آستارا خان در جمهوری فدرال روسیه، مخاچ قلعه در داغستان، باکو در شبه جزیره ی آبشوران، بندر شفچنکو در قزاقستان، کراسناودسک در ترکمنستان، انزلی، نوشهر، بندر گز و بندر ترکمن در سواحل ایران…

بندر انزلی: بندر انزلی در کرانه ی دریای مازندران در ۳۶ کیلومتری شمال غربی رشت و در دهانه ی مرداب انزلی بین ۷ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۲۹ دقیقه طول شرقی واقع گردیده است. بندر انزلی آباد ترین بندر در کرانه ی دریای مازندران است. در گذشته که بازرگانی ایران و اتحاد جماهیر شوروی، حتی ایران و اروپا از طریق این بندر صورت می گرفت، رونقی داشت و اکنون نیز اهمیت بازرگانی خود را حفظ کرده است.

بندر نوشهر: این بندر اواسط ساحل دریایی شمال کشور در ۸ کیلومتری شرق چالوس، ۱۶۰ کیلومتری غرب بابلسر و حدود ۲۰۰ کیلومتری بین ۲۶ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۵۱ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی واقع است. این بندر دارای لنگر گاه های مناسب جهت توقف کشتی های بزرگ می باشد. مبادلات کالا در این بندر با خارج فقط با اتحاد جماهیر شوروی می باشد و ظرفیت آن ۳۵ هزار تن است.

بندر ترکمن: در ۳۶ کیلومتری غرب گرگان و در انتهای شمالی راه آهن سرتاسری ایران در قسمت شرقی خلیج گرگان بین ۳۶ درجه و ۵۲ دقیقه و ۳۰ ثانیه عرض شمالی و ۵۴ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است. این بندر در سال ۱۳۰۶ ش به فرمان رضا شاه احداث و از همان تاریخ راه آهن سراسری کشور از این نقطه شروع شد و از بنادر مهم شمال محسوب گردید.

گردشگری:

علم کوه: این منطقه که در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر کلاردشت در استان مازندران قرار دارد در سال ۱۳۸۱ به عنوان اثر طبیعی ملی شناخته شد.

غار کیجاکچال: این غار در ارتفاعات دو آب و در دل جنگل های شمال قرار دارد.

غار هوتو بهشهر: غار باستانی به نام هوتو در غرب بهشهر واقع شده است.

دُرفَک: بزرگ ترین دهانه ی آتشفشانی خاموش در ایران است. در مسیر قزوین – رودبار پس از عبور از شهر گنجه در سمت راست در مسافتی دور قله نسبتاً بلندی وجود دارد که تنها عرقچینی از آن خالی از درخت است. این عرقچی در ۹ ماه از سال خاکی و در سه ماه باقیمانده پر از برف است.

میانکله: ذخیره گاه زیستکره تالاب بین المللی: این منطقه که با مساحتی برابر با ۶۶۹۳۳ هکتار در استان مازندران قرار دارد، ویژگی های خاص منطقه موجب شد تا در سال ۱۳۵۴ به پناهگاه حیات وحش ارتقاء یافته و در سال ۱۳۵۵ نیز به عنوان ذخیره گاه زیستکره انتخاب شود.

سمسکنده: این منطقه که از سال ۱۳۵۲ تحت حفاظت بود، در سال ۱۳۵۴ به عنوان پناهگاه حیات وحش تعیین شد. این پناهگاه از معدود جنگل های جلگه ای بازمانده از جنگل های خزری به شمار می آید که در استان مازندران قرار دارد.

شش رودبار: این منطقه با مساحت ۷۸۳۲ هکتار واقع در استان مازندران از سال ۱۳۸۰ تحت حفاظت قرار گرفت. منطقه ای است کوهستانی با پوشش جنگلی کم نظیر هیرکانی و مراتع ییلاقی، رودخانه های پر آب شش رودبار و چرات بخش هایی از مرز های منطقه را تشکیل می دهند.

اساس: این منطقه که با مساحت ۲۹۹۷ هکتار از سال ۱۳۸۰ تحت حفاظت قرار گرفت. منطقه ای است کوهستانی با دره های متعدد و پر آب و پوشش جنگلی با ارزش هیرکانی واقع در استان مازندران.

