نوشته ها

استان کردستان

ارسال شده توسط :

وجه تسمه:

محل سکونت اقوام کرد ایرانی است

سیمای اقلیمی:

فاکتور های متعددی در شکل گیری سیمای اقلیمی کردستان موثر است که فاکتور ارتفاع مهم ترین آنها است. پس از فاکتور ارتفاع، عوامل دیگری همچون منابع رطوبتی ، توده های هوا و سیستم های هواشناسی و عرض جغرافیایی نیز به عنوان عوامل اصلی دیگر تأثیر گذار بر اقلیم استان مورد ارزیابی قرار می گیرند و در کنار عوامل چهارگانه فوق، برخی از عوامل فرعی نظیر پوشش گیاهی و فعالیت های کشاورزی نیز در مقیاسی محدود تر بر شک بندی اقلیم های متنوع استان تأثیر می گذارند.

ارتفاعات:

مهم ترین ارتفاعات استان عبارتند از: در بخش مرکزی سنندج دو رشته کوه که جهت امتداد آنها از شمال غربی به جنوب شرقی است وجود دارد این دو رشته از کوه معروف و مرتفع چهل چشمه که بعد از کوه شاه و مرتفع ترین کوه کردستان محسوب می شود منشعب می گردد و بطور مستقیم در شمال غربی سنندج پیش رفته و در آنجا به دور مستقیم در شمال غربی سنندج پیش رفته و در آنجا به دو شعبه تقسیم می شود. یکی تقریباً از ۲۵ کیلومتری غرب سنندج گذشته و شعبات غربی آن تا جنوب غربی سنندج ادامه پیدا می کند و بتدریج به رود خانه ژاوه منتهی می گردد. گردنه آریز پست ترین نقطه این شعبه است و مهم ترین رشته های آن آبیدر واقع در جنوب غربی شهر سنندج می باشد که ارتفاع آن از سطح دریا به ۲۵۳۸ متر می رسد. شعبه دوم از شرق سنندج و رود خانه قشلاق و جنوب قروه و شمال سنقر و اسد آباد همدان گشته و به کوه الوند متصل می گردد و پست ترین نقطه آن گردنه صلوات آباد است. کوه های شمالی بیجار که بیشتر خاکی است و از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و خط الرأس آن حد طبیعی بین این شهرستان با بخش های تکاب و ماه نشان می باشد. بلند ترین قلل این رشته عبارتند از قله کوه امامزاده ایوب انصار و قله کوه زرنیخ و قله کوه شاه نشین.

کوه های جنوبی بیجار که خط الرأس آن ها حد طبیعی بین شهرستان بیجار و شهرستان قروه می باشد و بلند ترین قله آن قله زیره با ارتفاع ۲۶۴۲ متر است.

کوه های مرکزی بیجار که تقریباً موازی با کوه های شمالی کشیده شده است از نزدیکی شهر بیجار و دهستان پیرتاج گذشته و به کو ه های خرقان متصل می گردد بلند ترین قلل آن عبارتند از سرقیصه، نقاره کوب، پنجه علی، تماشا، حمزه عرب، و چنگ الماس.

ارتفاعات ملقرنی در کنار شهر سقز که بلند ترین نقطه آن از سطح دریا به ۱۴۰۰ متر می رسد.

کوه چهل چشمه و ارتفاعات آن از مهم ترین ارتفاعات شهرستان مریوان است.

کوه هزار مرگه از کوه چهل چشمه منشعب می گردد و ارتفاع آن از سطح دریا به ۲۷۰۷ متر می رسد، این کوه به سه رشته اصلی و مهم تقسیم می شود. یکی کوه معروف به سلسه لشت شهیدان که در جنوب مریوان و شمال دره شلیر کشیده شده و بلند ترین قله آن با ارتفاع ۲۴۹۱ متر می رسد. و شعبه شمال غربی که تقریباً موازی با رشته اول و آن هم در شمال دره شلیر کشیده شده است. شعبه جنوب شرقی که بین اراضی مریوان و دیواندره کشیده شده است.

مهم ترین رود خانه های:

الف)رود خانه های شهرستان سنندج:

رود خانه قشلاق که از ارتفاعات باینجوب و چرنو در شمال و مغرب حسین آباد سر چشمه می گیرد و در ۶ کیلومتری شرق شهر سنندج در جهت جنوب جنوبی جریان داشته و از کنار آبادی قشلاق گذشته و در جنوب سنندج و شمال آبادی بزلانه به رود خانه گاورود ملحق شده و پس از پیوستن به رود خانه سیروان به خاک عراق می ریزد.

رود خانه گاورود که از کوه های سنقر و کلیائی سر چشمه گرفته و پس از پیوستن به رود خانه سیروان به خاک عراق می ریزد.

رود خانه گزان از کوه های سخناخ، باینجوب سر چشمه گرفته و به رود خانه قشلاق می ریزد.

رود خانه چرنو از کوه های چرنو سرچشمه می گیرد و به رود خانه قشلاق می ریزد.

رود خانه قزل اوزن که از کوه های جنوبی دهستان سارال و مسجد میرزا سر چشمه می گیرد و به رود خانه قشلاق می ریزد.

ب) رود خانه های شهرستان بیجار:

رود خانه قمچقا در منطقه سیاه منصور از کوه های چیچکلو سر چشمه گرفته و در نزدیکی توپ آغاج به رود خانه قزل اوزن می ریزد.

رود خانه قزل اوزن که از کوه های سارال و چهل چشمه سر چشمه می گیرد و پس از مشروب کردن قسمتی از اراضی دیواندره در منطقه نجف آباد بیجار به طرف شمال حوضه بیجار رفته و پس از مشروب نمودن اراضی استان زنجان نهایتاً به دریای خزر می ریزد.

رود خانه کوه زن از کوه های سراب شهرک سر چشمه گرفته و به رود خانه قزل اوزن می ریزد.

رود خانه قزل اوزن دره از کوه های سلطان آباد و شیر کش علیا سر چشمه گرفته و از منطقه خسرو آباد و شیرکش علیا سرچشمه گرفته و از منطقه خسرو آباد بیجار گذشته و در محل چهل امیران در منطقه پیر تاج به رود خانه تلوار ملحق می شود.

رود خانه جم از کوه های مبارک بالا و صیدان در منطقه خسرو آباد بیجار سرچشمه گرفته و پس از مشروب نمودن اراضی اطراف در نزدیکی گچه گنبد به رود خانه شور ملحق شده و نهایتاً به تلوار می ریزند.

ج) رود خانه قروه:

رود خانه تلوار: از آبادی های سلسله و بلبان آباد سر چشمه گرفته و پس از پیوستن به رود خانه های دهگلان و طهماسبقلی و شور به طرف شهرستان بیجار رفته و وارد رود خانه قزل اوزن می شود.

رود خانه شور از دشت دزج و صندوق آباد سر چشمه گرفته و در نزدیکی شالی آباد به تلوار می ریزد.

رود خانه دهگلان از ارتفاعات کریم آباد سر چشمه گرفته و در پایین تراز آبادی کاکه جوب به تلوار می ریزد.

رود خانه طهماسبقلی از آبادی های کوخانی سفلی سر چشمه گرفته و در نزدیکی تازه آباد گاو میشان به رود خانه تلوار می پیوندد.

رود خانه شیخ جعفر از ارتفاعات ویهیج و آصف آباد سرچشمه گرفته و در نزدیکی بابا گرگر به رود خانه شور می پیوندد.

د) رود خانه شهرستان سقز:

رود خانه سقز یا جغتو از کوه های گردنه خان و قبغلوجه سرچشمه گرفته و نهایتاً به سد بوکان می ریزد.

رود خانه آنیان از کوه های آگجه گوگجه، کل کسوژ( گل گشته) کوته رش، توکلان سرچشمه می گیرد و به سد بوکان می ریزد. رود خانه سنته از کوه های نرگسله، دره توکلان و چهل چشمه سرچشمه گرفته و به سد بوکان می ریزد.

ه) رود خانه مریوان:

رود خانه ریخلان از دریاچه زریوار مریوان سر چشمه گرفته و پس از پیوستن به رود خانه گاران به رود خانه سیروان می ریزد.

رود خانه گاران از کوه های قمچیان سرچشمه گرفته و با رود خانه ریخلان به سیروان می ریزد.

رود خانه نگل از کوه های گلچیدر، ول و سلطان احمد سرچشمه گرفته و به رود خانه نگل می ریزد.

رود خانه کلاترزان از کوه های گلچیدر سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به رود خانه کلاترزان به رود خانه نگل وارد می شود.

رود خانه چاولکان از کوه های ول سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به رود خانه کلاترزان به رود خانه نگل وارد می شود.

رود خانه کوماسی از کوه های سلطان آباد سر چشمه گرفته و پس از الحاق به رود خانه کلاترزان در نزدیکی روستای نگل به رود خانه نگل وارد می شود.

رود خانه سیروان از به هم پیوستن رود خانه های ریخلان، گاران، نگل، کلاترزان و چاوولکان شهرستان مریوان و قشلاق، گاورود، گزند و چرند و از شهرستان سنندج تشکیل شده و به خاک عراق وارد می شود.

رود خانه های بانه:

در بانه رود خانه های چندی وجود دارد که همگی از ارتفاعات شرقی سر چشمه گرفته و به طرف غرب جاری می شوند و به رود خانه زاب در خاک عراق می ریزند مهم ترین آن ها رود خانه چم است.

دریاچه ها و منابع آبی:

آب های روان:

منطقه ی کردستان به علت کوهستانی بودن و داشتن ارتفاعات برف گیر در زمستان پوشیده از برف و در تابستان به دلیل ذوب شدن برف کوه های منطقه دارای آب فراوان است که منشأ و سر چشمه شبکه ی آب های روان دائمی و فصلی است(کوه چهل چشمه کانون آبگیر دائمی است). با توجه به جهت ارتفاعات از شمال شرقی به جنوب غربی شبکه ی آب های روان منطقه به دو قسمت تقسیم می شود. قسمتی به طرف شمال شرقی جاری شده که حوزه ی سفید رود را تشکیل می دهد و قسمت دیگر به طرف غرب و جنوب غربی جریان یافته و حوزه ی سیروان را به وجود می آورد.

رود های استان در حوزه های متعددی جریان دارند، رود های سفید رود و زرینه رود به دریاچه های ارومیه می ریزند، رود های سیروان و بانه به خاک عراق جریان دارند و قزل اوزن به سوی دریای خزر سرازیر می شود. دیگر منابع آلی استان دریاچه ی زریوار، دریاچه ی سد قشلاق و چشمه های استان است.

منابع زیر زمینی:

آب های زبر زمینی این منطقه بسیار غنی است. عواملی مانند دشت های وسیع در بعضی نقاط با بستر های آبرفتی عمیق و میزان ریزش و وجود کوه های آهکی و طبقات غیر قابل نفوذ تحت الارضی در آبرفتهای منطقه باعث وجود منابع آب های زیر زمینی شده است. در کردستان فقط مناطق قروه، دهگلان، کامیاران، مریوان و قسمت هائی از بیجار دارای سفره های غنی آب های زیر زمینی بوده که با حفر چاه های عمیق ۱۳۰ متری مورد بهره برداری قرار گرفته اند. در بقیه ی نقاط به دلیل وضعیت خاص زمین شناسی و بالا بودن سنگ کف( شیست دوره ی دوم) فقط قشر سطحی دارای آب زیرزمینی می باشد( سنندج، بانه، سقز) که آن هم تابع بارش بوده که در فصل خشک و کم باران به حداقل می رسد. به دلیل گسترش محدوده آهک های کرتاسه، اغلب نقاط کردستان فاقد منابع سر آب می باشد ولی چشمه های پر آب می باشد ولی چشمه های کم آب به وفور در منطقه یافت می شود. در منطقه ی باباگور در شمال شهرستان قروه چشمه های معدنی و گاز داری وجود دارد که احتمالاً شروع فعالیت های آن ها مربوط به دوران سوم زمین شناسی می باشد. در مجاورت این منطقه ی رسوبات آتشفشانی از قبیل سنگ پا دیده می شود.

چشمه های آب معدنی:

یکی از مهم ترین چشمه های آب معدنی کردستان چشمه ی باباگر در ۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهرستان قروه است. آب این چشمه که از دل زمین می جوشد در استخر دایره شکلی جمع شده و منظره ی جالبی ایجاد می کند. همه ساله افراد زیادی از سایر شهرستان ها و استان ها ی همجوار برای درمان بیماری های پوستی و گوارشی به این چشمه مراجعه می کنند. آب این چشمه زرد مایل به نارنجی گاز دار و دارای طعم گوگردی و در درمان بیماری های پوستی و رماتیسمی مفید است. این چشمه به ویژه در فصل تابستان افراد فراوانی را به خود جذب می کند. علاوه بر این ها چشمه ی آب تلخ پیر صالح در محدوده ی شهرستان بیجار برای درمان بیماری های رماتیسمی مفید است.

گردشگاه های طبیعی:

پوشش گیاهی به ویژه جنگل ها، دریاچه طبیعی زریوار و دریاچه های پشت سد ها، رود خانه ها و چشمه سار های دائمی، دشت ها با چشم انداز های طبیعی و دلپذیر کوهستان ها، ارتفاعات و قله ها، شکارگاه ها، دره ها، کوچ عشایر، روستاها و سایر دیدنی های استان کردستان جلوه های ویژه ای از چشم اندازهای بدیع و سحر انگیز طبیعت را به نمایش می گذارند.

گردش بر روی دریاچه ی زریوار:

دریاچه ی زریوار در ارتفاع ۱۲۸۵ متر در فاصله ۲ کیلومتری غرب مریوان قرار گرفته است. آب دریاچه شیرین می باشد و توسط جنگل احاطه شده و چشم انداز بسیار زیبایی را بوجود آورده است. دریاچه ی زریوار علاوه بر مهمترین جاذبه آبی و زیباترین جلوه های طبیعی، امکانات انواع ورزش های تابستانی، شنا، اسکی روی آب، ماهیگیری و قایقرانی را برای گردشگران فراهم نموده است و به نوبه خود یکی از زیباترین نقاط دیدنی ایران است.

سد گاوشان:

سد گاوشان در ۴۵ کیلومتری شمال کامیاران در استان کردستان واقع است. این سد از نوع خاکی سنگریزه ای با هسته رسی با هدف تأمین آب کشاورزی، شرب و تولید برق بر روی رود خانه گاوه رود احداث شده است.

دریاچه سد وحدت:

دریاچه پشت سد قشلاق با وسعتی معادل ۹۳۴ هکتار و طول ۱۱ کیلومتر که بر روی کوه های منطقه « ساتله و تیر گرا» احداث شده است. زیست گاه انواع ماهیان مختلف می باشد که امکان تفریحات ماهیگیری را برای علاقمندان فراهم نموده است. این سد در ده کیلومتری شمال سنندج واقع شده است.

گردش در کرانه رود زرینه رود:

زرینه رود در شهرستان سقز به نام رود خانه « چغتو» معروف است. در مسیر این رود خانه پر آب از ورزش آبی مفرح قایق سواری تند آبی استفاده می شود. سواحل این رود خانه و رود خانه های سیمینه رود و رود سیروان و رود خانه های بانه به ویژه در دشت ها و دره های گسترده بسیار جذاب و دیدنی و از مناطق ممتاز گردشگری و توریستی می باشد.

چشمه ها:

در استان کردستان چشمه های طبیعی و مراکز آب درمانی متعددی وجود دارد. در فصل تابستان اهالی و مسافران برای درمان بیماری های پوست یا درمان بیماری های مجاری تنفسی، رماتیسمی و بیماری های جلدی و هم چنین برای سیاحت و گذران اوقات فراغت به این مناطق می آیند. در کنار چشمه ها مناظر طبیعی و چشم انداز های زیبا و دیدنی نظر هر رهگذری را به خود جلب می نماید و در آینده این مناطق زیبا در زمره کانون های گردشگری و توریستی استان کردستان و کشور توسعه خواهند یافت.

مهم ترین چشمه های:

چشمه آب معدنی گواز، در ۵۰ کیلومتری شمال غربی کامیاران، چشمه سر آب بیجار در یک کیلومتری بیجار، چشمه آب تلخ،( پیر صالح)، در روستای قشلاق لو از توابع بیجار، چشمه هفت آسیاب، در روستای شریف آباد بیجار، چشمه سراب و نیسار، در دشت چهار دولی قروه، در زیر کوه کمر زرد، چشمه خاور آباد در جنوب شرقی سراب بیجار، چشمه های اورامان ژاورود مریوان، چشمه قمچای در دهستان سیاه منصور بیجار.

تفرج در روستا ها:

روستا های استان کردستان با چشم انداز های سحر انگیز، کوه ها، دره ها، پوشش گیاهی، حیات وحش متنوع و رود خانه ها، چشم هر بیننده ای را خیره می کند.

دیداری از روستا های اورامانا تخت: این روستا در جنوب غربی شهرستان مریوان واقع شده است. آب و هوای ان در فصل های تابستان و بهار بسیار مطلوب و در زمستان ها سرد و یخبندان است. آرامگاه پیر« شهریار اورامی» صاحب کتاب « معرفت پیر شهریار» که از قدسین زرتشتی پیش از اسلام است، همواره مورد توجه و احترام مردم این ناحیه می باشد. اجرای همه ساله مراسم باستانی و حیرت انگیز« پیر شهریار» دارای ارزش های جهانگردی می باشد. از دیگر جاذبه های این روستا آیین های این روستا آیین های مردم آن است.

بازدید از روستای نگل:

شهرت روستای نگل به خاطر وجود یک جلد قرآن به خط کوفی در مسجد آن است. طول صفحات این قرآن ۴۰ سانتی متر و عرض آن ۳۵ سانتی متر می باشد. قدمت این اثر مذهبی هنری در حدود هزار سال است، مسجد روستای نگل را به موزه تبدیل کرده است. این روستا در فاصله ۶۰ کیلومتری سنندج – مریوان قرار دارد. روستا های دیگر دیدنی استان کردستان عبارتند از: روستای صلوات آباد، روستای درکی و…..

گردشگری در دشت ها:

یکی دیگر از جاذبه های طبیعی استان کردستان دشت های این استان است که با چشم انداز های زیبا و طبیعی و پوشش گیاهی مناسب، مناظر دلپذیری از طبیعت این استان را همچون تابلو های رنگارنگ به نمایش می گذارند. مهم ترین دشت های استان کردستان که از جذابیت های سیاحتی و گردشگری برخوردارند، عبارتند از: دشت قروه، دشت امیر آباد، دشت دهگلان، دشت کامیاران، دشت های بانه، دشت بیجار و دشت های سقز..

دیدنی ها:

موزه ی سنندج: ساختمان موزه ی سنندج با معماری زیبای خود متعلق به دوره ی قاجاریه و از بناهای ارزشمند کردستان است. سقف گنبدی با تزئینات آیینه کاری آن و اُرسی بزرگ تالار با ۱۱ متر عرض و ۶ متر ارتفاع از شاهکار های هنر نجاری به حساب می آید. در این موزه آثار سفالی و فلزی و همچنین سکه های تاریخی ارزشمندی گرد آوری شده است.

سد وحدت: سد چند منظوره ی وحدت در ۱۰ کیلومتری سنندج ساخته شده است. دریاچه ی پشت سد با فضای سبز و جنگل کاری اطراف از دیدنی های جالب توجه شهر محسوب می شود. همچنین امکانات تفریحی و اسکله ی قایقرانی دریاچه ی هر ساله تعداد زیادی از علاقه مندان به ورزش های آبی را به این مکان می کشاند.

منطقه ی اورامان تخت وژاورود: از مناطق خوش آب و هوای این شهرستان است که با کوهستان های سنگلاخی مرتفع، رود ها، چشمه ها و مناظر بدیع طبیعی علاقه مندان زیادی را به سمت خویش فرا می خواند. منطقه ی اورامانات را مرکز تعالیم آئین زرتشت در قبل از اسلام دانسته اند. امروزه هم می توان واژه هایی از پهلوی ساسانی در زبانشان یافت. مقبره ی پیر شالیار از بزرگان زردشتی در این منطقه قرار دارد.

تپه و قلعه زیویه: برفراز تپه ای باستانی در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی سقز، در شمال روستای زیویه، بقایای قلعه( کاخ، دژ) کهنسالی قرار دارد که از لحاظ معماری و آثار هنری به دست آمده از آن بسیار شاخص است و اهمیت جهانی دارد. بنا به نظر باستان شناسان این قلعه و آثار به دست آمده از آن به حدود ۲۷۰۰ سال قبل از میلاد تعلق دارد.

کتیبه ی تنگی ور: در ۴۵ کیلومتری شمال غربی بین روستاهای تنگی ور و یوزیدَر بر روی صخره ای در دره ای تنگ، کتیبه ای به خط میخی و زبان آشوری در کنار نیم تنه ی برجسته ی یکی از پادشاهان آشور حجاری شده است. این کتیبه و نقش آن را به سارگن دوم پادشاه آشور( قرن هفتم قبل از میلاد) نسبت می دهند.

قلعه ی قم چُفای: دژ باستانی قم چُفای در ۴۵ کیلومتری شمال شهر بیجار واقع است. در حال حاضر بر بالای ارتفاعی مشرف به دره ی شاهان آثار پراکنده ای شامل دیوار ها، راه پله ها، آب انبارها و اتاق هائی از زمان ماد ها تا اواخر دوره ی ساسانی وجود دارد. در دوره های سلجوقی و ایلخانی خانه هایی خشتی و آجری با محراب و پلکانی بر آن افزوده شده است.

قران نِگل: در مسجد روستای قدیمی نگل در ۶۵ کیلومتری جاده ی سنندج – مریوان قرآنی مذهب و مزین به نقوش گیاهی به خط کوفی وجود دارد که بنا بر باور مردم یکی از چهار قرآنی است که در زمان خلیفه ی سوم نگارش یافته و به اکناف عام فرستاده شده است. این قرآن در قطع رحلی و با جلد چرمی بر روی کاغذی شبیه به پوست آهو نوشته شده است و مزین به تذهیب در سر سوره ها و شماره های آیات است که بنا به نظر کارشناسان با توجه به شیوه ی نگارش و اعراب گذاری باید متعلق به قرن های چهارم یا پنجم هجری باشد.

مسجد جامع سنندج ( دارالاحسان): این بنا که در خیابان امام خمینی شهر سنندج قرار دارد به همت امان الله خان اردلان در سال ۱۲۲۷ هجری بنا شده و دارای فضاهای وسیع و متعدد است. مسجد دارالاحسان یکی از آثار مهم دوره ی اسلامی استان کردستان است و به سبک مسجد – مدرسه بوده که بر اثر خیابان کشی صحن اصلی مسجد به طور کامل از بین رفته است. مسجد دارای تزئینات کاشیکاری هفت رنگ، آجر کاری لعابدار و معقلی، حوض سنگی و مهم تر از همه نگارش دو ثلث قرآن مجید در کتیبه های متعدد آن است.

مسجد و مقبره ی هاجر خاتون: در محله ی قدیمی سر تپوله ی سنندج مجموعه ی به هم پیوسته ای از بناهای مذهبی شامل زیارتگاه، مسجد، مدرسه ی علوم دینی و آرامگاه مشایخ قرار دارد که منتسب به هاجره ی خاتون خواهر امام رضا (ع) است. ستون های سنگی، گچبری های زیبا با نقوش اسلیمی کار استادکاران سنندج از نکات برجسته ی این مجموعه است.

عمارت آصف: زمان ساخت بنای اصلی این عمارت به دوره ی صفوی باز می گردد، ولی در دوره ی قاجار و پهلوی بخش هائی به آن افزوده شده است. این بنا دارای ایوان ستون دار و ارسی و تزئینات گچبری، آئینه کاری و کار های هنری چوبی است. نوع معماری، سنگ های تراش خورده و برجسته کاری شده و طاق های هلالی و همچنین حمام دیدنی بزرگ آن در خور توجه است.

بازار سنندج: بازار سنندج قبلاً به شکل یک مستطیل بزرگ بوده و در مرکز آن سرا های مختلف قرار داشته است که بر اثر احداث خیابان انقلاب دو قسمت شده که اکنون بخشی از سنندجی و بخشی را آصف می نامند. بنای این بازار به قرن ۱۱ هجری و دوره ی صفوی می رسد و با الهام از بازار نقش جهان اصفهان ساخته شده است.

موزه ی سنندج: این بنا در اواخر حکومت ناصر الدین شاه قاجار به همت ملا لطف الله شیخ الاسلام از علمای اهل سنت احداث گردید. بخش بیرونی شامل تالار تشریفات، زیر زمین، فضاهای جنبی و اتق های دو طبقه است. ارسی هفت لنگه ی زیبای آن – که ۴ سال کار برده – دیدنی ترین قسمت این بخش است که اکنون در موزه ی سنندج می باشد

عمارت خسرو آباد: بنای اصلی عمارت خسرو آباد به دوره ی زندیه و زمان خسرو خان اول بر می گردد. در سال ۱۲۲۳ ه ق امان الله خان اردلان آن را برای پسرش خسرو خان ناکام توسعه ی کامل بخشید و الحاقاتی بدان افزود.

عمارت مشیر دیوان: این عمارت که در خیابان شهدای سنندج واقع است، مجموعه ای از فضاهای متعدد با شیوه و اسلوب معماری ایرانی به ویژه پلان یک ایوانی می باشد که به همت میرزا یوسف مشیر دیوان فرزند یکی از رجال سیاسی به نام میرزای کردستانی در دوره ی قاجاریه ساخته شده است. عمارت دارای ۷ حیاط است که هر یک دارای آبنمای مجزا با طرح های گوناگون می باشد.

امارت امجد الاشرف: از بناهای مشهور در دوره ی قاجار است با حیاط سنگ فرش، حوض، حمام و تالار حسینیه که از جالب ترین بخش های بناست و تزئینات آن به دست استاد کاران اصفهانی طراحی و اجرا شده است. به علاوه تأسیسات آب رسانی این ساختمان نیز قابل توجه است.

پل قشلاق: در فاصله ی ۳ کیلومتری شرق سنندج بر رود رو خانه قشلاق پلی با ۶ دهانه ی آجری احداث شده که به پل های عصر صفوی شباهت تام دارد. این پل دو کتیبه ی تاریخی دارد که حاکی از تعمیر و مرمت پل در دوره ی قاجاریه است.

حمام تاریخی قصلان: در روستای قصلان در ۶ کیلومتری شمال قروه حمام بسیار زیبایی از دوره ی قاجار به جا مانده است. این حمام دارای فضاهای سریینه، بینه، خزینه و…. است که تا چند سال قبل هم مورد استفاده بوده است.

پل صلوات آباد: این پل در ۱۵ کیلومتری جاده ی آسفالته بیجار – تکاب واقع است. تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست، اما از شواهد پیداست که پل مشخص نیست، اما از شواهد پیداست که پل با عناصر ویژه ی دوره ی صفوی به خصوص سنگ های حجاری شده و الگوهای معماری این دوران ساخته شده و در دوره های بعدی مرمت هایی بر روی آن انجام گرفته است.

مراسم پیر شالیار، در منطقه ی اورامانات در زمره ی چشم انداز های بکر و دلفریب و جلوه ای از شگفتی های طبیعت کردستان است. این منطقه با کوه های مرتفع و مناظر طبیعی خاص خود در کنار بافت روستایی ویژه ی کوهستانی و نوع قرار گیری منازل مسکونی در جوار هم نوازشگر چشمان هر بیننده ای است. در یکی از روستاهای این منطقه به نام اورامان تخت، زیارتگاهی قرار دارد که تقدس خود را از دوران زرتشت تا کنون طی سده های متمادی به درازای تاریخ کردستان حفظ کرده است. مراسم آیینی و حیرت انگیز پیر شالیار هر ساله( در ماه های بهمن و اردیبهشت) در این مکان مقدس، فضای روحانی و عرفانی ویژه ای ایجاد می کند.

نقش بر جسته آبیدر: در میدان حجاب آبیدر سنندج بر سطح دیواره ها، صحنه هایی از شکار و رزم انسان با حیوانات و جانوران افسانه ای و تصویر خدایان اسطوره های نقش شده است. این نقوش بر اساس قطعات عاج منقوشی که در حفاری ها و کاوش های باستان شناسی قلعه ی زیویه سقز به دست آمده اند، با بزرگ نمایی لازم توسط هنرمند معاصر هادی ضیاء الدینی باز آفرینی شده است.

چشمه ی آب معدنی باباگر: این چشمه در ۱۸ کیلومتری قروه قرار دارد و دارای استخری عمیق با حدود ۲۰۰ متر است. در این محل آهک ساز های فراوانی وجود دارد که برجستگی های زیبایی را به مرور ایجاد کرده که برخی از آن ها غول آسا و شگفت انگیز است.

چشمه آب معدنی گواز: این چشمه در ۵۰ کیلومتری شمال غربی کامیاران و در دامنه ی کوه روستای گوار قرار دارد، آب آن گرم و طعم گوگرد دارد.

غار شووی: این غار در نزدیکی مرز ایران و عراق در ۱۲ کیلومتری بانه قرار دارد و طول آن ۲۶۷ متر است. درون غار آبرفتی ، ریزشی و خطرناک است و چاه های عمیق زیادی بر گوشه و کنار دالان های آن قرار دارد.

آداب و رسوم:

مردم کردستان به ویژه روستاییان سنت های گرانبها و ارزشمند محلی را از دیرباز به خوبی حفظ کرده اند. این امر در حفظ پوشش لباس کاملاً مشهود است. کرد ها مانند دیگر مردم ایران در هر یک از جشن های ملی، دینی، فعالیت های تولیدی، زراعت، دامداری و غیره مراسم و مناسکی دارند. برخی از این مراسم مختص کرد ها و تعدادی از آن ها با اندک تفاوتی همانند سایر نقاط کشور برگزار می شود.

عروسی:

مراسم ازدواج و عروسی در استان کردستان با توجه به ویژگی هایی که ریشه در فرهنگ و ادب و سخن این منطقه دارد از شیوه های متفاوتی با دیگر مناطق ایران برخوردار است. این شیوه ها گرچه در هر یک از نقاط استان اشکال گوناگونی دارد اما در مجموع در نحوه ی برگزاری جشن عروسی دارای وجه مشترکی می باشد. شهرت مراسم عروسی در استان کردستان بیشتر مربوط به شب نشینی ها ی سنتی است که پیش از برگزاری جشن اصلی عروسی ترتیب داده می شود. این شب نشینی ها تا چند سال قبل بسته به بضاعت مالی خانواده های عروس و داماد بین سه تا هفت شب ادامه داشت اما امروز به دلایلی که پرداختن به آن ضرورتی ندارد به یک الی دو شب محدود شده است.

مقدمات ازدواج پسران و دختران جوان با مجلس خواستگاری و گفتگو بر سر تعیین مهریه و خرید طلا و لباس توسط داماد برای عروس و تعیین تاریخ عقد و عروسی آغاز می شود که در برخی مناطق روستایی اخذ شیربها توسط خانواده ی عروس هنوز مرسوم است.

مسئله ی مهریه و شیربها در این مناطق گاهی منجر به توافق در مورد گرفتن و دادن دختر بین دو خانواده می شود بدین ترتیب که خانواده ی داماد تقبل می کند در برابر عروس، دختری را با عقد و ازدواج یکی از پسران خانواده ی عروس در آورند و بدین ترتیب بسیاری از مسائل مالی دو طرف حل می شود. این شیوه در استان کردستان مشکلات اجتماعی عمده ای را به دنبال داشته و به همین دلیل به تدریج در حال منسوخ شدن است. در هر حال پس از طی این مقدمات مراسمی با عنوان شیرینی خوران، برگزار می شود که طی آن با اعلام نامزدی رسمی دختر و پسر خطبه ی عقد نیز بین آنان جاری می شود و مراسم عروسی به زمان دیگری موکول می شود.

با نزدیک شدن روز عروسی مجالس شب نشینی از سوی خانواده های دو طرف به طور جداگانه ترتیب می یابد که در آن از کلیه ی نزدیکان دو خانواده دعوت به عمل می آید. در گذشته ای نه چندان دور همزمان با این شب نشینی ها و یک شب قبل از روز عروسی مراسم حنابندان مرسوم بوده بدین ترتیب که دختران جوان دو خانواده و دوستان عروس در یک مجلس خصوصی شبانه به دست های خود و عروس حنا می بستند که این خود یک نوع آرایش دست ها نیز به شمار می رفت این مراسم امروز در شهر ها منسوخ شده اما در نواحی روستائی همچنان پا برجاست و اهمیتی خاص برای آن قایل هستند. زنان و مردان و دختران و پسران کرد در مجالس شادی خصوصاً شب نشینی هایی که به مناسبت عروسی ها بر پا می شود با پوشیدن لباس های زیبا و تماشایی هماهنگ با نوای ساز های محلی یک در میان کنار هم قرار گرفته و در حالیکه با گرفتن دو سر یک دستمال فاصله ی خود را حفظ می کنند دایره وار به رقص محلی کردی که اصطلاحاً « چوبی» گفته می شود و ریتم های گوناگونی دارد می ایستند.

هدایت حلقه ی پایکوبی و عوض کردن حرکات رقص محلی را شخصی که در ابتدای همه در طرف راست قرار می گیرد و دستمال بلندی را به شیوه ی خاصی هماهنگ با حرکات پا به گردش در می آورد بر عهده دارد که در لهجه ی محلی « سر چوبی» نامیده می شود.

سر چوبی با ادامه ی رقص به نوبت به سایر افراد واگذار می شود و غالباً کسانی داوطلب سر چوبی می شوند که از تبحر بیشتری نسبت به سایرین برخوردار باشند. هنگام اجرای رقص دیگر مهمانانی که نظاره گران هستند هر یک به فراخور حال خود سر چوبی را شاباش می کنند که معمولاً این کار با سپردن مبالغی اسکناس بدست نوازندگان و چرخاندن آن بر سر و شانه ی سر چوبی انجام می شود. زنان و مردانی که در این پایکوبی کنار هم قرار می گیرند قرابت نزدیک با هم دارند و نسبت به یکدیگر محرم هستند و بندرت دیده می شود که کسانی که بدون داشتن محرمیت وارد حلقه رقص شوند. با پایان یافتن شب نشینی روز عروسی فرا می رسد که در این پایکوبی و دادن ناهار به مهمانان نزدیک عصر داماد در حالیکه تعدادی از مهمانان خصوصاً دختران و پسران جوان وی را همراهی می کنند، به طرف خانه ی عروس حرکت می کنند و پس از صرف چای و شیرینی و کسب اجازه از والدین عروس وی را به خانه داماد می آورند و در اینجا شادی و نشاط حاضران به اوج می رسد. عروس و داماد پس از ورود به محل برگزاری مراسم وارد حلقه رقص شده و طبق یک سنت دیرینه هر یک به نوبت سر چوبی را در دست می گیرند و در حالیکه جمع زیادی از دختران و پران آنان را همراهی می کنند دقایقی به آرامی به پایکوبی می پردازند. با رقص و داماد مبالغ هنگفتی از محل شاباش ها نصیب نوازندگان می شود.

با رقص عروس و داماد، مبالغ هنگفتی از محل شاباش ها نصیب نوازندگان می شود. با پایان یافتن جشن عروسی و پس از گذشت یک هفته کلیه ی دعوت شدگان دو طرف به استثنا مردان و پسران در منزل داماد جمع می شوند و با برگزاری مراسم دیگری که گستردگی مراسم شب نشینی و عروسی را ندارد هدایای خود را که عمدتاً شامل پول نقد است به عروس و داماد می دهند. این هدایا که در اصطلاح محلی « هفته» گفته می شود با هدف کمک به تشکیل به زندگی جدید زوج های جوان و جبران هزینه های عروسی ارائه می شود و هر کسی تلاش می کند هدیه اش ارزشمند تر از هدایای سایرین باشد. خواستگاری و عروسی در میان ایلات و عشایر کردستان: شیرین ترین و زیباترین مراسم اَکراد مراسم عروسی است. عده ای از ریش سفیدان محل را به منزل پدر دختر که باید خواستگاری شود می فرستند و چنانچه با درخواست آنان موافقت شد بلافاصله کار را انجام شده می دانند و روز عقد را تعیین می کنند و طبق مقررات مذهبی مراسم عقد انجام می گیرد. عده ای از معتمدین در روز عقد به خانه ی عروس رفته عروس را سوار بر اسب کرده و به خانه ی داماد حرکت می دهند و چنانچه در مقابل دختر دختری دادند، در یک روز معین این دو عروس را طوری حرکت می دهند که در وسط راه بتوانند تحویل و مبادله نمایند. به دنبال عروسان یک نفر مرد و زن از خانواده و بستگان عروس حق دارند به منزل داماد بروند و مرسوم است که کلیه ی بستگان داماد برای عروس هدایایی مثلاً پول، طلا یا پارچه های گرانقیمت می آورند. پس از نزدیک شدن عروس به خانه ی داماد با تیراندازی، سواری، رقص و پایکوبی از عروس استقبال می کنند. به مدت سه الی هفت روز ضیافت در منزل داماد ادامه دارد که به محض ورود عروس و داماد همگی بر اسب نشسته در میدان خارج از روستا یا سیاه چادر گرد یکدیگر حرکت می کنند و کم کم به داماد نزدیک می شوند. داماد بایستی با تهور و زیر دستی خود را از میان سواران خارج نموده و به عروس که روی اسب نشسته نزدیک شود و او را از روی اسب نشسته نزدیک شود و او را از روی زین اسب ربوده بر ترک خود بنشاند و فرار کند. اگر کسان عروس در موقع تعقیب داماد در فنون پهلوانی ثابت می شود و در بعضی مواقع عروس از ازدواج با او امتناع می کند. مراسم دیگر افروختن آتش و رقص عمومی است… گاهی یک زن و یک مرد به ترتیب دایره وار می ایستند و این رقص را چوبی رشبلک (رشبلک تعبیری از تقارن جو و گندم است) و می گویند گاهی نیز فقط مردان جوان از روی آتش جست و خیز می کنند و آن را « چوبی هل پرکه» می گویند.

سابقاً معمول بوده است که بستگان عروس به خانه ی داماد ظرف های بزرگ از سرکه و شیره مخلوط پر کرده و به تعداد نزدیکان عروس قاشق چوبی حاضر می نمودند، کسان عروس پس از نوشیدن سرکه شیره قاشق را با خود به خانه ی عروس می بردند. اخیراً این رسم منسوخ شده ولی کسان عروس از خانه داماد قاشق می گیرند.

رهایی یا طلاق در میان اَکراد بسیار زشت است و کمتر اتفاق می افتد، سابقاً مردان ایل ها در موقع عزیمت به جنگ به طلاق و رهائی زن خود سوگند یاد می کردند که از جنگ فرار نکنند.

جشن ها و اعیاد:

یکی از مراسم سنتی و باستانی کردستانی جشن نوروز است. در این مراسم جشن ها و نمایش ها جایگاه ویژه ای دارد.

میر نوروزی و مراسم کوسه گردی:

میر نوروزی و کوسه گردی از جمله بازی ها و نمایش هایی بود که تا دو دهه پیش به عنوان مقدمه نوروز در استان کردستان برگزار می شد. مراسم کوسه گردی توسط دو نفر به اجرا در می آمد. یکی را کوسه و دیگری را زن کوسه می نامیدند. کوسه لباس مضحک و گشاد و کوتاهی می پوشید و ریش و سبیل انبوهی از پشم گوسفند می گذاشت و با گذاشتن کلاه بلند و شاخ بر سر و آویزان کردن زنگوله ای به دور گردن خود به همراه زن کوسه که او نیز لباسی زنانه می پوشید و به نحو مضحکی آرایش می کرد در کوچه ها و معابر به راه می افتاد و موجب خنده و شادی اهالی می شد.

مراسم میر میرین یا امیر بهاری:

یکی دیگر از مراسم که از دیرباز در میان کردها رواج داشت و هر سال با فرارسیدن نوروز با تشریفات و شکوه خاصی برگزار می شد، «میر میرین» یا « امیر بهاری» است. در گذشته این مراسم سنتی از جایگاه ویژه ای برخوردار بود. در این مراسم ضمن تفریح و سر گرمی انتقاد از برخی حکام زور گوی محلی رایج بود و تمثیل های فکاهی از فرمانروای مستبد به صورت کمدی و نشاط انگیز به کار می رفت.

جشن های مذهبی:

جشن های مذهبی عبارتند از: عید فطر، عید قربان که با نماز مخصوص آن روز و پوشیدن لباس نو و دید و بازدید همراه است و نیز جشن مولودی یا عید تولد پیامبر (ص) که سراسر سرور و شادی است برگزار می شود. مراسم توأم با پخت غذاهای نذری و آش مخصوص و تقسیم آن در میان مردم است و همراه با آن مراسم ذکر دراویش و نواختن دف و خواندن اذکار مخصوص شامل مولودی خوانی، حمد و ستایش حضرت محمد (ص) و نیایش به درگاه خداوند نیز اجرا می شود. البته مولودی خوانی در ماه های دیگر سال به جز ماه های محرم و صفر نیز برگزار می شود.

مراسم پیر شالیار:

مراسم و جشن های سنتی دیگری نیز در میان کردان دیده می شود که ریشه در باور های اساطیری و ادیان باستانی ایشان دارد. برگزاری جشن عروسی پیر شالیار از آن جمله است. جشن عروسی پیر شالیار( شهریار) مراسمی بسیار کهن است. اگرچه در این مراسم در طول زمان با تغییرات بسیار مواجه بوده ولی ریشه های کهن اساطیر را به خوبی حفظ کرده است. در منابع مکتوب تاریخی آمده است: پیر روحانی از مغان زرتشت به پیر شالیار نزد مردم اورامان بسیار محترم است و کتابش به بیگانگان نشان نمی دهند و کلماتش به جای ضرب المثل به کار می رود. جشن بزرگ مردم اورامان در بهمن ماه که سالروز ازدواج اوست برگزار می شود. این مراسم هر سال در بهمن ماه درآغاز چله ی کوچک در سه مرحله و طی سه هفته انجام می شود.

موسیقی:

کردستان را باید مهد موسیقی ایرانی قلمداد کرد. زیرا موسیقی کردی با موسیقی های باستانی ایران نسبتی تمام و کامل دارد. در میان انواع بی نظیر موسیقی کردی، « هوره» و « شمشال» از همه قدیمی ترند.

قدمت برخی از انواع موسیقی به پیش از ظهور اسلام در ایران می رسد. موسیقی کردی را از لحاظ قدمت شاید بتوان به دو گروه تقسیم کرد:

موسیقی باستانی که با عناوینی چون هوره، موره، لوره و سیاچمانه ( سیاه چشمان)، چوبی و نغمه هایی سماعی – سنتی شناخته می شود و عموماً بدون کلمات اضافی بر اشعار ده هجایی استوار است. نوع آئینی این موسیقی مرثیه گون وصف حال آن را حقیقی و نوع آن را مجاز می دانند.

گروه دوم در بر گیرنده ی نغماتی چون صمد لچکی مقام الله ویسی، مقام کوچه باغی، صمد مسگری و ترانه های ملودیک است که بر اشعار مجازی و گاه عروضی استوارند.

بیت خوانی: در کردستان نوع دیگری از موسیقی وجود دارد که به ان بیت خوانی می گویند که احتمالاً مترادف « گاتاخوانی » یا « گاسا خوانی» است. بیت خوانی مبتنی بر نغمه ای کاملاً ساده و بدون رعایت وزن و قافیه و نظم است که در بیان جنگ سرداران و بزرگان دینی و آئینی و ملی اجرا می شود. اصولا موسیقی در کردستان در چند بخش اجرا می شود:

موسیقی مقامی:

مقام های کردی عبارتند از: الاویسی، هیران و قطار. در این مقام هام، نوازندگان بی شماری از گوشه های موسیقی ملی ایران را که در دستگاه ها و مقام های موسیقی ملی ایران را که در دستگاه ها و مقام های موسیقی ملی تجلی یافته به سبک ویژه ای می نوازند.

بخشی از گوشه های موسیقی مقامی کهن ایران در این سرزمین حفظ شده است. مقام های موسیقی کردی از نظر پیوستگی فرهنگی کرد ها با سایر اقوام ایرانی و نیز دارا بودن جلوه های کهن موسیقی ایرانی، از ارزش بسیار برخوردار است.

موسیقی آوازی: این موسیقی در دو سبک و شیوه به نام های هوره و سیاچمانه اجرا می شود. به نظر می رسد که واژه ی هوره از « اهورا» یا « اهوره» گرفته شده است. « هوره» آواز های کهن است که در بعضی از انواع آن روایت های مربوط به ادیان باستانی ایرانی و تقدیس « اگر» ( آتش) یافت می شود. اشعار آن مجازی است و از این لحاظ شباهت با اوستا دارد. در گذشته اوستا را با لحنی آهنگین می خواندند. به این ترتیب شاید بتوان گفت « هوره خوانی» همان « اهورا خوانی » بوده که در وصف « سرور دانایان » خوانده می شد.

موسیقی مذهبی که خود به دو صورت اجرا می شود:

موسیقی عزا: که چمری نامیده می شود، مراسمی است که سوگ بزرگی، پهلوانی یا رئیسی اجرا می شود. شیوه ی اجرای مراسم و عظمت آن یاد آور سوگ سیاوش است.

نوای ماه رمضان ( سحری و بیدار باش): نوای ویژه ی ماه رمضان که در زمان سحر و مغرب برای آگاهی مردم اجرا می شود. دارای دو نوا و ریتم است.

موسیقی حماسی: این موسیقی به نام « هه ل په رکی » یا هه ل په رین» شهرت دارد و به معنی حمله کردن است. این رقص قدمتی بسیار کهن دارد و از روزگار پرستش خدایان در دوران مهر پرستی که در مهرابه ها اجرا میشد، به یادگار مانده است. مراسم « هل په رکی» عبارت از هفت ریتم اصلی است که به ترتیب با ساز و همراهی اجرا کنندگان انجام می شود. ریتم ان از کند و آرام و گریان شروع می شود و به ریتم هیجانی ( سجار) پایان می یابد. در میان آن ریتم های دیگری مانند سی پا، فتاحی و پشت پا، زنگی و خانو میری، فتاح پاشائی، گه ریان، شه لان، چه پی، سقزی، کرماشانی و مریوانی، نیز با دوزله و ضرب اجرا می شود. ریتم های« هه ل په رکی» شامل ریتم های گریان، چپ و راست، لبلان، خان امیری، سجار، شلان و آروغان است. از این میان ریتم چپ و راست( فتاحی و پشت پا) در همه ی مناطق عشایر ایران اجرا می شود. ریتم گریان در منطقه ی سنندج و اطراف آن تا مرز های سقز در شمال و همدان و کرمانشاه در جنوب اجرا می شود. در مریوان ریتم سه پا معروف به راستا و « هه ل گردن» اجرا می شود. مراسم ذکر در تکیه های دراویش قادری با نواختن دف و نی در جم خانه های اهل حق در کرمانشاهان و اورامانات با نواختن دف و تنبور اجرا می شود. رقص سوته یا رقص مرغابی با آهنگ لبلان اجرا می شود.

موسیقی سوارکاران: مراسم اسب دوانی در سراسر روستا ها و دشت های استان کردستان با آئین و مراسم خاص، در جشن ها و آئین های ملی مردم انجام می شد. این مراسم با نوای سواران که از ریتم تندی برخوردار است همراه می شود. در مراسم عروسی چون در روستا ها عروس را با اسب به خانه ی داماد می برند – نوای سواران با ریتمی آرام و ملایم اجرا می شود.

ساز های محلی: شمشال از قدیمی ترین و رایج ترین ساز های کردستان شمشال است که در واقع همان نی چوپان است و از لوله ی فلزی ساخته شده و در مراسم عروسی و شادی همراه با آواز به صورت تک نوازی به کار می رود. این ساز در عزا نیز به کار می رود.

دف: یکی از ساز های سنتی خانقاه است که در مراسم ذکر نواخته می شود و گاهی با « طاس» همراه است.

طاس: سازی کوبه ایست که کاسه ی آن از جنس مس است و روی آن پوست می کشند و با چوب تسمه چوبی یا لاستیکی بر آن می کوبند. استفاده از طاس در مرحله ی ذکر و قیام صورت می گیرد. از دیگر ساز های محلی می توان از سورنا، دوزله و نرم نای نام برد که با آن ها همه نوع آهنگی نواخته می شود. این ساز ها به ویژه در آهنگ های رقص که با دهل، دایره یا تمبک همراهی می شود کاربرد دارد. توسط این ساز نغماتی با عناوین حیران، گریان، فتاح پاشایی، لبلان، زنگی، سه جار و شلان اجرا می شود.

نمونه ورزش های محلی و بومی:

توپ قارین، کوشک یا کوشین، هلوکین، قرا قرا، جل کوچکه، زوران پاتوله( کشتی، زوران مچکه( کشتی)

اقتصاد:

منبع اقتصادی: استان کردستان از نظر کشاورزی از مناطق مورد توجه و از لحاظ دام پروری یکی از قطب های اساسی دام داری کشور محسوب می شود. تولیدات کشاورزی این استان را به ترتیب اهمیت گندم، جو، حبوبات تشکیل می دهد. با توجه به شرایط طبیعی متنوع فعالیت های کشاورزی آن به شکل دیمی و آبی انجام می شود. از دیگر فعالیت های اقتصادی استان پرورش زنبور عسل از رونق به سزائی برخوردار است. فعالیت های صنعتی استان کردستان در مقایسه با سایر استان های کشور بسیار محدود است و از مناطق توسعه نیافته ی صنعتی کشور به شمار می رود.

محصولات:

محصولات مرتعی:

این محصولات شامل: کتیرا و ثعلب و گیاهان داروئی و رنگرزی است که عموماً به استان های دیگر صادر می شود.

محصولات جنگلی: بلوط، سقز، مازو، گلکاف، گز انگبین، و چند محصول دیگر از محصولات جنگلی استان است که پاره ای از آن ها مانند سقز و گزانگبین صادر می شود و پاره ای در صنایع دستی مانند چرم سازی در گذشته مورد استفاده داشته است.

محصولات دامی: شامل روغن، پشم، روده کشک و سایر فرآورده های لبنی است که بیشتر این محصولات جزو کالاهای صادراتی هستند.

کشاورزی:

محصولات کشاورزی کردستان بیشتر گندم و جو است و هر ساله به دلیل ظرفیت کم انبار های استان مازاد آن به دیگر استان های کشور صادر می شود. از جمله محصولات دیگر استان حبوبات مانند نخود و لوبیا، عدس و غیره است که به مصرف استان می رسد.

پوشش گیاهی:

کردستان دارای پوشش گیاهی و غنی و متنوعی است. در نواحی مرتفع و کوهستانی مراتع و چمنزار ها چشم انداز های منحصر به فردی ایجاد نموده اند. جنگل های این استان در شمال و شمال غربی انبوه تر از سایر نقاط اند و غالباً از درختان پهن برگ مانند بلوط هستند. علاوه بر بلوط مهم ترین گونه های جنگلی عبارتند از: پسته ی وحشی، زالزالک، گلابی وحشی، بادام، افرا و گردو، بخش اعظم جنگل های این استان در شهرستان های مریوان و سنندج واقع هستند.

حیات وحش: به علت وضعیت خاص به ویژه اقلیم و پوشش گیاهی، زندگی جانوری در این استان از تنوع خاصی برخوردار است. پستاندارانی مثل گراز، کفتار، شغال، خوک، خرس قهوه ای، یوز پلنگ، روباه، راسو، سمور، قوچ و کل و پرندگانی مثل کبک، قرقی، عقاب طلایی، درنا، تیهو، میش مرغ و پرندگان مهاجر مانند با قرقره، خروس کولی، حواصیل، لک لک، و انواع مرغابی و غاز از این دسته اند. به علت همین تنوع و برای حفظ ذخیره های ژنی گیاهان و حیات وحش در کردستان سه منطقه تحت نظر سازمان حفظ محیط زیست ایران قرار گرفته است.

این مناطق عبارتند از: منطقه ی حفاظت شده ی بیجار، در ۱۵ کیلومتری شمال غرب بیجار، منطقه ی شکار ممنوعه ی زرینه اوباتو در ۱۶ کیلومتری شمال دیواندره و منطقه ی شکار ممنوع چهار دولی در ۱۵ کیلومتری شرق قروه.

محصولات:

میوه های دانه دار: سیب، گلابی، به،

میوه های هسته دار: آلبالو، گیلاس،( تک دانه مشهد، شبستر، زرد دانشکده) گوجه، آلو، هلو، شفتالو، زرد آلو و قیسی، شلیل، آلو قطره طلا،

میوه های دانه ریز: انگور( بیدانه کشمشی، عسگری، یاقوتی)، توت درختی، توت فرنگی، ..

میوه های خشک: بادام، گردو، فندق، سنجد

میوه های سردسیری: زالزالک، زرشک، سماق

میوه های نیمه گرمسیری: انجیر، انار، گلستان

صنایع دستی:

قالیبافی در کردستان از رواج خاصی برخوردار است. در سنندج و بیجار قالی های لطیف و زیبایی بافته می شود. علاوه بر قالی بافی صنایع دستی فراوان دیگری نیز در کردستان تولید می شود که عبارتند از: جاجیم، گلیم، کلاش،( نوعی گیوه) سوزن دوزی، قلاب دوزی، پولک دوزی، منجوق دوزی، سجاده بافی، ریزه کاری، زینت آلات محلی، نازک کاران سنندج از بهترین نازک کاران ایران هستند و در ساختن تخته نرد و دیگر کار های چوبی نهایت استادی و مهارت را به کار می برند، هر یک از صنایع دستی استان به عنوان سوغاتی ارزشمند نیز محسوب می شود. همچنین محصولات باغی و دامی از سوغاتی های خوب استان است.

آثار ملی ثبت شده:

غار کرفتو – تاریخی – اسلامی – دیواندره

مسجد جامع – قاجاریه – سنندج

تپه قلعه بالا – تاریخی – بیجار

تپه های شرقی و شمال شرقی – اوایل دوره تاریخی – مریوان

تپه زیویه – هزاره ۱ ق م – سقز

تپه گازر خوانی – پیش از تاریخ تاریخی – کامیاران

تپه گری کلن کوک – تاریخی – مریوان

عمارت ملا لطف ا… سنندجی – قاجاریه – سنندج

تپه دیونه – هزاره ۲ ق م – شهرستان بیجار

منجوق تپه گرگین – هزاره ۲ ق م – بیجار

تپه کهنه قلعه فجور – ساسانی قرن ۶ ه ق – بیجار

تپه چغا – هزاره ۲ ق م

تپه پیر تاج – قرن ۵ تا ۷ ه ق – بیجار

تپه بابا رشانی – قرن ۵ و ۶ ه ق – بیجار

قوشاتپه – ساسانی – بیجار

پای تپه – قرن ۵ تا ۷ ه ق – بیجار

حسین تپه – هزاره ۳ ق م – بیجار

چال تپه – قرن ۵ تا ۷ ه م – بیجار

تپه های قیداری – هزاره ۲ – ساسانی – بیجار

تپه لاوردی – قرن ۵ تا ۷ ه ق – بیجار

تپه قره میرک – ساسانی و اسلامی – بیجار

تپه دودی – اواسط هزاره دوم ق م – بیجار

چالو تپه – هزاره ۳ و۴ ق م – بیجار

تپه شهرک – ساسانی قرون اولیه اسلامی – بیجار

تپه قشلاق خانه – هزاره ۴ تا ۲ ق م – بیجار

تپه قبا سرخ – ساسانی قرون اولیه اسلامی – بیجار

بیجار تپه قراطوره – قرن ۵ تا ۹ ه ق – بیجار

تپه دارکین اسکندر – ساسانی – بیجار

تپه گوسوار – قرن ۶ ه ق – بیجار

تپه حیدر بیگ – قرن ۵ الی ۱۰ ه ق

بیجار عمارت خسرو آباد – اوایل قاجار – سنندج

پل صلوات آباد – صفویه – قاجار – بیجار

برج آجری اشقون بابا – قرن ۶ ه ق – بیجار

دژ و قلعه قمچقا – هزاره ۳ و ۱ ق م – بیجار

بازار قدیمی – صفویه – سنندج

پل قشلاق – زندیه – سنندج

خانه آصف وزیری – قاجاریه – سنندج

محوطه یا سوگند و امامزاده عقیل – سلجوقی

حسن آباد تپه ترخان آباد مریوان – اسلامی – مریوان

قلعه ننه – پیش از تاریخ تا اسلامی – مریوان

مجموعه بازار بیجار – قاجار – بیجار

مسجد دو منار – افشاریه اوایل زندیه – سقز

حمام خان – قاجاریه – سنندج

مسجد خسرو آباد گروس – قاجاریه – بیجار

پل شیخ – قاجاریه – سنندج

مسجد و مقبره پیر عمر – صفویه – سنندج

پل فرهاد آباد – زندیه – قاجاریه – قروه

مسجد رشید قلعه بیگی – قاجاریه – بیجار

مسجد دارلامان – قاجاریه – سنندج

کلیسای سنندج – قاجاریه – سنندج

مسجد و مقبره هاجر خاتون – قاجاریه – سنندج

سر در و حمام شجاع لشکر – قاجاریه – سنندج

حمام حاجی صالح – صفویه – زندیه – سقز

سر در فهیم – پهلوی دوم – سنندج

حمام وکیل – زندیه – سنندج

خانه ملک التجار – قاجاریه – سنندج

عمارت مشیر دیوان – قاجاریه – سنندج

حمام قصلان – زندیه – قروه

عمارت وکیل الملک – افشاریه – زندیه – قاجاریه – سنندج

خانه احمد زاده – پهلوی – سنندج

مسجد میرزا فرج الله وزیر – زندیه – قاجاریه – سنندج

حمام شیشیه – زندیه – سنندج

سر در اشرف – قاجاریه – سنندج

حسینیه امجد – قاجاریه – سنندج

منزل شهابی – قاجاریه – سنندج

خانه آیت الله شیخ محمد مردوخ – پهلوی – سنندج

حمام عبد الخالق – زندیه – سنندج

مقبره بابا گرگر – صفویه – قروه

تپه محمود میمنت آباد – تاریخی – اسلامی – قروه

تپه کهریز – پیش از تاریخ – قروه

تپه سنگر – تاریخی – اسلامی – قروه

روان تپه وینسار – اسلامی – قروه

تپه دینار وینسار – اسلامی – قروه

تپه ده کهنه تازه آباد – تاریخی – قروه

محوطه قلعه کهنه – تاریخی – قروه

تپه پایین – پیش از تاریخ – تاریخی – قروه

گور تپه و تپه جنوب گور تپه – اسلامی – تاریخی – قروه

تپه حرام قایه – اسلامی – قروه

سنجان تپه – تاریخی – اسلامی – قروه

ایروان تپه – اسلامی – قروه

تپه قبرستان – اسلامی – قروه

تپه بایم – پیش از تاریخ – تاریخی – قروه

تپه ده کهنه میمنت آباد – تاریخی – اسلامی – قروه

تپه یوخاری قلعه – تاریخی – اسلامی – قروه

چوغان تپه شرقی – اسلامی – قروه

تپه قلعه – تاریخی – اسلامی – قروه

نپخ چداقایه چای – تاریخی – قروه

تپه دار بهرامی – تاریخی – قروه

تپه لفطالی – اسلامی – قروه

پل گاران – اسلامی – صفویه – مریوان

تپه قلعه قزلر ایوانی – اسلامی – قروه

تپه شهاب الدین – اسلامی – قروه

تپه سفید حصار – اسلامی – قروه

غار و تپه کمره – هزاره ۱ ق م – قروه

قلعه بان قلوز – تاریخی – قروه

تپه میری – تاریخی – قروه

تپه موالی – اسلامی – قروه

تپه خیر ویس – تاریخی – اسلامی – قروه

محوطه کند و امامزاده قاسم – تاریخی – قروه

تپه اسفند آباد – اسلامی – قروه

محوطه دره آسیاب – اسلامی – قروه

قلعه زیرزمینی شکوه آباد – اسلامی – قروه

تپه وزیر آباد – اسلامی – قروه

تپه خان احمد خان – پیش از تاریخ – قروه

تپه سه تپان – تاریخی – اسلامی – قروه

تپه برتب – اسلامی – قروه

میره تپه – اسلامی – قروه

تپه کنار روستا- تاریخی – اسلامی

تپه پیروز آباد – تاریخی – اسلامی – قروه

دوشان تپه – تاریخی – قروه

تپه آماراب – تاریخی – قروه

تپه ب گازرخانی – تاریخی – کامیاران

تپه سی کرگان – پیش از تاریخ – کامیاران

تپه سوره تو – اسلامی – کامیاران

محوطه داربرو – پیش از تاریخ – کامیاران

تپه خرامانه – هزاره ۲ تا قرون اولیه اسلامی – کامیاران

محوطه کاودانه – نیمه دوم هزاره ۱ ق م – کامیاران

تپه کلوچه – هزاره ۱ تا ۴ ق م – کامیاران

تپه آالک – هزاره ۱ ق م – کامیاران

جمعیت:

مرد: ۳۹۵۴۱۹ شهری، ۲۶۶۴۲۹ روستایی

زن: ۳۸۴۳۱۳ شهری، ۲۶۱۶۷۴ روستایی

تقسیمات کشوری:

مرکز این شهرستان شهر بانه، دارای ۴ بخش، بخش مرکزی، بخش آلوت، بخش نمشیر، بخش ننور است.

آب و هوا: نسبتاً سرد و نیمه خشک

رستنی ها: درختان بلوط، مازو، آلبالو جنگلی، ون، سیب جنگلی، گز، زبان گنجشک، کیکم، ارژن، بنه، انجیر کوهی، انار جنگلی، زالزالک، گیاهان دارویی و صنعتی، گل گاو زبان، شیرین بیان، گل ختمی، بومادران، کاسنی، ریواس، پونه، سماق، گل بنفشه، شاتره، نعنا، خاکشی، گون، کتیرا، پوشش گیاهی بسیار فراوان برای چرای دام،..

فرآورده ها:

گندم، جو، بنشن، گیاهان علوفه ای، دانه های روغنی و تره بار، انگور، سیب، زردآلو، بادام و گردو، دام و فرآورده های دامی، فرآورده های شیری، عسل، ماهی، قالی، گلیم، پارچه، برزنت، سیمان، طیور،…

جانوران:

گرگ، روباه، شغال، خرگوش، کبک، تیهو، درنا و بلدرچین، کفتار، کل، میش، قوچ کوهی، سنجاب، گراز، خرس، شاهین، لک لک، باز، کل…

سوغات: گردو، نان کاک، شیرمال بیجار، سوهان کنجدی، نان برنجی، باسلق،سقز، زیور الات زنانه

غذا های محلی: شله گنیم، شوروا، گرماو، پرشتین، کنگر ماست، خوراک کبک و تیوه، کباب قارچ کوهی، دلمه محلی، ترخینه، یتیمچه، دانوله، خورش ریواس، قایرمه، سایله، آش غوره، آش کشک، ترشک، مته جنه، خوره بری

tab 30 content

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons