نوشته ها

استان مرکزی

ارسال شده توسط :

وجه تسمیه:

در تقسیمات کشوری این نام را به جهت جایگاه این استان در کشور بدان اطلاق کرده اند.

عرض جغرافیایی:

استان مرکزی با مساحتی معادل ۸۴/ ۲۹۴۲۲ کیلومتر مربع، ۸۲/۱ درصد از مساحت کل کشور را دارا می باشد. که تقریباً در مرکز ایران بین ۳۳ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۷ دقیقه تا ۵۱ درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.

سیمای اقلیمی:

مهمترین سازه های اقلیمی در استان مرکزی که بر حسب اهمیت بر شکل گیری اقلیم استان مؤثر واقع می شوند عبارتند از: ارتفاع، توده های هوا و سیستم های هواشناسی، منابع رطوبتی و عرض جغرافیایی در کنار عوامل چهارگانه اصلی تأثیر گذار بر اقلیم استان، عوامل فرعی نیز نظیر پوشش گیاهی، کشاورزی و فعالیت های صنعتی نیز در مقیاس محدود تر بر اقلیم استان مؤثر واقع می شوند که به تحلیل آن ها پرداخته می شود.

رشته کوه ها:

استان مرکزی در تقاطع چین خوردگی البرز و زاگرس واقع شده است. ناهمواریهای این استان را قسمت هایی از کوه های مرکزی و پیشکوه های داخلی زاگرس تشکیل می دهد. بلند ترین نقطه این کوه ها، قله شهبار است که با ارتفاع ۳۳۸۸ متر در رشته کوه های راسوند قرار گرفته است. مهمترین ارتفاعات شمال استان از کوه مره شروع شده و به سمت غرب تا کوه های اینچه قره به ارتفاع تقریبی ۲۰۰۰ متر در بخش زرند ساوه به نام کوه قلیچ به ارتفاع ۲۰۵۰ متر می باشد. در قسمت غرب استان دو رشته کوه در دو قسمت رود قره چای از جنوب به شمال امتداد می یابد، رشته غربی قره چای به ارتفاعات الوند در همدان می پیوندد و رشته شرقی آن تدریجاً از ارتفاعش کاسته شده و به کوه های وفس متصل می شود. از ارتفاعات مهم قسمت شرقی مودر را با ارتفاع ۲۳۳۹ متر در غرب شهر اراک می توان نام برد. جنوب استان را کوه های مرتفعی در بر می گیرد که مهمترین آن ها در جنوب غربی رشته کوه های راسوند و سفید خوانی است و بلند ترین نقطه در کوه های راسوند قله شهباز است. امتداد این رشته کوه ها به طرف جنوب شرقی به کوه های الوند لکان با ارتفاع ۳۰۵۶ متر در غرب خمین می رسد. سپس این رشته کوه ها به ارتفاعی در جنوب خمین متصل شده با ارتفاعات تخته کوه و هفتاد قله یکی می شود و پس از قطع شدن به وسیله دره قم رود به ارتفاعات کهک قم وصل می گردد. بلند ترین قله بین دلیجان و کهک کوه غلیق با ارتفاع ۳۱۷۰ متر است. علاوه بر کوه های یاد شده، در مرکز استان نیز کوه هایی قرار دارند که کهمترین آن ها کوه گوجه با ارتفاع ۳۱۴۰ متر در تفرش است.

آب و هوا:

استان مرکزی که از یک طرف در کویر مرکزی و از طرف دیگر در محل زاویه چین خوردگی البرز و زاگرس واقع شده است، دارای آب و هوایی متنوع است:

آب و هوای نیمه بیابانی: حدود ۳۸ درصد مساحت استان مرکزی در منطقه نیمه بیابانی قرار گرفته است. این اراضی بین کوهستان و بیابان واقع شده است. خاک های این مناطق برای کشاورزی مناسب و استفاده از آب قنات و رودخانه در این نواحی قرار دارد.

آب و هوای معتدل کوهستانی: تقریباً نیمی از مساحت استان را این نوع آب و هوا در بر گرفته و سرزمین هایی را که بیش از ۱۵۰۰ متر ارتفاع دارند، شامل می شود. بیشترین مراتع متوسط استان مرکزی در این ناحیه قرار گرفته است که پوشش گیاهی ان غنی تر و دوره رشد گیاهان نیز بیشتر از نواحی دیگر است.

آب و هوای سرد کوهستانی: ۱۲ درصد از اراضی استان مرکزی که در ارتفاعات واقع شده اند، آب و هوای سرد دارند. وجود برف دائمی در قله ها، حاکی از آن است که میانگین دمای گرمترین ماه سال نیز بسیار پایین است. مراتع مرغوب استان نیز در این نواحی واقع شده اند.

منابع آبی:

بر اساس مطالعات انجام شده، در حال حاضر مقدار آبی که از طریق رودخانه ها، قنات ها، چشمه سارها، چاه های عمیق و نیمه عمیق به دست می آید. حدود ۲/۴ میلیارد متر مکعب می باشد، ولی تنها ۵۰ درصد آن در امور کشاورزی و موارد دیگر مورد استفاده قرار می گیرد و بقیه به علت تبخیر و هرز رفتن از بین می رود.

آب های زیر زمین: شامل چاه های عمیق و نیمه عمیق، چشمه ها و قنات ها است که مجموع آب آن ها بیش از ۱/۲ میلیارد مکعب تخمین زده می شود..

از چشمه های پر آب موجود در استان مرکزی، چشمه عمارت، چشمه عباس آباد سزبند، چشمه پنجه علی، چشمه اسکان، چشمه انجدان، چشمه محلات و بالقلوا را می توان نام برد.

آب های سطحی: رودخانه های جاری در سطح استان مرکزی که دارای میزان آبدهی متفاوت و متغیر در طول سال می باشند. از منابع مهم آب این استان بوده و آبدهی آن ها سالانه حدود ۲ میلیارد متر مکعب بر آورده شده است.

رودخانه ها:

رودخانه قره چای: شاخه ی اصلی آن از سراب های هفته عمارت، عباس آباد، پنجعلی، از جنوب غربی و جنوب منطقه ی اراک یعنی سربند و کزاز، سرچشمه گرفته و در محلی بنام پل دوآب رودخانه ی قره چای وارد شده و در سد غدیر جمع شده و بعد از گذشتن از دشت ساوه به رودخانه ی قمرود پیوسته و نهایتاً به حوض سلطان منتهی می شود. طول این رودخانه ۵۴۰ کیلومتر و حوضه ی آبگیر آن ۱۸۰۰۰ کیلومتر مربع است.

قمرود: سرچشمه ی اصلی این رودخانه از کوه های لرستان و خوانسار و گلپایگان است و شاخه های اصلی غرقاب و دربند نام دارند. در خمین شعبه ای به آن اضافه شده، بعد از گذشتن از جنوب محلات در نزدیکی دلیجان به نیزار می رسد و به طرف شمال شرقی منحرف می شود، سپس از وسط شهر قم گذشته و در ناحیه از عبور از شهر قم در ناحیه ی پل دلاک با قره چای یکی می شود و به مسیله می ریزد و با احداث سد پانزده خرداد بر روی آن طول این رودخانه از سرچشمه تا انتها ۲۸۸ کیلومتر است.

رود قره کهریز( کرهرود): این رودخانه از کوه های قره کهریز سرچشمه گرفته پس از مشروب کردن تعدادی از روستاهای نزدیک شهر اراک و گذشتن از غرب آن به کویر میقان می ریزد. این رود فصلی است و در تابستان خشک می شود.

رود شهراب: از کوه های تفرش سرچشمه می گیرد و پس از مشروب کردن چند قریه ( در بهار که آب زیاد است) مازاد آن را به کویر میقان می ریزد.

گردشگاه های طبیعی:

گردشگاه های طبیعی استان بطور عمده از حواشی رودخانه ها، دریاچه ها، چشمه های دائمی و تالاب ها تشکیل شده است. از جاذبه های مهم گردشگری این استان غارها، نواحی ییلاقی، روستاها، ارتفاعات و قله ها و پیست های اسکی می باشد.

گردشگاه دریاچه میقان و تالاب عمارت: این دریاچه در روزگاران گذشته به نام نمکزار فراهان مشهور بوده است. محیط دریاچه از ۱۶ تا ۲۴ کیلومتر متغیر است و جزیره کوچکی در وسط آن قرار گرفته است و جزیره کوچکی در وسط آن قرار گرفته است. آب دریاچه بسیار شور است.

کناره های رودخانه قم: کناره ها و مسیر منطقه ای که در آن واقع شده است. دارای امکانات گردشگری قابل توجهی می باشد. همجواری این رودخانه با جاذبه های طبیعی شهر زیبای محلات، پارک و گلخانه های آن از یک طرف و همچنین آثار تاریخی نراق، تیمور و خورهه، یک کانون سیاحتی مناسب به وجود آورده است.

حواشی رودخانه شراء ( قره چای ): این رودخانه به ویژه در قسمت اول مسیر خود از منطقه سربند تا جایی که از استان خارج می شود، مناظر به ویژه در منطقه سربند تا جایی که از استان خارج می شود، مناظر بسیار زیبا پدید می آورد.

غار ها:

غار چال نخجیر – ۴۷ پله عمیق یک طبیعت زیبا: شمال شرقی دلیجان حد فاصل نراق و دلیجان در دامنه کوه، غار شگفت انگیزی وجود دارد که به غار چال نخجیر معروف است. این غار که در سال ۱۳۶۸ کشف شده، آنچنان از نظر اشکال و پدیده های رسوبی و دولومیتی غنی است که شاید بتوان آن را جزو بهترین و زیبا ترین غار های جهان دانست. منشور ها و اسفنج های بلورین کلسیت، باغ های مرجانی، دالان ها، دهلیزها، تراس ها و حوضچه های متعدد، جلوه های انحصاری به این غار بخشیده شده است که آن را سرآمد غار های آهکی جهان قرار داده است. هنگامی که مقابل در ورودی غار قرار می گیریم، جریان هوای خنکی از درون غار به بیرون منتقل می شود که در گرمای تابستان منطقه همانند کولری خنک عمل می کند. بعد از ورود به غار ۴۷ پله شما را به عمق غار و نخستین تالار هدایت می کند مسیر حرکت به درون غار و دالان های مختلف کف سازی شده و به پلکان و حفاظ مجهز بوده و تمامی غار را از سیستم روشنایی برق مطلوبی برخوردار است. توده های عظیم استالاکتیت سراسر غار را پوشانده است.

گردشگاه های روستایی:

استان مرکزی دارای روستاهای زیبا و دیدنی بسیار است که به برخی از آن ها اشاره می شود:

روستای ساروق: بیش از ۸۵۰ سال قدمت دارد. امامزاده هفتاد و دو تن مربوط به ۵۸۷ ه ق در محله مرکزی و قدیمی آن واقع شده است. روستای سارق به لحاظ صنایع دستی به ویژه از نظر قالی بافی نیز معروفیت دارد.

روستای دودهک: در روستای دودهک دو اثر تاریخی جالب توجه به نام های پل شاه عباسی و کاروانسرای شاه عباسی بر جای مانده است.

روستای نیمور: در روستای نیمور سدی باستانی از دوره ساسانی بر روی رودخانه اناربار قم رود و کانال آب بسیار قدیمی بر جای مانده است. بقایای آتشکده ساسانی آشکوه و بقایای یک پایه بزرگ سنگی از بنایی بزرگ به نام میل میلونه و حصار قلعه جمشیدی نشان می دهد که نیمور از کانون های تمدن باستانی ایران است.

روستای خورهه: نیز به خاطر وجود معبدی از دوره سلوکیان که ستون های آن هنوز هم پابرجاست شهرت ملی دارد. تعدادی دیگر از روستاهای استان مرکزی که دارای جاذبه های تاریخی و طبیعی هستند عبارتند از: روستای ترخوران، ششسنا، رواغ، ساروق، قلعه جوق، فسنچین، الویر، انجدان، آردمین و روستای خان میرزا،…

جاذبه های تاریخی:

قلمرو طبیعی – تاریخی ایران به عنوان یکی از اولین استقرارگاه های بشری، جزو کانون های اولیه پیدایش تمدن به شمار می آید. در نواحی مختلف این سرزمین پهناور، اقوام گونه گونی می زیسته اند که نحوه ی زیست، ذوق و خلاقیت ساکنان آن در پاسخ به ضرورت های مادی و معنوی زندگی، آثار تاریخی – فرهنگی خاصی را به وجود آورده است که امروزه به دلایل متعددی ارزشمند می باشند: اول آنکه پشتیبان ما آن ها را ساخته و با آن ها زندگی کرده اند و از این لحاظ تنها به ایران تعلق ندارند، بلکه به عنوان بخشی از میراث تاریخی – فرهنگی جامعه بشری محسوب می شوند.

یادمان های تاریخی استان مرکزی: قلمرو کنونی استان مرکزی به لحاظ تاریخ طبیعی و زیستکره و به لحاظ تاریخ تمدن بشری از قدمتی دیرینه در فلات ایران بهره مند است. این سرزمین در گذشته جزو ماد بزرگ بوده است. در حدود هزاره ی قبل از میلاد سلسله ی ماد در این ناحیه تشکیل شده است.

بدین لحاظ آثار و محوطه های تاریخی و باستانی متعددی را در خود جای داده است. این اثار، متعلق به دوران های مختلفی است که از دوره پیش از تاریخ شروع و تا دوران قاجاریه را در بر میگیرد. در جوار این یادمان ها، میراث فرهنگی ارزشمندی مشتمل بر مراسم، جشن ها و هنرهای گونه ی نمایشی، شیوه های خاص زندگی و هنرها صنایع بدیع دستی وجود دارد.

سازمان میراث فرهنگی کشور بیش از نود و شش بنا و محوطه تاریخی را در پهنه ی استان مرکزی به ثبت رسانده است که مشتمل بر محوطه های باستانی، آتشکده ها، معابد، بقعه ها، کاروانسراها، پل ها، حمام ها و…. است. به طور کلی این آثار را می توان به دو گروه تقسیم کرد:

گروه اول شامل سی و هفت تپه ی تاریخی و محوطه باستانی است که بجز چند تپه بقیه در اطراف شهرستان ساوه قرار گرفته اند. این تپه ها آثاری از زندگی در دوره های ماقبل تاریخ، تاریخی ( پارتی و ساسانی) و اسلامی را در خود جای داده است.

گروه دوم، بناهای تاریخی بازمانده از دوران مختلف دولت های تاریخی و اسلامی تا دوران قاجاریه است. قدیمی ترین این بناها بازمانده ی معبدی از دوره ی سلوکیه – پارتی ها در خوره ی محلات است و جدیدترین آن ها راسته بازار در شهرستان اراک متعلق به دوره ی قاجاریه است. بنا های تاریخی استان مرکزی به طور عمده در دوره های سلجوقیان، صفویه، زندیه و قاجاریه احداث شده اند. بررسی پراکندگی آثار تاریخی در استان مرکزی حاکی از آن است که شهرستان ساوه با داشتن بیش از نیمی(۹/۵۸) درصد از این بناهای تاریخی در مرتبه ی اول قرار گرفته، شهرستان اراک با ۸/۱۷ درصد در رده دوم و شهرستان های تفرش، محلات، خمین و دلیجان به ترتیب با ۹، ۲/۷، ۳/۵، ۸/۱ درصد در رده های بعدی قرار دارند.

جاذبه های مذهبی:

در پهنه ی استان مرکزی، آرامگاه چندین امامزاده وجود دارد که اغلب مشتریان آن ها زوار محلی و بومی از شهر های اطراف می باشند و از دیدگاه توریستی، این اماکن عملکردی منطقه ای و محلی دارند. مهم ترین این امامزاده ها سهل بن علی و آرامگاه امامزاده علی بن باقر (ع) می باشند. آرامگاه سهل بن علی (ع) می باشند.

آرامگاه امامزاده علی بن باقر( ع) در روستای مشهد اردهال در جنوب دهستان جاسب و خاور نراق قرار گرفته است. این روستا محل شهادت و قتل امامزاده علی بن باقر (ع) می باشد.

مجموعه های توریستی:

محدوده ی استان مرکزی را با توجه به وجود انواع جاذبه های طبیعی، تاریخی، مذهبی و فرهنگی می توان به چند ناحیه همگن توریستی که دارای پتانسیل های توسعه متشابهب هستند، تقسیم کرد:

مجموعه توریستی سربند و شراء: این ناحیه سرسبز ترین ناحیه در قلمرو استان است. تراکم چندین جاذبه توریستی در جوار یکدیگر، وجود امکانات زیر بنایی و دسترسی های مناسب، آن را به یکی از قطب های توریستی استان تبدیل می کند.

مجموعه توریستی محلات، دلیجان و نراق: این ناحیه چندین جاذبه توریستی طبیعی و تاریخی را در خود جای داده است.

دمای مناسب هوا در فصل بهار و تابستان، پارک زیبا در جوار سرچشمه ی محلات، گلخانه ها و فضاهای روبازی که در آن گل پرورش داده می شود…

مجموعه تفرش و آشتیان: باغ شهر تفرش و محله های قم و ترخوران، مسجد وحسینیه شش ناو در محله ی قم، بقعه شاهزاده محمد در محله قم…

مجموعه ساوه ونوبران: مسجد جامع شهر ساوه، مسجد میدان، مناره ساوه، امامزاده سید اسحاق، قلعه چبری الویر، بقعه شمودیل پیغمبر، امامزاده نوح و چهل دختران و چشمه ی بالفو در غرق آباد.

مجموعه اراک و فراهان: بازار اراک، روستای انجدان، شهر میقان، شاهزاده محمد عابد، غار علی خورنده درچهرقان، غارسفیدخوانی، منطقه ی حفاظت شده هفتاد قله، برج شیشه..

خمین جاپلق: امامزاده عبدالله، بقعه شاهزاده اسماعیل در یوجان، آبادی قدیمی آن، قلعه آشناخور، آثار بازمانده از راه باستانی اصفهان به همدان، ازنشریه راه دانش، فرهنگ و اندیشه – استان مرکزی

پارک ملی و مناطق حفاظت شده:

اثر طبیعی ملی این استان ۲۲۰۰ هکتار و پناهگاه حیات وحش آن ۹۳۰۱۹ هکتار و منطقه ی حفاظت شده اش ۱۰۶۰۵۵ هکتار مساحت دارد. استان مرکزی دارای دو پناهگاه حیات وحش و دو منطقه ی حفاظت شده می باشد.

پناهگاه حیات وحش جاسب به مساحت ۱۷۷۷۰ هکتار و پناهگاه حیات وحش راسبند به مساحت ۱۰۹۱۷ هکتار می باشند که در سال ۱۳۸۱ تدسیس شدند.

منطقه ی حفاظت شده هفتاد قله به مساحت ۹۷۴۳۷ هکتار، منطقه ی حفاظت شده الوند به مساحت ۸۶۱۸ هکتار مساحت دارد و در ۱۳۸۱ تأسیس شد. در این استان ۲۳۳ هکتار جنگل و ۱۹۸۰۰۰۰ هکتار مرتع و ۴۰۰۰۰ هکتاربیابان وجود دارد.

منطقه ی شکارممنوع چنار: منطقه ای است کوهستانی که پشتوانه ای از منطقه ی حفاظت شده ی هفتاد قله به شمار می رود.

دیدنی ها:

آستانه هفتاد و دو تن ساروق – اراک – استان مرکزی: بقعه آجری هفتاد و دو تن مشتمل بر دو بنای متصل به یکدیگر است که هر دو بنا دارای پوشش گنبد داری می باشد، محوطه بقعه را گورستان وسیعی تشکیل می دهد، بر دیوار هر دو قسمت بنا کتیبه هایی به خط ثلث نوشته شده است.

مناره سلجوقی: بنای مناره آجری دوره سلجوقی در عداد بلند ترین مناره های قرن پنجم هجری قمری است که دارای دو در است و در درون آن پلکانی تعبیه شده است، قسمت پایین و بالای مناره مرمت گردیده است. این مناره دارای کتیبه آجری به خط کوفی است، لیکن فاقد تاریخ می باشد، متن کتیبه ی آن از آیات کلام الله مجید است.

معبد خورهه: در معبد خورهه در محلات که طرح دقیق آن پس ازحفاری منتشر شده است، از نظر باستان شناسان فرانسوی داراس طرح یونانی است و در یپبقایای آن که دو ستون آن مشخص است، سر ستون هایی شبیه به یونیک مشاهده می شود که ابعاد و تناسب بین ارتفاع و قطر ستون از تناسبات یونانی پیروی نمی کند و دلالت بر سلیقه ی ایرانی دارد.

مسجدجامع – شهر گلپایگان: بنای جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی است، این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری نیز می باشد، و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه است، از حیث نکات فنی و ساختمانی دارای امتیازات فراوانی می باشد. از خصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه های کوفی آجری متعدد و تزیینات فراوان دوره ی سلجوقی است.

مسجد جمعه و مناره آن – شهر ساوه – استان مرکزی: مسجد جمعه دارای صحنی وسیع و به شکل مساجد چهار ایوانی ساخته شده است، بنای اولیه آن متعلق به دوره سلجوقیان بوده، لیکن مجموعه ی ساختمان کنونی آن که بی نهایت زیبا و با کمال ظرافت ساخته شده متعلق به دوران مغول و صفویه است.

مردم شناسی:

ایل واژه ای ترکی به معنای قوم، طلیفه و ملت و معادل عربی آن واژه ی عشایر می باشد. ایل شامل طایفه های متعددی است که به علت همخونی خویشاوندی یا دلایل اجتماعی، سیاسی و …. با یکدیگر متحد هستند و معمولاً در یک محدوده ی جغرافیایی که قلمرو ایل به حساب می آید زندگی می کنند. طایفه های یک ایل معمولاً با هم خویشاوندی دورِ نسبی یا سببی دارند. بعضاً هم ممکن است بدون داشتن خویشاوندی بنا به ضرورت های اجتماعی و سیاسی متحد شوند و تشکیل ایل بدهند. گویش، آداب و رسوم و شیوه ی زندگی طایفه های مختلف یک ایل در موارد بسیاری یکسان است. اولین بار واژه ی ایلات در قرن سیزدهم میلادی در زمان ایلخانان به کار برده شده و منظور از آن هم قبایل کوچ نشین بوده است. نظام معیشتی ایلات و عشایر، متکی بر حشم داری و دامداری است. عشایر بنا به مقتضیات طبیعی، جهت استفاده هر چه بیشتر از مراتع و تعلیف دام ها، مجبور به کوچ و حرکت از مناطق سردسیر( ییلاق) به مناطق گرمسیر(قشلاق) و بالعکس می باشند.

آداب و رسوم:

ازنای اراک: کسانی که دختر شوهر داده اند هر سال، شب جله چشم روشنی برای دخترشان می فرستند و چیز هایی که می فرستند از این قرار است: بلغور و برنج و ترخینه، قند و چای، چند قالب صابون و دو کیسه حنا و یک جفت ارسی، تخمه هندوانه ی خانگی و بو داده، نخودچی، کشمش و نقل…

چون محل انگور خیز است و کشمش فراوان دارد یک مجمعه کشمش یا بیشتر می فرستند. چون بخواهند قدم به خانه ی بخت دخترشان بگذارند اول پای راست را در خانه می گذارند و خانواده ی داماد به پیشواز می آیند و بعد از سلام و احوالپرسی به آنان خوش آمد می گویند: قدمتان روی چشم، خیلی خوش آمدید…. و چند تومانی به آورندگان مجمعه ها انعام می دهند.ن چای و آجیل و شیرینی بر می خیزند و روانه ی خانه شان می شوند. البته ظرف ها را خالی می کنند اما خالی پس نمی دهند بلکه چند تا میوه یا چند تا تخم مرغ رنگ کرده در آن ها می گذارند که بساط آنان هیچگاه از نعمت خالی نماند.

در تلخ آب فراهان – که زراعتشان دیم است وقتی شب چهل و پنجم به نیمه رسید دو نفر از پیرمردان ده که مورد احترام خاص همه ی مردم هستند قدری خاکستر نرم در دست می گیرند و به بام خانه می روند و آن خاکستر را به باد می دهند. اگر وزش باد و نسیم از سمت شمال به جنوب یا از مشرق به مغرب باشد خوشحال می شوند و اگر جهت وزیدن باد از مغرب به مشرق و از جنوب به شمال باشد افسرده می شوند. فردای آن شب که مردم ده به آنان می رسند سؤال می کنند: باد چطور آمده؟؟ پیرمرد ها سمت وزیدن باد را در نیمه شب گذشته برای مردم می گویند و همان طور که گذشت آگر مردم بفهمند که دیشب باد از شمال به جنوب یا از مشرق به مغرب وزیده شاد می شوند و به رقص و پایکوبی می پردازند و معتقدند سالی پرخیر و برکت در پیش است.

خمین: در خمین معتقدند سردترین روزهای زمستان از پنجم بهمن است تا پانزدهم بهمن و مطابق افسانه ای که دارند این ده روز را« کرده به کوه » یا کرد علی کوه می نامند و گویند چهل و پنج روز که از زمستان گذشت و کرده از کوه برگشت هوا گرم می شود و در این موقع « ننه پیر ششله » خدمت حضرت علی (ع) می رود و می گوید « یا علی » دستم به دامنت. یا علی! چهل و شش روز از زمستان رفته، ولی شتر های من بر نخورده اند.» حضرت می فرماید: « برو که شتر های تو هم بر خواهند خورد.» ششله پیش خود آرزو میکند طوری سرد بشود که بچه ها در گهواره از سرما خشک شوند. بعد از ششله هوا گرم می شود و رو به بهار است ولی چنانچه تا پنجاهم زمستان هوا سرد نشود، دیگر سرد نخواهد شد و رو به خوبی و گرمی می رود و از این به بعد مردم به کشاورزی مشغول می شوند و می گویند: « پنجاه و چهار، او رفت قد دار.» مردم خمین همچنین معتقدند اگر روز چهل و پنجم زمستان در روی درختان میوه یک سنگ بگذارند درخت علاوه بر اینکه بار خود را نگه یدارد، میوه ی بیشتر میدهد و ازآن بار بیشتری می گیرند. و در این باره می گویند: « پنجاه و چهار او رفت قددار، درخت جان! بار نگه دار و باش نسبت به ما وفادار، و همگی در باغ های خود به گردش و شادی می پردازند.

صنایع دستی:

نمد مالی، پارچه ی دستباف، گیوه بافی و گیوه دوزی، گلیم بافی و گلیم گل برجسته، جاجیم بافی، قالیبافی، ساخت ساز های سنتی، مصنوعات چرم، معرق چوب، سوزن دوزی، رفوگری فرش، منبت، قلاب دوزی، مس چکشی فرش، چله کشی فرش، سفالگری، طراحی فرش، ظریف کاری مس، نازک کاری چوب، مجسمه سازی، مروار بافی، قلاب بافی، طراحی سفال، سوزندوزی، طراحی سنتی، قلمزنی…

موزه ها:

موزه ی حمام چهار فصل اراک – موضوع: باستان شناسی – مردم شناسی – سازمان میراث فرهنگی کشور – تأسیس ۱۳۷۳ – بنا قاجاریه

موزه ی تاریخ طبیعی اراک – موضوع: علمی – نمونه ی گونه های جانداران – سازمان حفاظت محیط زیست – تأسیس ۱۳۷۱

موزه ی علوم دانشگاه تربیت معلم – اراک – موضوع: علمی – نمونه ی گونه های جانوران و گیاهی – دانشگاه تربیت معلم

مسجد جامع ساوه – موضوع: معماری – سازمان میراث فرهنگی کشور – تأسیس سلجوقی

آثار ثبت شده:

خرابه های یک معبد(خورهه) – اشکانی – محلات

مناره مسجد میدان – قرن ۵ ه ق – ساوه

مسجد جامع ساوه – سلجوقی – ساوه

امامزاده یحیی – قرن ۵ و۶ ه ق – محلات

مقبره سید اسحق – قرن ۷ ه ق – ساوه

امامزاده هفتاد و دو تن – قرن ۶ ه ق – اراک

آتشکده آتشکوه – ساسانی – نیمه رو

امامزاده سهل بن علی – صفویه – آستانه

بقعه شاهزاده محمد – صفویه – تفرش

محوطه آوه – پیش از تاریخ تا اسلامی – ساوه

کهک – قرن ۶ ه ق – زرند – بخش فراهان

تپه بالا مشهد زلف آباد – تاریخی – اسلامی – تفرش

بقعه امامزاده قاسم – شاهوارق – صفویه – تفرش

برج شیشه و عمارت ارگ قدیم – اواخر قاجار – اراک

امامزاده حوا خاتون – قرن ۵ – اراک

امامزاده سید هارون – قرن ۷ ه ق – ساوه

حمام کلبعلیخان خلج – زندیه – خرقان

دالان حاجی ملک – زندیه – ساوه

بقعه اشموئیل پیغمبر – قرن ۸ و ۱۰ ه ق – ساوه

بند شاه عباسی – قرن ۷ و ۱۱ ه ق – ساوه

امامزاده یونس – اواخر قرن ۹ ه ق – ساوه

پل های یک چشمه و هشت چشمه سرخده – صفویه – ساوه

کاروانسرای عبدالغفار خان باغ شیخ – زندیه – ساوه

کاروانسرای خشکه رود – صفویه – زندیه

کاروانسرای شاه عباسی – صفویه – ساوه

مسجد بازار – زندیه – ساوه

تپه گبری الویر – پیش از تاریخ – اسلامی – ساوه

آب انبار حاج میرزا حسین عاملی – زندیه – ساوه

تپه های روستای آجان – قلعه گبری – هزاره ۱ – اسلامی – زرندیه

تپه آسیاب – اسیر آباد – ساسانی – زرندیه

تپه امامزاده عبدالله – پیش از تاریخ – تاریخی – ساوه

بیوک تپه – ساسانی – اسلامی – ساوه

تپه ینگه ارخی – اشکانی – ساسانی – ساوه

بقعه امامزاده اسماعیل – صفویه – قاجاریه – ساوه

بقعه امامزاده نوح بن موسی جعفر- صفویه – قاجاریه – ساوه

تپه قلعه مجید آباد – تاریخی – اسلامی – ساوه

منطقه مزلقان – ساسانی – اسلامی – ساوه

تپه شیشه لی بایر – ساسانی – اشکانی – ساوه

تپه خسرو – ساسانی – اشکانی – ساوه

تپه قیجه با قلیجه – هزاره ۵ تا ساسانی – ساوه

تپه فستق پسته – هزاره ۵ تا ساسانی – ساوه

تپه گل محمد – پیش از تاریخ – ساوه

تپه تیب و طاهر – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

تپه سلطان خانقاه – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

گورستان رازین – سوسن نقین – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

تپه معروف به قلعه – اشکانی – ساسانی – ساوه

تپه روستای چال فخره – اشکانی – ساسانی – ساوه

تپه علیدرزی – ساسانی – قرون اولیه اسلامی – ساوه

تپه جوشقان – پیش از تاریخ – ساسانی – قرون اولیه اسلامی – ساوه

تپه جمشید آباد – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

تپه شماره یک خونی – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

تپه شماره دو خونی – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

قبرستان کله دشت – هزاره ۳ ق م به بعد – ساوه

منطقه سوسن نقین – هزاره ۱ ق م به بعد – ساوه

بقعه امامزاده سید منصوربن موسی – صفویه – زرندیه

مجموعه بازار اراک – قاجاریه – اراک

بنای سید امامزاده حمزه – صفویه – ساوه

کاروانسرای عبدالغفارخان – مجید آباد – اواخر زندیه – ساوه

محراب امامزاده یحیی – قرون ۵ و ۶ ه ق – محلات

آرامگاه فاطمه بنت شجاع – صفویه – ساوه

بقعه امامزاده پیغمبر – قرن ۶ ه ق – ساوه

حمام چهار فصل – اواخر قاجار – اراک

بقعه امامزاده مهدی – ابوالعلی – صفویه – تفرش

تپه عباسلو – هزاره ۴ و ۳ ق م – ساوه

منطقه پیک – پیش از تاریخ – اسلامی – زرندیه

منطقه عبدالله آباد – اسلامی تا قرن ۹ ه ق – زرندیه

منطقه مشکین تپه – تپه سنگی – اسلامی – زرندیه

منطقه گزنگ صدر آباد – هزاره ۵ ق م تا ساسانی – زرندیه

گنبد چهار سوق – صفویه – ساوه

تپه جنوب مسجد جامع ساوه – قرن ۴ تا ۷ ه ق – ساوه

تپه پار – قرن ۶ و ۸ ه ق – ساوه

مقبره پیر مراد آباد – قرن ۶ و ۸ ه ق – ساوه

بقعه امامزاده شهزاده محسن – قرن ۸ و ۹ ه ق – اراک

امامزاده اسماعیل یوجان – صفویه – قرن ۱۱ – خمین

مجموعه بازار نراق – قاجاریه – نراق

تپه چلبی – هزاره ۵ ق م – کمیجان

بقعه شاهزاده عبدالله – قرن ۴ ه ق – اراک

قلعه حاج وکیل – اواخرقاجار – اراک

خانه حضرت امام خمینی (ره ) – قاجاریه – خمین

امامزاده حسین (ع) – قرن ۹ و ۱۰ ه ق – تفرش

مقبره شاهزاده عبدالله و رقیه (ع) – سلجوقی – تفرش

کاروانسرای دودهک – صفویه – دلیجان

خانه حاج علی عابدینی مشیری – قاجاریه – اراک

پل دوآب – قاجاریه – شاهزند

تکیه زاغرام شهر تفرش – صفویه – قاجاریه – تفرش

مقبره حضرت آقامحسن اراکی – قاجاریه – اراک

مسجد جامع خمین – قاجاریه – خمین

آب انبار بلور – قاجاریه – تفرش

کاروانسرای مسجد میقان – صفویه – اراک

بقعه شاه قلندر – اوایل قرن ۷ ه ق – صفویه – اراک

بقعه شاه غریب – صفویه – اراک

امامزاده شاهزاده عبدالله و آمنه و خاتون – قاجاریه – اراک

مجموعه تاریخی بازار ساوه – صفویه – ساوه

منزل استاد دکتر قریب – قاجاریه – آشتیان

امامزاده سید عبدالله – قاجاریه – محلات

بند پل نیمه ور – ساسانی – محلات

امامزاده شاهزاده زینب خاتون – صفوی – قاجار – تفرش

کاروانسرای شاه عباسی – صفویه – اراک

مجموعه امامزاده شاهزاده حسین – قرن ۸ ه ق – ساوه

مقبره سید بشیر – قرن ۷ ه ق – ساوه

مسجد جامع ششناو – قاجاریه – تفرش

مسجد حاج حسین خاکباز محسنی – قاجاریه – اراک

بقعه آقا نور الدین عراقی – ۱۳۴۱ ه ش – اراک

کاروانسرای آوه – صفویه – ساوه

امامزاده شاه یحیی – ایلخانی – صفویه – نراق

امامزاده شاه قاسم – صفویه – تفرش

مسجد وقف – قاجاریه – تفرش

کلیسای مسروپ – قاجاریه – اراک

مسجد پایین – صفویه – قاجاریه – نراق

مسجد جامع نراق – قاجاریه – نراق

بقعه شاه سلیمان – صفویه – نراق

قبرستان قدیمی واران – صفویه – معاصر – دلیجان

تپه قلعه سرخ – تاریخی – اسلامی – دلیجان

آب انبار و حسینیه حاج مهدی – قاجاریه – نراق

تپه شاهزاده محمود – تاریخی – اسلامی – دلیجان

غار سن ایک – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه کیخسرو – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه قلعه کوه امام علی – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه قلعه زرین کفش – تاریخی – دلیجان

تپه قلعه وشتگان – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه قلعه وسقونقان – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه کافران – تاریخی – اسلامی – نراق

محوطه دودهک – صفویه – دلیجان

تپه قلعه کهنه – ساسانی – اسلامی – دلیجان

پل دودهک – صفویه – اراک

تپه مزرعه بزرگ حصار – تاریخی – اسلامی – اراک

تپه یون آباد – تاریخی – اسلامی – دلیجان

تپه قلعه شاهی – اسلامی – اراک

تپه چاه های وسیمه – پیش از تاریخ – اراک

تپه مشهد میقان – اسلامی – اراک

تپه هشتادقان – تاریخی – اسلامی – اراک

تپه حسین آباد – تاریخی – اسلامی – اراک

تپه قصبه – اسلامی – اراک

تپه روستای مصلح آباد – اسلامی – اراک

تپه لاگرفته – پیش از تاریخ تا اسلامی – اراک

تپه آزاد مرزآباد – اسلامی – اراک

تپه قلعه قنبر علی – پیش از تاریخ تا اسلامی – اراک

منزل میرفخرایی – قاجاریه – تفرش

مسجد جامع بیجگان – قاجاریه – دلیجان

تپه قلعه باش علیشار – تاریخی – اسلامی – زرندیه

تپه خرم آباد – تاریخی – اسلامی – ساوه

تپه خورشید آباد – اسلامی – زرندیه

تپه دوزج – تاریخی – اسلامی – زرندیه

تپه چچک اباد – اسلامی – ساوه

تپه سنگر مرد تپه سی – تاریخی – زرندیه

قوچه تپه – سید آباد – اسلامی – زرندیه

تپه کله دشت – پیش از تاریخ تا اسلامی – ساوه

محوطه انجیلاوند – اسلامی – ساوه

تپه قلاع لو – تاریخی – اسلامی – زرندیه

چلمک تپه – تاریخی – اساامی – زرندیه

تپه مشانه – تاریخی – اسلامی – زرندیه

قلعه سالار محتشم – قاجاریه – خمین

خانه دمساز اراک – قاجاریه – اراک

یخچال مهدی آباد – قاجاریه – زرندیه

تپه مشهدی شریف – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه گنک – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه عمارت – پیش از تاریخ – تاریخی – شازند

تپه هفته – تاریخی – شازند

تپه گور دراز نجف آباد – پیش از تاریخ – تاریخی – شازند

تپه ابودلف – قرن ۴ تا ۸ ه ق – شازند

تپه قلعه قلندرون – تاریخی – قرن ۴ تا ۸ ه ق – شازند

تپه قلعه روستای سرسختی – هزاره ۴ ق م – شازند

تپه دنبه – هزاره ۴ ق م – شازند

تپه روستای نور آباد – پیش از تاریخ – اسامی – شازند

قلعه تخت کوه – اسلامی – دلیجان

آب انبار مهدی آباد – قاجاریه – دلیجان

امامزاده ابوالفضل – صفویه – دلیجان

مسجد امام حسن – صفویه – دلیجان

مقبره خاندان آقاخان محلاتی – صفویه – دلیجان

قلعه ریزه سینقان – تاریخی – اسلامی – دلیجان

قلعه مرد – اسلامی – دلیجان

امامزاده بی بی زبیده خاتون – صفویه – قاجاریه – نراق

سد خاوه – صفویه – قاجاریه

سد خاوه – صفویه – قاجاریه – خاوه

کاروانسرای شاه عباس کهک – صفویه – دلیجان

قلعه قوقا – اسلامی – دلیجان

قلعه اسماعیلیه کهک – اسلامی – دلیجان

امامزاده سلیمان روانج – قاجاریه – دلیجان

میل نراق – صفویه – نراق

قلعه شش برجی راونج – قاجاریه – دلیجان

بقایای قلعه دزدورمزوش – تاریخی – اسلامی – دلیجان

قلعه نشست آباد – تاریخی – اسلامی – دلیجان

مسجد جامع راوه – قاجاریه – دلیجان

کاروانسرای مجدالملک – قاجاریه – تفرش

تپه مس – سرسختی – اسلامی – شازند

تپه ده سفید – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه نوعه – پیش از تاریخ – شازند

تپه اورتالغ – تاریخی – شازند

مسجد اعظم – صفویه – زرندیه

قلعه خاندان بهادری – قاجاریه – کمیجان

تپه چغا شش بید – تاریخی – شازند

تپه چغاسبز ۱ – تاریخی – شازند

تپه باوانه – اسلامی – شازند

تپه چغاگردنه – پیش از تاریخ – شازند

تپه پاکله – سرتپه – تاریخی – شازند

تپه گردله – تاریخی – سلامی – شازند

تپه قوش تپه – پیش از تاریخ – شازند

تپه گل بداغ – تاریخی – شازند

تپه گرگ دره کتیران ۲ – پیش از تاریخ – تاریخی – شازند

تپه فتحعلی – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه خاکی – روستای خسبیجان – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه استخر گبرها – تاریخی – شازند

تپه کوچکه پرکله – تاریخی – شازند

تپه چغاسبز ۲ – تاریخی – شازند

تپه موسی تپه – تاریخی – شازند

تپه سلام – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه قبرستان ضیاء آباد – پیش از تاریخ – تاریخی – شازند

تپه نسار – چغاسیاه – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه قلعه آقا حمید – دیرمیون بالا – تاریخی – شازند

تپه مزرعه خاتون ۱ – پیش از تاریخ – شازند

تپه جلایر – پیش از تاریخ تا اسلامی – شازند

تپه قلعه ده کوثر – تاریخی – اسلامی – شازند

دوتپه گل زرد – پیش از تاریخ – شازند

تپه گرگ دره کتیران ۱ – تاریخی – اسلامی – شازند

تپه قلعه چی زالیان – پیش از تاریخ – تاریخی – شازند

تپه مزرعه خاتون ۲ – تاریخی – اسلامی – شازند

قلعه دختر – قیزقلعه – ساسانی – ساوه

تپه ایبک آباد – تاریخی – اراک

تپه قلعه دوشی – قزقلعه سی – اسلامی – اراک

تپه بورقان – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه بزرگ احمد آباد – اسلامی – تفرش

تپه آهنگران – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه دونه – دونق – تاریخی – تفرش

تکیه فرمهین – قاجاریه – تفرش

تپه غیاث آباد – اسلامی – تفرش

خانه عباسقلی خان میر پنج – قاجاریه – تفرش

قلعه تپه میلا جرد – تاریخی – اسلامی – میلاجرد

تپه شکر – تاریخی – اسلامی – اراک

تپه آلاله – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه دولت آباد ۱ – تاریخی – تفرش

تپه دولت آباد ۲ – تاریخی – تفرش

تپه قلعه مخلص آباد – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه حسینیه – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه بشیرآباد – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه حصار حسین – تاریخی – اسلامی – تفرش

تپه علی آباد – تاریخی – اسلامی – تفرش

جمعیت:

مرد: ۴۳۱۳۵۲ شهری، ۱۹۳۱۳۵ روستایی

زن: ۴۲۰۰۲۶ شهری، ۱۹۳۶۳۲ روستایی

رستنی ها:

گیاهان دارویی و صنعتی، پوشش گیاهی برای چرای دام

جانوران:

گرگ، روباه، خرگوش، قوچ و میش، شغال، درنا، کبک، لک لک

درآمد:

برپایه ی کشاورزی، باغداری و دامپروری استوار گردیده است.

فرآورده ها:

گندم، جو، بنشن، تره بار، گیاهان علوفه ای، انگور، بادام، گردو، سیب، زردآلو، آلبالو، آلو، گلابی، گیلاس، دام و فرآورده های دامی، طیور، قالی، گلیم..

سوغات:

کشمش، انگور، نان شیرینی، گردو، سیر، انار، حلوا شکری، نان ماستی، جوز قندی، برساق

غذاهای محلی:

آش جو، آش شیر، حلیم، آش انار، آش خیار

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons