نوشته ها

رسم رمضونیکه گلستانیهای سیستانی تبار در میلادامام حسن مجتبی(ع)اوج دادودهش ومهرورزی

ارسال شده توسط :

رسم رمضونیکه گلستانیهای سیستانی تبار در میلادامام حسن مجتبی(ع)اوج دادودهش ومهرورزی

((رسم رمضونیکه ,درراستای کرامت امام حسن مجتبی(ع)وعدالت مولای متقیان حضرت علی(ع) درپیوندی معنادار با ریشه های عیاری وجوانمردی سیستانیهاست))

درآستانه شب میلادبا برکت امام حسن مجتبی(ع) وقبل از ایام ضربت خوردن

مولای متقیان حضرت علی(ع) در ماه رمضان گفتگویی داشتیم با محمدآذری محقق

فرهنگ عامه سیستانیهای گلستان ومازندران که در آن به گوشه هایی از رسم

زیبا وپر معنی((رمضونیکه))یا رمضان خوانی سیستانیهاآشناترمی شویم.

مدیربنیادنیمروزبا اشاره به ریشه های تاریخی وتمدنی سیستانیها گفت:براساس

متون تاریخی وتمدنی سیستانیهاهمواره مردمانی موحد ویکتاپرست بوده اند

وبعنوان نخستین خونخواهان سرور وسالارشهیدان حضرت امام حسین(ع) ویاران

وفادارش (که در کتاب قیام مردان مرداثرحجت الاسلام والمسلمین دوانی امده

است ) درباره ماه مبارک رمضان وآداب ورسوم سیستانیهای گلستان ومازندران

نیز با همین رویکردباید به موضوع نگاه کرد.وی افزود:در این موضوع ما به

چند کلیدواژه باید خوب نگاه کنیم.ازجمله رمضان؛مهمان,کمک به

نیازمندان,عدالت ومهرورزی و..آذری خاطرنشان کرد:عدالت خواهی وکمک به

دیگران که ریشه در فرهنگ غنی سیستانیان دارد را از داستان های شاهنامه تا

عیارانی چون یعقوب لیث صفارسیستانی ودههاپهلوان که بارزترین مشخصه انها

دادودهش بوده است میتوان دید.مدیربنیادفرهنگی نیمروزدر خصوص بحث رمضان

وماه مهمانی خداوند گفت:نکته حائز اهمیت در فرهنگ سیستانیها که نتیجه ان

را در رفتارشان می توان مشاهده کرد؛نگاه به مقوله مهمان است.سیستانیها

علاوه براینکه براساس تفکر ولایی واسلامی خود همانند سایر مومنین قائل به

مهمان شدن روزه داران می باشند ومعتقدند که این ماه ماه مهمانی خداوند

کریم است در خصوص رمضان باورمند هستند که این ماه عزیز ورمضان گرانقدر

مهمان ما می باشد و چون مهمان عزیزی گرامی باید داشت.یعنی علاوه براینکه

ما مهمان خداوند هستیم وباید اداب مهمانی را رعایت کنیم باید بدانیم که

این ماه عزیزکه فقط یک بار درسال هست مهمان ماست وباید بعنوان میزبان

نهایت تکریم را بجا اوریم.وی افزود:اگر ما به نامگذاری فرزندان سیستانی

نگاهی اجمالی بیندازیم خواهیم دید که نام نیکوی رمضان را به وفور

برفرزندان خود گذارده وبی نهایت مفتخر هم هستند وی گفت: ماه مبارک رمضان

در نظر سیستانیها از شخصیتی بزرگ، با ارزش و ارجمندی برخوردار است که

مانند میهمانی عزیز وارزشمند، بر خیل و خانه و مردم این دیاری که ما دران

بود وباش داریم وارد می*شود پس همگان باید احترامش را نگه دارند .براساس

بررسیهای کارشناسان فرهنگی بنیادنیمروزدر اشعاری که در این رسم زیبای

مضونیکه خوانده میشود نیز این موضوع کاملا هویداست(رِمَضو آمد مهمانش

کُنِه

خروسِ یَک سالَه رَ قُربانَش کُنِه

خروسِ یَک سالَه کِه چیزِ نَمِشَه

گو و گوسالَه رَ قربانش کُنِه))

در سنت زیبای رمضان*خوانی که در گذشته از ابتدای ماه مبارک و امروزه در

شب*های نهم به بعد تاقبل از ضربت خوردن مولای متقیان(ع)انجام می*شود،

عده*ای از مردم منطقه با نیت کمک به نیازمندان به درب خانه*ها و منازل

رفته و اشعاری را در بزرگی این ماه معنوی و ارجمند می*خوانند. آنچه که

رمضان را در پندار مردم سیستان در منزلتی یگانه می نشاند این است که :

«رمضان خودش میهمان خانه*های ماست». رمضان، خداست، رمضان نام خوش خداوند

است که اینک آمده و میهمان ماست و باید به پیشوازش برویم و گاو و گوساله

و دست کم خروس یکساله را قربانش کنیم.به عقیده بزرگان ومعتمدین سیستانی

در گلستان وبنابه گفته های ریش سفیدان این نوع نگرش است که سبب ساز رسومی

ورجاوند در بین نیاکانمان شده است.ودر همین راستاست که استادخسروی می

گوید((

رمضونیکه ریشه های استوار آگاهی و باور مردم از منزلت ماهی است که در آن

آخرین گفتار نیک برای مردم گیتی فرستاده شد، که درآن هیچ تردیدی نیست

وبرای رشدو بهروزی فرود آمده است.. رمضونیکه ی سیستان ، بازتاباننده

احساس درونی و نمایشی از فراز باور مردم ازاین ماه ارجمند است.ماهی که به

دیده ی همه ی مسلمانان ماه میهمانی خداست. همه دراین ماه به میهمانی او

می رویم. اما باور مردم سیستان از این فراز می گذرد و به اوج توحید در

باور و بینایی رمضان می رسد. این بدرستی نشان می دهد که رمضان از درون

مایه های یگانه یی در سیستان برخوردار است. به پاس همین جایگاه بلند

رمضان است، که در سیستان نام بسیاری از فرزندان پسر از دیروز تا امروز،

رمضان گذاشته می شود)).محمدآذری محقق فرهنگ عامه سیستانیهادر پاسخ به

اینکه این رسم رمضونیکه چگونه اجرا میشودگفت: دراین آیین نیک گروه هایی

از مردم با رهبری سالخوردگان وریش سفیدان پس از افطار با رفتن به درب

خانه های مردم ،اشعاری در ارج وارزشمندی رمضان,گرانسنگی ماه مهمانی خدا و

تعریف ویژگیهای نیک صاحب خانه ، می خوانند واز سوی مردم هدایایی برای

نیازمندان همین گروه و یا دیگران جمع آوری می شود.آذری افزود:در این رسم

وآئین زیبای معنوی ومادی چندنکته بارز باید مورد مداقه قرار بگیرد یکی

موضوع یاداوری ارزش ماه رمضان وگرداوری کمک برای نیازمندان با شیوه هایی

به غایت زیبا وتوام بارعایت نکات مردم شناس وجامعه شناختی وحتی

روانشناختی؛چراکه با خواندن اشعاری در وصف صاحبخانه,انهم به شیوه ولحن

زیبااورا تشویق به کار خیر می کنند.همچنین پارچه سفیدی که به شکل کیسه

وانبانی برای گرداوری کمک همراه دارند نیز نمادونشانه ای از فرهنگ دیرپا

وغنی این مردمان متمدن ومومن است.بعبارتی رمضونیکه ی سیستان نمایشی از

پیوند معرفت مردم سیستان ازمنزلت ماه رمضان و دلشوره ها ودلواپسی های

ارجمند انسانی است.مدیربنیادنیمروزادامه داد:حتی زمانی که صاحب منزل به

هردلیلی چیزی برای هدیه به گروه رمضان خوان نداشته است با شیوه وسبک

وحالتی خاص باز باخواندن اشعاری توام با شوخی واحترام(یاجواب یاکوزه آب

و..)صاحبخانه با ریختن آب روی گروه انچنان انها را راهی منزل بعدی می

کرده است که گویی برای طلب چیزی نرفته اند وهمه ی اینها دارای کارکردهای

اجتماعی وآموزشی بیشماری برای بشر ماشین زده امروزی است.از محمدآذری محقق

فرهنگ عامه اقوام خواستیم در این خصوص توضیح بیشتری بدهد که وی افزود: در

هر گروه یک نفر به عنوان مهره اصلی و مرشد وجود دارد که ضمن سرپرستی و

کنترل افراد خویش رهبری و خوانندگی شعر را به عهده می گیرد، همراهان و یا

اعضای دسته وظیفه دارند مطلع و یا واگفت این شعر را به طور هم آهنگ پاسخ

گویند.

وقتی آنان به در منزلی رسیدند اول صلوات فرستاده و پس از آن شروع به

خواندن کنند و آنقدر ادامه دهند تا صاحب خانه چیزی به عنوان خوش خبری به

آنان بدهد، هنگامیکه مایوس شوند سردسته چند بیتی به عنوان تذکر بخواند و

یاران وی همانگونه به خواندن مطلع و یا واگفت ادامه دهند چون امیدشان قطع

شود از خواندن بازمانند و سردسته با صدای بلند درخواست کند که یا سوال یا

جواب، یا کوزه پر آب، از اینجا به بعد بسته به همت صاحب خانه است که به

گروه رمضان خوانی چیزی از قبیل نقدینه یا شیرینی جات بدهد و یا آن که سطل

و کاسه آبی بر سر و رویشان ریزد تا بگریزند و به در خانه دیگری به خواندن

بایستند.مدیربنیادنیمروزگف� �:براساس تحقیقات کارشناسان فرهنگی نیمروز

ونوشته استادرئیس الذاکرین,همچنین در برخی از نقاط بند واگفت رمضان خوانی

به گونه ای دیگر می باشد مثلا

((بند واگفت در روایتی دیگر: رمضو الله ، الله رمضو——- رمضو الله خوش ماه

خدا)) البته برخی از ریش سفیدان که مورد مصاحبه کارشناسان بنیادفرهنگی

نیمروز قرار گرفته اند معتقد هستند؛ که به دلیل گستردگی حوزه تمدنی

وجغرافیایی سیستان همانگونه که ما در لهجه وگویش برخی تفاوت ها را مشاهده

می کنیم ومثلا در گویش شیب ابی وپشت اب یا حوزه مرکزی زابل با منطقه

بالایی یا تختک های هامون و..نوع گویش واژه ها وکلمات گاه متفاوت ومتمایز

است در اینمورد نیز ساختار شعررمضونیکه وبخصوص واگفت یا ترجیح بندآن

تفاوت هایی وجود داردودر بین سیستانیهای شمال نیز بستگی به اینکه از کدام

منطقه سیستان هستند وپدربزرگ هایشان در کدام منطقه بافرهنگ سیستان

وهیرمند فرمند بود وباش داشته اند این رسم را همانند نیاکان خود اجرا می

نمایند

خبرنگار مااز محمدآذری درخصوص دلیل نامگذاری این اشعار بنام

((رمضونیکه))گفت:درماه مبارک رمضان در بین اقوام وشهرهای مختلف

کشورعزیزمان رسم ورسوماتی خاص رواج دارد.در سیستان وجاهایی که سیستانیان

بود وباش دارند نیزعلاوه بر اینکه نوید فرارسیدن ماه مبارک رمضان را از

زبان دسته جات و گروه های شش تا ده نفره ای می شنویم که در ساعات اولیه

شب های این ماه بر در منازل شهر و روستا به اجرای شعر می پردازندو به طور

دسته جمعی با همخوانی و همنوایی و با آهنگ خاصی آن را می خوانند؛ به جهت

آن که شعر مذکور در وصف ماه رمضان است و از شب های اولیه ماه تا شب قبل

از ضربت خوردن امیرالمومنین علی(ع) به وسیله دسته جات تشکیل شده خوانده

می شود به نام رمضان خوانی و در گویش محلی به اسم ((رِمَضونیکَه)) از آن

یاد می شود..وی افزود:اوج این رسم زیبا وبامعنی در شب میلاد حضرت امام

حسن مجتبی(ع)که کریم اهل بیت(ع) هستند اجرا می گردد ودر بسیاری از

روستاها هدایا وکمک های جمع اوری شده در طول شب های دیگر در این شب بین

نیازمندان توزیع می گردد.وشاید زیبایی این رسم به اشعاری که خوانده میشود

نباشد بلکه همین موضوعات ظریف است که رمضونیکه را بعنوان یک نماد وپیوند

دهنده فرهنگ کهن وباستانی سیستانیها بارویکردهای دینی ومذهبی این مردمان

ولایتمدار ودینمدارتبدیل کرده است.نوادگان رستم ویعقوب واین پهلوان

زادگان سرزمین نیک اندیش ایران ورجاوند,ریشه های تمدنی وکهن سرزمین

کهنسال خود را در قالبهای مذهبی واسلامی را به رخ جهانیان می کشند ونشان

می دهند که دادو دهش ومهرورزی ریشه در فرهنگ مردمان سرزمین ولایی مان

دارد که باید این رسوم زیبا را برای نسل های بعد نیز به یادگار گذاشت.به

عقیده مدیربنیادنیمروز:نسل امروز به دلیل شرایط زندگی ماشینی ونوع زندگی

سخت نیازمند شناخت ریشه ها ورسوم نیک نیاکان خود است وما در این مسیر

برای انتقال بین نسلی نقشی سترگ برعهده داریم

شعر رِمضونیکَه این است

اول رسیدم بر در دولت خانه

نور می پاشد دانه دانه

“آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد”یا(رمضوالله,الله رمضو,رمضوالله

خوش نوم خدا))

مَلمَل آوَردَه ماهِ رِمَضو

روزَه می گیره مَع خورد و کَلو

روزَه می گیرِه لاغر مِشَوِ

روزَه مِخوارِه کافَر مِشَوِ

“آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد” یا(رمضوالله,الله رمضو,رمضوالله

خوش نوم خدا))

رِمَضو آمد مهمانش کُنِه

خروسِ یَک سالَه رَ قُربانَش کُنِه

خروسِ یَک سالَه کِه چیزِ نَمِشَه

گو و گوسالَه رَ قربانش کُنِه

“آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد” یا(رمضوالله,الله رمضو,رمضوالله

خوش نوم خدا))

ایی سِرا اَز کِنَه کِه رو وَ بادَه

یَک پِسَر دارَه کِه نو دومادَه

ایی سِرا اَز کِنَه کِه رو وَ روزَه

دو پسر داره که مخمل دوزَه

“آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد” یا(رمضوالله,الله رمضو,رمضوالله

خوش نوم خدا))

ایی سِرا اَز کِنَه که دورچِه دارَه

اَگَه فَمو صابِه یو کلوچَه دارَه

ایی سِرا اَز کِنَه قفل حیدری

دو دُختر دارَه به مانند پری

“آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد” یا(رمضوالله,الله رمضو,رمضوالله

خوش نوم خدا))

در این شعر مطلع آن را که همان “آ بیا محمد(ص) محمد یا علی مولا محمد”

باشد جملگی به گونه واگفت ادا نمایند و مابقی را سر دسته بخواند.

همچنان که گفته شد در پایان شعر، چون چیزی ندهند و در نگشایند جملگی با

صدای بلند گویند که با سوال یا جواب یا کوزه پر آبجدااز کارکردهای

اجتماعی وعرفانی که خواندن اشعار دارد؛این اشعار از آن جهت گفته می شود

که صاحب منزل از سر سخاوت و بردباری هر چه دارد برای کمک به مستمندان به

دسته رمضان خوان اهدا کند.

شرکت کنندگان در این آیین پس از اجرای برنامه رمضان خوانی برای دریافت

انعام از سوی صاحبخانه در انتظار می مانند.

در زمان خواندن این اشعار توسط نوجوانان ودسته های جمعیتی ؛پس از لحظاتی

کوتاه صاحبخانه با چهره ای گشاده با قدری کلوچه محلی یا مقادیری پول یا

مواد غذایی در حد توان و وسع خود، به جمع رمضان خوانان پیوسته و در صورت

تمایل همراه آنان رفته یا موادغذایی و پول در اختیار آنان قرار می دهد

محمدآذری خاطرنشان کرد:.این کاربه دلیل کارکردهای اجتماعی فراوانی که

داردصرفابحث جمع اوری هدایا نیست وبنابراین,

خانه ای که توانایی لازم برای کمک کردن ندارد با مقداری آب که نشانه

روشنایی و آبادانی است به در منزل یا پشت بام آمده و در فرصتی مناسب بدون

اینکه دیگران متوجه شوند آب را از پشت بام و یا سر در منزل بر روی دسته

رمضان خوان می ریزد و لحظاتی به شادی و شوخی سپری می شود و رمضان خوانان

نیز متوجه منظورش شده و به در خانه دیگری می روند.

جوانان با اجرای آیین رمضانخوانی پول و غذا از مردم جمع آوری کرده و

چنانچه در میان خودشان فردی کم بضاعت وجود داشته باشد مقداری از آن را به

وی می دهند و بقیه را میان نیازمندان و فقرا توزیع می*کنند.

آیین های رمضان خوانی و سحرخوانی ریشه در فرهنگ غنی مردم سیستان دارد و

در واقع این آیین ها قداستی خاص به ماه مبارک رمضان می بخشدچگونگی اجرای

ایین رمضان خوانی سیستانی ها به این گونه است که شبهای ۱۴تا ۱۹ ماه مبارک

رمضان ، گروهی از مردم با خواندن اشعار مخصوص به در منازل مراجعه و از

صاحب خانه هدایا و نذوراتی را دریافت می کنند.

در پایان این آیین، اموال و جمع آوری شده بین نیازمندان و یتیمان تقسیم

می شود مدیربنیادنیمروزبا اشاره به ریشه های تاریخی مردم سیستان

وسیستانیه های گلستان ومازندران افزود:.

برخی ریشه این آیین را در تاریخ مردم سیستان و عیاری و فتوت آنها می

دانند که این امر به واقعیت نیز نزدیک است

اگر رستم و دیگر پهلوانان زابلی شاهنامه را ساخته ذهن فردوسی بزرگ

بدانیم، تاریخ بر وجود دیگر قهرمانان این خطه نظیر ˈیعقوب لیث صفاریˈ که

علیه حاکمان جور زمان خود قیام کرد، گواهی داده است

البته این رسم رنگ و بوی مذهبی نیز به خود گرفته است، زیرا اوج اجرای این

آئین با ولادت کریم اهل بیت (ع) امام حسن مجتبی (ع) مقارن است و پایان آن

نیز با شب ضربت خوردن امام علی(ع) مصادف است که رسیدگی به ایتام و

بینوایان از سوی آن حضرت زبانزد است..

. ناگفته نماند درست است که در گذشته این رسم با حضور بزرگان وسالخوردگان

به همراه نوجوانان وکودکان اجرا می شد که هم کارکرد آموزشی داشت وهم

رویکرد مهرورزی وامروزه به دلایل متعدد از جمله کم حوصلگی بشر ومدرن شدن

زندگی و..بیشتر کودکان ونوجوانان در این رسم حضور فعال تری دارند ومهم

اینکه این سنت پسندیده و نیکو همچنان درمنطقه سیستان ودر بین سیستانیهای

گلستان ومازندران ادامه دارد در این مراسم، صاحبان منازل و خانه*ها به

افرادی که رمضان*خوانی می*کنند هدایایی در حد وسع و توان به آنها

می*دهند.به گفته محمدآذری:در سالیان گذشته به همت بنیادنیمروز ,بزرگان

وامنای حسینیه سیستانیهاوبزرگان ومعتمدین در روستاهایی حسن اباد,هاشم

اباد,امیرابادگرگان,کاظم خوجه کلاله,پاسنگ واسماعیل ابادگالیکش؛زابل

ابادگنبد,زابل محل بندرترکمن وانبارالوم وانقلاب بخش وشمگیر رمضونیکه

اجرا میشود.محقق فرهنگ عامه اقوام ضمن تشکر از همکاریهای شبکه استانی,

خواستار توجه جدی تر رسانه ها وصداوسیما برای نشر این رسم زیبا شدند

نمونه ای از اشعاری که در رمضونیکه خوانده می شود

رِمَضو آمـــــــــــــد مهمانش کُنِه

خروسِ یَک سالَه رَ قُربانَش کُنِه

خروسِ یَک سالَه کِه چیزِ نَمِئشَ

گو و گوساــــــلَه رَ قربانش کُنِه

برگردان

ماه رمضان امد مهمان خانه هایتان کنید.

خروس یک ساله را برایش قربانی کنید .

خروس یک ساله که در برابر عظمت این ماه هدیه ای ناقابل است.

گاو وگوساله را برایش قربانی کنید .

ایی خـــــــونه اَز کِنَه کِه رو وَ بادَه

پِسَـــــــــــر دارَه کِه نــــــــو دومادَه

ایی خونه اَز کِنَه کِــه رو وَ روزَه

دودخـــــــــتر دارهَ که مخمل دوزَه

برگردان

این منزل از کیست که روبه باد ساخته شده است .

یک پسری در منزل دارد که تازه داماد شده است .

این منزل از کیست که دربش روبروی خورشید است .

دوتا پسر دارد که هردوتایشان مخمل دوز هستند.

ایی خونه اَز کِنَه کــــــه دورچِه دارَه

مِ خَ مفئمو صابِ یو کـــــــلوچَه دارَه

ایی خونه اَز کِنَـــــــــــه قــفل حیدری

دو دُخـــــــــــــــتر دارَه وَ مانند پری

برگردان

این منزل از کیست که دریچه های زیاد دارد.

من میدانم که صاحبش در منزل کلوچه محلی دارد.

این منزل از کیست که یک قغل حیدری دارد .

دو تا دختر دارد که از زیبا یی مثل پری هستند(گفتگوازآرش وفائزه

۰


نوشتن یک نظر

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Youtube
Hide Buttons