بلس کوه: این منطقه با مساحت ۱۱۲۱۱ هکتار از سال ۱۳۸۰ تحت حفاظت قرار گرفت. بلس کوه بین دو رودخانه دو هزار و سه هزار در استان مازندران قرار گرفته و دارای دره های عمیق و پر آب فراوانی است.

بولا: این منطقه با مساحت ۳۹۰۷ هکتار واقع در استان های مازندران و سمنان از سال ۱۳۸۷ تحت حفاظت قرار گرفت. منطقه ای کوهستانی با دو دامنه کلی شمالی و جنوبی و شیب های تند که در حد بالایی جنگل های خزری واقع شده است و بخش هایی از آن را نیز مراتع ییلاقی تشکیل می دهد.

دودانگه: دامنه ارتفاعی ۹۰۰ تا ۲۸۰۰ متر متوسط دما و بارندگی سالانه ۹ درجه سانتی گراد و ۶۱۰ میلیمتر منطقه دارای اقلیم نیمه مرطوب معتدل نموده است. دودانگه دارای مرز مشترک طولانی با مناطق حفاظت شده بولا و پرور بوده و به طور عمده از جنگل های هیرکانی پوشیده شده است.

دیدنی ها:

کجه، شهر مدفون رویان باستان در طبرستان باختری: شهر تاریخی و فراموش شده « کجه » که زمانی بخشی از سرزمین روبان باستان محسوب می گردید، از قدیم ترین ایام، مرکز سیاسی آن و سپس پایتخت « رستمدار » بوده است. منطقه ی رویان در سده های نخستین دوران اسلامی به عنوان جزیی از قلمرو حکومتی اسپهبدان طبرستان و نقش ویژه ای در تاریخ طبرستان و نقش ویژه ای در تاریخ طبرستان باختری داشته است.

پهن دژ: پهن دژ منطقه ای جالب و دیدنی است که نزدیک دهانه درفک قرار گرفته و ۷۰۰ متر عرض دارد. تعداد زیادی کلبه سنگی در این منطقه ساخته شده است. زیرا ساکنین این محل به دلیل وجود سنگ خانه های خود را از سنگ می سازند. دامداری نیز حرفه ی اصلی مردم این منطقه را تشکیل می دهد.

غار یخی: غار یخی با ۱۰۰ متر طول در شمال درفک قرار گرفته است. این غار ۴۰ متر عمق دارد و دارای دهانه ی ورودی بزرگی است. افراد منطقه به منظور تأمین آب به داخل غار رفته و پس از جدا کردن تکه ای بزرگ از یخ و برف در حالی که آن را بر روی سر خود گذاشته اند از غار خارج می شوند.

مردم شناسی:

میان مازندرانی ها و گیلانی ها اختلاف زیادی نیست اما مازندرانی ها از نظر جسمی مردانه ترند. چون تابستان ها را در کوهستان به سر می برند. عده ی سادات در مازندران زیاد است پس از شهادت حضرت رضا (ع) بعضی از منسوباتش به مازندران پناهنده شدند هنگامیکه یحیی ابن عمرابن یحیی ابن حسین در کوفه شورید و میان زیدیه ادعای امامت کرد برخی از سادات که در جنگ همراهش بودند پس از دستگیر شدن یحیی به مازندران و دیلمان گریختند و به ریاست سید حسین ابن زید از سادات علوی و بنی هاشم از حجاز و سوریه و عراق دسته دسته به طبرستان آمدند و این کار در زمان امرای بعدی خاندان علوی نیز دوام داشت.

علاوه بر ساکنان بومی و طوایف محلی قبیله های دیگری در سراسر مازندران پراکنده اند. خواجه وند ها، عبدالملکی ها، لک ها، گرایلی ها، اصانلو ها، بلوچ ها، افغان ها و کرد ها، که در دوران های مختلف چنان با اهالی درآمیخته اند که باز شناختن آن ها از دیگران غیر ممکن است. غیر از کرد ها عده ی کمی از ترک ها، همه ایشان زیان اصلی خود را از یاد برده و زبان طبری را آموختند.

موسیقی:

موسیقی این مناطق بر پایه اصیل ترین و کهن ترین نغمه ها و تکه های چوپان مازندران شکل گرفته است. در مقایسه با موسیقی دستگاهی ایران موسیقی این مناطق با مقام شور و دشتی قابل مقایسه است. محور اصلی موسیقی این بخش از سوی پنج مقام آوازی وزین و پر قدمت یعنی، بلند، کوتاه، کتولی بلند، کتولی کوتاه یا کل حال و میون کتولی و تعداد زیادی تکه های سازی چوپانی است بر محور همین مقامات آوازی و سازی، تعداد قابل توجهی شبه مقام منظومه های آوازی و سازی و چوپانی و موسیقی مراسمی شکل گرفته است که در مجموع اساس موسیقی آوازی و سازی مازندران را تشکیل می دهند. مهم ترین ساز های رایج در مناطق مرکزی مازندران عبارتند از: لله وا ( نی چوپانی، سورنا، و دور سرکتن ( نقاره سفالی مضاعف) و تا حدودی کمانچه.

آداب و رسوم:

نوروز خوانی: نوروز خوانان معمولاً پانزده روز قبل از فرا رسیدن عید نوروز به داخل روستاها می آیند و با خواندن اشعار در مدح امامان و ترانه های محلی طلیعه سال نو را به آنان مژده می دهند. نوروز خوانان چند نفر هستند که یک نفر اشعار را می خواند، یک نفر ساز می زند و نفر دیگر که به آن کوله کش ( بارکش) می گویند به در خانه های مردم می رود و می خواند:

باد بهارون بیمو/ نوروز سلطون بیمو/ مژده دهید به دوستان/ گل به ستون اومد/ بهار آمد بهارآمد/ علی با ذوافقار آمد/ خوش آمد/ نوروزتان نوروز دیگر/ شما را سال نو باشد مبارک

صاحب خانه نیز با دادن پول، شیرینی، گردو، تخم مرغ، نخود و کشمش از آنان پذیرایی می کند.

چهارشنبه سوری: از مراسم به جا مانده در ایران زمین، چهارشنبه سوری است که در پایان چهارشنبه هر سال برگزار می شود. صبح روز چارشنبه آش هفت ترشی درست می کنند. آشی که هفت نوع ترشی مانند آب نارنج، آب لیمو، آب انار، سرکه، گوجه سبز، آب ازگیل در آن می ریزند و بعد از آماده شدن بین همسایه ها پخش می کنند. غروب روز چهارشنبه، ۵ تا ۷ بوته آتش درست می کنند و در حالی که آواز می خوانند با آرزوی شادی و خوشی برای خود و خانواده خود از روی آتش می پرند.

عید نوروز: هنگام تحویل سال افراد خانواده دور سفره هفت سین، که با ظرافت و سلیقه ی خانم خانه چیده شده می نشینند و در حالی که پدر خانواده دعای تحویل می خواند منتظر تحویل سال نو می شوند.

در گذشته که امکانات ارتباطی مانند رادیو و تلویزیون نبود با تیر اندازی یا گفتن اذان سال جدید را به همه اعلام می داشتند. بعد از این که سال نو شد کسی که به عنوان مادرمه انتخاب شده با مجمعی که در آن قرآن، آیینه، آب، سبزه و شاخه های سبز جوان قرار دارد، وارد خانه می شود. چهار گوشه اتاق ها را آب می پاشد، قرآن را کنار سفره هفت سین می گذارد و شاخه های سبز را به این نیت که سال سرسبز و خوش و خرمی برای خانواده باشد، جلوی در اتاق آویزان روی طاقچه اتاق می گذارد. در این روز مادر خانه، غذای عید – سبزی پلو با مرغ یا گوشت درست می کند. علاوه بر آن غذایی به عنوان خیرات برای اموات می پزند و بین مردم پخش می کنند. در غروب شب اول سال، به این اعتقاد که چراغ خانه آن ها همیشه روشن و نورانی باشد به سر در خانه ها شمع یا شعله آتش آویزان می کنند.

جشن نوروز ماه: مردم مازندران در اواسط مرداد ماه جشنی به نام نوروز ماه دارند. وقتی که اولین محصول برنج زودرس رسید، بعد از جمع آوری و درو، با همان برنج غذا درست می کنند و در خارج از روستا، جشن پایان کار می گیرند. این مراسم درست مانند سیزده به در است و اعتقاد دارند که این روز را حتماً باید بیرون از روستا به سر برد. در واقع این جشن یک نوع سپاسگزاری به درگاه خداوند است.

مراسم تیر ماه سیزده: از دیگر مراسم سنتی و رسمی مازندران تیر ماه سیزده است که در اواسط آبان هر سال برگزار می شود. البته روایات مختلف در مورد تیر ماه سیزده وجود دارد.

می گویند که شب تولد حضرت علی (ع) است.

می گویند پیروزی کاوه بر ضحاک و جشن مهرگان است.

در این شب تمام خانواده کنار هم جمع می شوند و تا پاسی از شب به خوردن تنقلات و گوش دادن به قصه و افسانه های بزرگ تر ها سپری می کنند. جوانان هم با در دست داشتن ترکه ای بلند که کیسه ای به انتهای آن بسته شده است همراه کودکان به در خانه ها و لال بازی ا صاحب خانه تقاضای هدیه می کنند. به آن ها پول، میوه، شیرینی داده می شود. هنگامی که لال به همراه گروه خود در کوچه ها شروع به حرکت می کند. این اشعار را می خواند:

لال بیمو/ لال بیمو/ پارسال و پیرار بمو/ چل بزن دیگه بزن/ لال انه لال کانه/ پیسه گنده خوانه نه/ سال و ماه ارزون نوه/ لال مار رسوا نوه/ لال انه لال کانه/ پار بوده امسال انه

معنی: لال آمده، لال آمد هم پارسال و امسال آمده/ چرخ نخ ریسی را حرکت بده، به دیگ بزن/ لال می آید/ لال کوچک می آید/ کسی که شیرینی پیس گنده می خواهد، لال می آید/ لال کوچک می آید/ پارسال رفته، امسال می آید/

آیین سنتی ۲۶ عید ماه: آیین ویژه سنتی ۲۶ عید ماه طبری هر سال در تاریخ ۲۸ تیرماه شمسی در بیشتر روستاهای استان برگزار می شود. در روستای امامزاده حسن سواد کوه این مراسم با آداب خاصی انجام می شود. این رسم به جشن مردگان معروف است. بر اساس سنت رایج و باور های مردم، در زمان های قدیم فریدون پادشاه پیشدادی به خونخواهی پدرش جمشید شاه ضحاک پادشاه را سرنگون می کند. مردم خبر این پیروزی را در شب با آتش زدن بوته ها به یکدیگر اطلاع می دهند و فردای آن روز با برپایی جشن و مسابقه کشتی این پیروزی را گرامی می دارند. امروزه نیز اهالی روستاهای اطراف همگی به امامزاده حسن می آیند و علاوه بر خیرات کردن برای اموات خود و روشن کردن شمع روی مزار ها، تماشاگر مسابقه کشتی سنتی لوچو می شوند. در این روز کشتی گیران سواد کوه در این محوطه گرد می آیند و به مصاف هم می روند. در مناطق جلگه ای جشن مردگان در آرامگاه ها برگزار می شود.

مراسم ورف چال (چاه برف): یکی از مراسم قابل توجه در ارتباط با آب در روستای « اسک» واقع در جاده هراز مراسم « ورف چال» است. این مراسم در یکی از روز های جمعه، در فاصله اول تا پانزده اردیبهشت ماه که آخرین برف های زمستانی در حال آب شدن است انجام می شود. تاریخ اجرای این مراسم قبلاً از طرف بزرگان محل به اطلاع عموم رسانده می شود. در این روز کلیه مردان محل جهت مراسم ورف چال واقع در دامنه کوه دماوند پس از صرف صبحانه با همراه داشتن غذای ظهر و بساط میوه و چای از روستا خارج می شوند. در این روز هیچ مردی حق ماندن در روستا را ندارد و امور روستا در این روز در دست زن های محل است که با اجتماع در مساجد و نقاط دیگر به اجرای برنامه هایی مانند عروس و داماد، شاه – وزیر بازی و … سرگرم هستند. از ورود هر مردی به داخل روستا جلوگیری می شود. در صورتی که مردی به تذکرات و اخطار آن ها بی توجهی نکند و داخل روستا شود به شدت با چوب به وسیله زن های محل تنبیه می گردد. مردان روستا پس از رسیدن به محل ورف چال که از دوران گذشته چاهی در آنجا برای جمع آوری برف به وسیله شخصی به نام « سید حسن ولی» حفر شده و مقبره او نیز در روستای « نیاک » محل زیارت اهالی منطقه است، اقدام به جدا کردن قطعات برف از کوه می کنند و هر کس به توانایی خود مقداری از قطعات آخرین برف و پوشانیدن در چاه، مردان به صرف ناهار و چای و میوه در اطراف چاه می پردازند و نماز به جا می آورند. سپس همگی به روستا باز می گردند. این مراسم ریشه در مبارزه با کم آبی برای مسافران و دام ها در فصل تابستان دارد. با توجه به این که منطقه مورد بحث در گذشته یکی از مناطق دامداری محسوب می شد، دامدار ها برای تأمین آب مورد نیاز دام ها در فصل تابستان که برف های روی کوه آب می شد، اقدام به ذخیره برف در این چاه می کردند تا در موقع کم آبی، آب مورد نیاز دام ها را فراهم کنند. امروزه منطقه مورد بحث اهمیت گذشته خود را از نظر پرورش دام از دست داده ولی این سنت قدیمی همچنان در بین اهالی محل ادامه دارد.

شب یلدا: شب اول زمستان را « گت چله » می نامند. در این شب بنا به سنت دیرین همه افراد خانواده دور هم جمع می شوند و با خوردن ماست و میوه و آجیل سرمای فصل زمستان را از خود دور می کنند، اعتقاد بر این است که با خوردن ماست یا هندوانه در شب یلدا، هرگز در زمستان سردشان نخواهد شد. در این شب دختران دم بخت با پوشاندن صورت خود از هفت خانه چیزی می گیرند، اگر کسی آن ها را ندید و نشناخت، حتماً به آنچه نیت کرده اند خواهند رسید.

بازی های محلی:

کشتی لوچو، کشتی گیله مردی، کشتی با شال، کشتی کمری، کشتی چک چیشت، کشتی لینگ کشتی، کشتی ترکمنی، کمربند بازی، بازی چش بیدکا، نکلی بازی، کلنگ بازی، شرپلنگ کا، رسن کیوک، تب چویا تب کا، عمو عمو جان، بله عمو جان، چلی مارچلی، گشت کا، خرجین هاله، گهن پشته، علی خان جرجور، طلا جنگی، چلیک، یک دبه دو دبه، کل تک و نی، چوسواری یل خلنگ کا..

اقتصاد:

استان مازندران به لحاظ داشتن جنگل، دریا، زمین و خاک حاصلخیز، دارای منابع غنی و سرشار از ذخایر و ثروت است. همچنین وجود معادن و آب زمینه مساعدی را برای ایجاد کار و اشتغال و نحوه معیشت مردم فراهم می سازد. اقتصاد استان بیشتر بر پایه کشاورزی، دامداری، باغداری، زنبورداری، صیادی و صنایع دستی است. کشاورزی در این میان از اهمیت بیشتری برخوردار است.

صنایع دستی:

صنایع دستی و رشته های گوناگون شامل سرامیک سازی، سفال سازی، نمد مالی، کنده کاری روی چوب، خراطی، ساخت زیورآلات محلی، پارچه های دستباف، جاجیم بافی، گلیم بافی، حصیر دوزی، سوزن دوزی، کلاه پوستی، چنته بافی، قلی بافی، گلیمچه بافی، مروارید بافی، ساخت ساز های سنتی، نقاشی روی سفال، گلدوزی، معرق نی، منبت و معرق چوب، کیف چرمی، نقاشی و حکاکی صنایع چوبی، تذهیب، گلسازی، مکرومه بافی، گره چینی، طراحی سنتی،…

صنایع دستی مازندران بیشتر توسط زنان روستایی تولید می شود. در واقع زنان نقش مهمی در اقتصاد روستایی ایفا می کنند.

آثار ثبت شده:

باغ چهلستون – صفویه – بهشهر

عمارت صفی آباد – صفویه – بهشهر

مشهد میر بزرگ – صفویه – قرن ۸ ه ق – آمل

مقبره ناصرالحق – قرن ۹ ه ق – آمل

مقبره سه سید میر حیدر آملی – قرن ۹ ه ق – آمل

قبر مشهور به شمس طبرسی – قرن ۹ ه ق – آمل

امامزاده ابراهیم – قرن ۹ ه ق – آمل

بقعه سلطان محمد طاهر – قرن ۹ ه ق – بابل

مقبره امامزاده محمد رضا – قرون اولیه اسلامی – ساری

مقبره ملا مجدالدین – اسلامی – ساری

برج لاجیم – قرن ۵ ه ق – سواد کوه

برج رسکت – قرن ۵ ه ق – ساری

امامزاده یحیی – اوایل ۹ ه ق – ساری

امامزاده زین العابدین – اواخر قرن ۹ ه ق – ساری

امامزاده قاسم – قرن ۹ ه ق – بابل

امامزاده ابراهیم – قرن ۹ ه ق – بابلسر

امامزاده قاسم – قاجاریه – آمل

امامزاده عباس – قرن ۹ ه ق – ساری

تپه کلار – هزاره ۲ اسلامی – چالوس

مقبره درویش فخر الدین – قرن ۹ ه ق – بابل

مجموعه عباس آباد – صفویه – بهشهر

غار هوتر کمربند – پیش از تاریخ – بهشهر

گت تپه کش – تپه بزرگ بغل – هزاره ۲ ق م – بهشهر

تپه کش – اواخر هزاره ۲ ق م – بهشهر

بقعه آقا شاه بالوزاهد – قرن ۹ – نور

محله قدیمی آلاشت – پهلوی – سواد کوه

چشمه عمارت – صفویه – بهشهر

آب انبار میرزا مهدی – افشاریه – زندیه – ساری

بقعه گلما – درویش فخرالدین – قرن ۸ و ۹ ه ق – ساری

امامزاده قاسم – قرن ۸ و ۹ ه ق – ساری

امامزاده قاسم – قرن ۸ و ۹ ه ق – ساری

امامزاده صالح – قرن ۹ ه ق – ساری

امامزاده عیسی بن کاظم – قرن ۹ ه ق – ساری

کاخ چای خوران – پهلوی – چالوس

بقعه شمس ال رسول – قرن ۹ ه ق – آمل

آتشکده آمل – قرن ۹ ه ق – آمل

تکیه روستای مقر یکلا – زندیه – قاجاریه – بابل

پل دروازه پله آمل – صفویه – آمل

بقعه خضر – قدمگاه خضر – قرن ۹ ه ق – آمل

مجموعه فرح آباد – صفویه – ساری

تپه رجب کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

مجموعه ابوالحسن کلا – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

قلعه کتی ابوالحسن – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه احمد کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابلسر

تپه پایین دین کتی رمنت – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه دین کتی ملا محله – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه کوتر دین – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه امامزاده کتی – هزاره ۱ ق م – قائم شهر

تپه دین کتی قراخیل – هزاره ۱ ق م – قائم شهر

دین کتی باوند جنید – اسلامی – قائم شهر

تپه علی جان کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه قلعه کتی احمد کلا – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه عبدالله کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه عیسی کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

تپه شال کتی قراخیل – هزاره ۱ – اسلامی – قائم شهر

تپه محمد علی کتی – هزاره ۱ – اسلامی – بابل

پل محمد حسنخانی – قرن ۱۲ ه ق – بابل

بقعه امامزاده سید علی کیا سلطان – قرن ۹ و ۱۰ ه ق – نوشهر

تپه چمازکتی – هزاره ۱ ق م – نوشهر

هتل بنیاد پهلوی – هتل قدیم – پهلوی – رامسر

بلوار مقابل هتل های رامسر – پهلوی – رامسر

ساختمان شهربانی – پهلوی – تنکابن

هتل بنیاد پهلوی – پهلوی – چالوس

پل فلزی – پهلوی – آمل

ساختمان دارئی – پهلوی – ساری

ساختمان شهرداری – پهلوی – قائم شهر

ساختمان شهربانی – پهلوی – بابلسر

ساختمان بهداری – پهلوی – بابلسر

میدان مجسمه – پهلوی – بابلسر

ساختمان شهرداری – پهلوی – قائم شهر

پل ورسک – پهلوی – سواد کوه

ساختمان دارایی – پهلوی – ساری

پل تجن – پهلوی – ساری

باغ چهلستون – پهلوی – بهشهر

برج سنگی روستای میدانک – قرن ۷و۸ ه ق – سوادکوه

امامزاده شاهبالو زاهد – قرن ۱۰ ه ق – سوادکوه

بقعه امامزاده عبدالله – قرن ۹ ه ق – نکا

شاطر گنبد – قرن ۹ ه ق – ساری

بقعه امیر سید کمال الدین – قرن ۹ ه ق – بهشهر

امامزاده طاهر مطهر – قرن ۹ ه ق – نوشهر

گنبد سرست – قرن ۹ ه ق – بابل

تکیه کرد کلا – قاجاریه – جویبار

خانه نیما یوشیج – قاجاریه – نور

مناره و مسجد رودگر محله – قاجاریه – بابل

بنای امامزاده مطهر – تیموری – بابل

مسجد دو دانگه – قاجاریه – ساری

پل خشتی نور – قاجاریه – نور

تپه طالقانی – هزاره ۲ و ۱ ق م – قائم شهر

خانه فاضلی – قاجاریه – ساری

خانه منوچهر خان کلبادی – اواخر قاجار – ساری

مسجد جامع ساری – قرون اولیه اسلامی – قاجاریه – ساری

مجموعه باغ رامسر – پهلوی رامسر

شهر قدیم آمل – اسلامی – آمل

مجتمع خدمات حمایتی سلمان – پهلوی اول – بابل

دانشکده ادبیات دانشگاه مازندران – پهلوی اول – بابلسر

حمام قدیم میرزا یوسف – صفویه – بابل

تپه بنگر کلاه – هزاره ۱ اسلامی – بابل

آب انبار نو – قاجاریه – ساری

مجموعه آقاجان نسب – اواخر قاجار – بابل

قلعه کنگلو – اسلامی – سواد کوه

تکیه تاکرنور – قاجاریه – نور

قلعه ملک بهمن – ملک قلا – صفویه – آمل

کاروانسرای گدوک – صفویه – سواد کوه

غار گمیشان – میان سنگی – نکا

پل تاریخی آزان – قاجاریه – جویبار

بانک ملی ساری – اوایل پهلوی – ساری

پل جویبار – خشت پل – قاجاریه – جویبار

ساختمان فرمانداری رامسر – پهلوی اول – رامسر

بقعه امامزاده سید محمد زرین نوا – قرن ۹ ه ق – قائم شهر

بقعه درویش علم بازی – قرن ۹ ه ق – بابل

پل چشمه گیله – پهلوی اول – تنکابن

گلدسته مسجد امام حسن عسگری – قاجاریه – آمل

سقانقار شیاده – قاجاریه – بابل

قلعه مارکو – اسلامی – رامسر

تپه قلعه پرچی کلا – تاریخی – اسلامی – ساری

امامزاده محمد – قرن ۵ ه ق – نوشهر

تپه سمسکنده – هزاره او ق م – ساری

پل سنگی شاهپور – صفویه – پهلوی – شیرگاه

پل شیرگاه – صفوی – شیرگاه

محوطه کوره سر – تاریخی – اسلامی – تنکابن

محوطه گورستانی جارمت – هزاره ۱ ق م – تنکابن

محوطه گورستانی جیرمت – پیش از اسلام – اسلامی – تنکابن

بنای سنگی کوره سر – اسلامی – تنکابن

اداره فلاحت سابق – پهلوی اول – رامسر

محوطه و گورستان جیر لپه دشت – هزاره ۱ تا اسلامی – تنکابن

سقانفار تکیه چمازکلا – قلجاریه – بابل

حسینیه آمل – قاجاریه – آمل

عمارت شهرداری تنکابن – پهلوی اول – تنکابن

سقانفار کیجا – قاجاریه – بابل

تپه کپور چال – هزاره ۱ تا اسلامی – بابل

مسجد جامع بابل – قاجاریه – بابل

مدرسه شاه – پهلوی – بهشر

تپه پریجا – هزاره ۱ ق م – قائم شهر

بقعه شاه رضا کیا سلطان – قرن ۹ ه ق – نور

امامزاده حقانی – قرن ۸ هق – کلاردشت

مسجد آقا عباس – صفویه – قاجاریه – آمل

تپه نارنج باغ – پیش از تاریخ تا اسلامی – نکا

خانه حاج خلیلی – پهلوی – تنکابن

خانه سردار جلیل – قاجاریه – ساری

حسینیه دیوا – قاجاریه – بابل

غار های رستم کلا – پیش از تاریخ – بهشهر

سیکاپل – قاجاریه – بهشهر

قلعه شاه نشین آسیاب سر – قرون اولیه اسلامی – بهشهر

گوهرتپه – تاریخی – بهشهر

عمارت سیامی – قاجاریه – بهشهر

بز پل قاجاریه – بهشهر

تپه سرخدین – تاریخی – اسلامی – بهشهر

آتشکده کوسان – قرون اولیه اسلامی – بهشهر

مجموعه بناهای افغان نژاد – قاجاریه – بهشهر

حسینیه فرهی – قاجاریه – رستم کلا

حسینیه شیخ علیزاده – قاجاریه – رستم کلا

تپه شیخ عبدا خالق سواسری – پیش از تاریخ تا اسلامی

طوق و تپه – پیش از تاریخ تا اسلامی –نکا

آب انبار اطرب – قاجاریه – نکا

تپه هلم سر – پیش از تاریخ – نکا

گرجین تپه – تاریخی – اسلامی – نکا

مارندین تچه – تاریخی – نکا

محوطه قلعه پلنگان – اسلامی – خلیج میانکاله

محوطه تخت رستم – پیش از تاریخ – نکا

محوطه گم چال – پیش از تاریخ – بهشهر

مجموعه بناهای نجفی – قاجاریه – پهلوی اول – بابل

خانه حاج مهدی سلطان – اواخر قاجار – آمل

حمام وزیری – قاجاریه – ساری

نمایان تپه – تاریخی – اسلامی

محوطه عافله سیتی – خاچک کجور – اشکانی – ساسانی

نقش برجسته شکل شاه – اشکانی – ساسانی

مجموعه بناهای نوار ساحلی بابل – پهلوی – بابلسر

تپه دونه چال – هزاره ۱ ق م – جویبار

مقابر سلاطین استندار – تیموری – نور

غار اسپهبد خورشید- پیش از اسلام – سوادکوه

شاردین تپه – هزاره ۱ ق م – جویبار

نرگس کتی – سنگ تپه – پیش از تاریخ – نکا

خانه شهریاری – قاجاریه – بهشهر

بنای ناهار خوران دزین – پهلوی اول – چالوس

گورستان سفید چاه – تیموریان – بهشهر

تپه یوز باشی – هزاره ۱ ق م – قائم شهر

جمعیت:

مرد: ۷۱۹۱۵۲ شهری، ۶۳۱۷۶۶ روستایی

زن: ۷۱۳۶۶۶ شهری، ۶۳۰۶۷۸ روستایی

تقسیمات کشوری:

مرکز این شهرستان شهر آمل، دارای ۳ بخش ۱- بخش مرکزی، دارای ۳ دهستان ( ۱- بالا خیابان لیتکوه ۲- پایین خیابان لیتکوه ۳- چلاو ۴- هراز جنوبی) ۲- بخش دابودشت ۳- لاریجان است.

آب و هوا:

معتدل و مرطوب – با در نظر گرفتن پستی و بلندی و امتداد کوه ها آب و هوای این شهرستان از نوع معتدل جلگه ای و کوهستانی معتدل سرد است. آب و هوای سرد کوهستانی به طور پراکنده نقاط مرتفع و قلل بلند البرز را شامل می شود که در بیشتر ماه های سال پوشیده از برف و یخ است. بطوریکه قله دماوند به یخچال های کوهستانی تبدیل می گردد. در مناطق کوهستانی که ارتفاع متوسطی دارد دوره گرما نسبت به مناطق جلگه ای کوتاه تر است.

نژاد:

آملی ها آریایی نژادند مرکب از سه تیره اند:

مرزن ها، آمور ها، تیپور ها، به زبان فارسی محلی با گویش مازندرانی سخن می گویند.

رستنی ها: درختان اوجا، توسکا، بلوط، افرا، ازگیل، زرشک، گیاهان دارویی و صنعتی، خاکشی، گل ختمی، کاسنی، گل گاو زبان، بارهنگ، گون، کتیرا، پوشش گیاهی برای چرای دام

جانوران: گرگ، گراز، شغال، گربه وحشی، خرس، پلنگ، مرغابی، لک لک و قو…

پوشش گیاهی: گل گاو زبان، گل بنفشه، بارهنگ، درخت توسکا، گیاهان مرتعی..

فرآورده ها: برنج، گندم، مرکبات، سویا و آفتابگردان

سوغات: ماهی، خاویار؛ ترشی، مربا، مرکبات، برنج، نان برنجی، شیرینی و کلوچه، صیفی جات، سبد های حصیری.

غذاهای محلی: آغوز مسما، ترشی ترشو، دوپتی، اسپتناساک، آش کدو، اسفناج مرجی، کهی انار، قلیه مازندرانی، هلی غرو، گرماس، مرغ ترش، مرغ شکم پر، آغوز، ته چین، خورش آلو، انواع ماهی،

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons